Matibabu ya U.T.I Sugu: Mwongozo Kamili

Maambukizi ya njia ya mkojo (Urinary Tract Infection – U.T.I) ni miongoni mwa magonjwa yanayowasumbua wagonjwa wengi katika jamii, hususan wanawake. Ingawa UTI nyingi hutibika kirahisi, kwa baadhi ya watu maambukizi haya hujirudia mara kwa mara au kudumu kwa muda mrefu, hali inayojulikana kama U.T.I ya sugu au U.T.I ya kujirudia-rudia. (Katika makala hii neno UTI na U.T.I inamaanisha kitu kimoja na UTI ya kujirudia imeelezeewa kama UTI sugu)

UTI husemwa kuwa ya kujirudia pale mgonjwa anapopata maambukizi mara mbili au zaidi ndani ya miezi 6, au mara tatu au zaidi ndani ya mwaka mmoja, licha ya kupata matibabu hapo awali.

UTI ya Sugu au ya kujirudia ni nini?

UTI ya sugu ni hali ambapo maambukizi ya njia ya mkojo:

• Hayaponi kabisa baada ya tiba, au

• Hupotea kwa muda mfupi kisha hurudi tena

Hali hii si lazima iwe dalili ya uzembe wa usafi, bali mara nyingi huhusiana na sababu za kimaumbile, kibayolojia, au kitabia.

Kwa nini UTI hujirudia mara kwa mara?

Zaidi ya asilimia 80 ya UTI husababishwa na bakteria Escherichia coli (E. coli), ambaye huishi kawaida kwenye utumbo. Bakteria huyu anaweza kuhamishwa kwa urahisi kutoka:

• Njia ya haja kubwa → ukeni → mrija wa mkojo (urethra)

Kwa wanawake, umbali mfupi kati ya tundu la haja kubwa na urethra huongeza hatari ya maambukizi haya kurudia.

Vihatarishi vya UTI ya kujirudia

Mtu ana uwezekano mkubwa wa kupata UTI ya sugu endapo ana mojawapo ya yafuatayo:

• Kujamiiana mara kwa mara

• Kisukari (Kisukari aina ya II)

• Matumizi ya dawa zinazopunguza kinga ya mwili

• Matumizi ya dawa au vifaa vya uzazi wa mpango vinavyoua shahawa (spermicides)

• Koma hedhi (menopause) – kupungua kwa homoni ya estrogen

• Historia ya UTI nyingi hapo awali

• Kutoimaliza dozi ya dawa za awali

Namna ya kujikinga na UTI ya kujirudia

Hatua hizi zinaweza kupunguza kwa kiasi kikubwa kurudia kwa UTI:

• Kunywa maji ya kutosha (angalau lita 2–3 kwa siku)

• Kukojoa mara tu baada ya kujamiiana

• Kuepuka nguo za ndani zinazobana au zisizopitisha hewa

• Kujisafisha kutoka mbele kwenda nyuma baada ya haja kubwa

• Kuepuka matumizi holela ya antibayotiki

• Kwa walioko koma hedhi, kutumia estrojen ya ukeni kwa ushauri wa daktari

• Kutumia njia za uzazi wa mpango zisizo na dawa za kuua manii

Vipimo muhimu kwa UTI Sugu

1. Kipimo cha uchunguzi wa jumla wa mkojo

Hiki ni kipimo cha awali kinachoonesha uwepo wa maambukizi, lakini:

• Hakitambui bakteria husika

• Hakisemi ni dawa ipi inafaa

2. Kipimo cha kuotesha vimelea na kutambua dawa inayowadhuru

Hiki ndicho kipimo bora na cha uhakika kwa UTI ya sugu:

• Hutambua bakteria halisi

• Huonesha dawa gani zinamuweza au haziwezi

Ingawa kinaweza kuwa na gharama, huzuia:

• Usugu wa vimelea

• Matibabu yasiyo na mafanikio

Matibabu ya UTI ya Sugu

Matibabu ya UTI ya kujirudia hayapaswi kuanza bila kipimo cha kuotesha vimelea kutoka kwenye mkojo na kutambua dawa inayoweza waua, isipokuwa kwa dharura.

Baada ya majibu ya kipimo, daktari huchagua dawa sahihi kulingana na:

• Aina ya bakteria

• Uwezo wa dawa (uwezo wa dawa kuua vimelea)

• Historia ya mgonjwa

Baadhi ya dawa zinazotumika:

• Nitrofurantoin

• Cephalexin

• Trimethoprim–Sulfamethoxazole

• Kanamycin(chaguo hutegemea majibu ya kipimo)

Matumizi holela ya dawa bila vipimo huongeza:

• Usugu wa bakteria

• Gharama za matibabu ya baadaye

• Hatari ya UTI kuwa sugu kabisa

Madhara ya UTