Kutokwa na damu ukeni kwenye komahedhi

Kutokwa na damu baada ya komahedhi ni hali ya kuona damu ukeni miezi sita au zaidi baada ya mwanamke kuingia rasmi kwenye komahedhi, yaani baada ya kuacha kabisa kupata hedhi. Wanawake wengi huingia katika kipindi cha komahedhi wanapofikisha umri wa takribani miaka 45 au zaidi, ingawa umri unaweza kutofautiana kati ya mtu na mtu.

Kutokwa na damu ukeni baada ya komahedhi ni ishara muhimu ya tahadhari, kwani mara nyingi huashiria uwepo wa tatizo kubwa katika mfumo wa uzazi, ikiwemo saratani ya mfuko wa kizazi, shingo ya kizazi au ovari. Hata hivyo, si kila damu baada ya komahedhi husababishwa na saratani; sababu nyingine zinaweza kuwa maambukizi ya njia ya uzazi, matumizi ya homoni za estrogen, au kusinyaa na kukauka kwa uke. Damu inayotoka inaweza pia kuashiria tatizo kwenye uke, shingo ya kizazi, ndani ya mfuko wa kizazi, ovari au mirija ya mayai.

Damu inayotoka baada ya komahedhi huweza kuwa ya rangi ya kahawia au nyekundu, na inaweza kutoka kama matone machache au damu nyingi. Kwa baadhi ya wanawake, damu hutokea wanapojaribu kujisafisha ndani ya uke au wanaposhiriki tendo la ndoa. Wanawake wengi, hasa wale waliokuwa na historia ya hedhi nzito kabla ya komahedhi, huweza kupuuzia dalili hii, hali inayosababisha kuchelewa kufika hospitali. Endapo utapata dalili ya kutokwa na damu ukeni baada ya komahedhi, ni muhimu kufika hospitali au kuonana na daktari mapema kwa uchunguzi na matibabu sahihi.

Visababichi vya kutokwa damu ukeni baada ya komahedhi

1. Saratani ya ukuta wa ndani wa kizazi (Satatani ya endometria)

Hiki ndicho kisababishi kikuu na cha kwanza kinachopaswa kuondolewa kama kisababishi kwa mwanamke yeyote anayepata damu ukeni baada ya komahedhi. Saratani ya ukuta wa ndani wa kizazi husababisha seli za ukuta huu kukua isivyo kawaida na hatimaye kuvunjika na kutoa damu. Mara nyingi damu hutoka bila maumivu na inaweza kuwa matone, damu ya kahawia au damu nyingi kama hedhi. Hatari huongezeka kwa wanawake wenye uzito mkubwa, kisukari, shinikizo la damu, au waliotumia estrojeni pekee bila projesteroni.

2. Saratani ya shingo ya kizazi

Hatua za awali za saratani ya shingo ya kizazi husababisha kutokwa na matone ya damu ukeni au wakati mwingine damu nyingi. Damu mara nyingi hutokea baada ya kushiriki tendo la ndoa, kujisafisha kwa kuingiza kitu ukeni, au hutoka yenyewe bila sababu dhahiri. Damu huwa ya rangi ya pinki, inaweza kuambatana na harufu mbaya, na maumivu wakati wa kujamiana. Saratani inapoendelea, dalili huweza kujumuisha maumivu ya mgongo wa chini, sayatika, kuvimba mguu mmoja, kupungua uzito, kukojoa damu, maumivu wakati wa kukojoa, au kutokwa na damu kupitia njia ya haja kubwa.

3. Saratani ya ovari

Saratani ya ovari ni miongoni mwa saratani hatarishi kwa sababu hujitokeza bila dalili za awali zilizo wazi. Saratani hii huweza kuzalisha homoni ya estrogen, ambayo husababisha kuta za uzazi kujengwa upya na kisha kuvunjika, hivyo kuleta damu baada ya komahedhi. Damu inayotokana na saratani ya ovari mara nyingi haitokani na tendo la ndoa au kujisafisha. Uchunguzi unaweza kuonyesha uvimbe upande mmoja wa nyonga (kushoto au kulia), kujaa tumbo, gesi, au maumivu ya nyonga. Uvimbe mdogo wa ovari si rahisi kugundulika bila vipimo maalum.

4. Saratani ya uke

Saratani ya uke ni nadra lakini hutokea zaidi kwa wanawake waliovuka komahedhi. Kabla ya kutokwa na damu, wanawake wengi hupata majimaji ukeni yasiyo ya kawaida. Damu inaweza kutoka bila kuamshwa au ikatokea baada ya kujamiana au kujisafisha. Dalili zingine ni kidonda kigumu ukeni, maumivu wakati wa tendo la ndoa, kukojoa mara kwa mara, maumivu ya kibofu cha mkojo, maumivu ya nyonga, maumivu ya puru, au kutokwa na damu kupitia njia ya haja kubwa.

5. Kukua kupitiliza kwa seli za ndani ya kizazi (Endometria haipeplasia)

Hali hii hutokea pale seli za ukuta wa ndani wa kizazi(ikifahamika pia kama utando wa ndani ya kizazi) zinapokua kupita kiasi kutokana na athari ya estrojeni bila uwiano wa projesteron. Endometria haipeplasia inaweza kuwa hatua ya awali ya saratani ya kizazi. Dalili kuu ni kutokwa na damu baada ya komahedhi, mara nyingi bila maumivu. Uchunguzi wa mapema ni muhimu ili kuzuia kugeuka kuwa saratani.

6. Polipsi kwenye shingo ya kizazi au ndani ya kuta za uzazi

Polipsi ni uvimbe mdogo laini unaofanana na kidole unaoota kwenye shingo ya kizazi au ndani ya ukuta wa uzazi. Polipsi zinaweza kusababisha damu ya rangi ya pinki au yenye makamasi, hasa wakati wa kujamiana, kujisafisha ukeni au wakati wa kutoa haja kubwa. Wagonjwa wengi hawana dalili, lakini wengine hupata kutokwa na damu ya mara kwa mara au uchafu ukeni.

7. Kusinyaa na kukauka kwa uke

Baada ya komahedhi, kiwango cha estrojeni hupungua na kusababisha kuta za uke kuwa nyembamba, kavu na rahisi kujeruhiwa. Wanawake wanaoshiriki tendo la ndoa au kujisafisha kwa kuingiza kitu ukeni huweza kupata michubuko midogo inayosababisha kutokwa na damu. Dalili nyingine ni uke mkavu, muwasho, hisia ya kuungua, maumivu wakati wa kujamiana, kutoa majimaji meupe, kusinyaa kwa mashavu ya uke na kinembe, pamoja na kutokwa na matone ya damu.

8. Matumizi ya dawa

Baadhi ya dawa hutumiwa kipindi cha komahedhi zinaweza kusababisha damu ukeni. Dawa zinazosababisha hali hii mara nyingi ni zile za kurejesha homoni baada ya komahedhi (HRT), hasa zinazotumia estrojeni pekee bila projesteroni. Tatizo hili huwa nadra kwa wanawake wanaotumia mchanganyiko wa estrojeni na projesteroni.

9. Maambukizi ya mfuko wa kizazi

Maambukizi ndani ya mfuko wa kizazi au uke yanaweza kusababisha kutokwa na damu baada ya komahedhi. Dalili huweza kujumuisha damu ukeni, maumivu ya nyonga, uchafu ukeni wenye harufu mbaya, na wakati mwingine homa. Uchunguzi na matibabu ya mapema ni muhimu ili kuzuia madhara makubwa.

10. Faibroidi za kizazi

Ingawa faibroidi nyingi hupungua baada ya komahedhi, baadhi zinaweza kuendelea kuwepo au kubadilika na kusababisha kutokwa na damu isiyo ya kawaida. Damu inaweza kuwa kidogo au nyingi, na mara nyingine huambatana na maumivu ya nyonga au hisia ya kubanwa tumboni.

11. Majeraha ya mfumo wa uzazi

Majeraha yanaweza kusababishwa na tendo la ndoa, uchunguzi wa kitabibu, ajali au kuingiza vitu ukeni. Majeraha haya huweza kusababisha damu ya ghafla ukeni, mara nyingi ikiwa na maumivu.

12. Kutokwa na damu isiyotoka kwenye uke

Wakati mwingine damu hutoka kwenye njia ya mkojo au njia ya haja kubwa na kudhaniwa kimakosa kuwa ni ya ukeni. Ndiyo maana ni muhimu kwa daktari kufanya uchunguzi kamili ili kubaini chanzo halisi cha damu.

Je, kutokwa na damu baada ya komahedhi ni hatari?

Ndiyo, inaweza kuwa hatari au isiwe hatari, lakini:

• Haiwezekani kujua bila uchunguzi

• Kila tukio la damu baada ya komahedhi linahitaji tathmini ya daktari

Utambuzi wa mapema huokoa maisha, hasa endapo kisababishi ni saratani.

Vipimo na uchunguzi vinavyoweza kufanyika

Daktari anaweza kuagiza:

• Kipimo cha picha sauti ya via vya uzazi (ultrasound)

• Kipimo cha kuchukua sampuli ya ukuta wa kizazi (bayopsi)

• Kipimo cha Pap smia

• Kipimo cha CT scan au MRI (endapo kuna sababu)

• Vipimo vya maambukizi

Matibabu

Matibabu hutegemea kisababishi, na yanaweza kujumuisha:

• Dawa (homoni, antibayotiki)

• Upasuaji mdogo wa kuondoa vinyama

• Matibabu ya saratani endapo itagundulika

• Ushauri wa kiafya na ufuatiliaji wa karibu

Wakati wa kumuona daktari haraka

Wasiliana na daktari mara moja ikiwa:

• Umewahi kufikia komahedhi na ukaona damu ukeni

• Damu inarudiarudia

• Kuna maumivu ya nyonga

• Kuna harufu mbaya au uchafu usio wa kawaida

Maswali yaliyoulizwa mara kwa mara na majibu yake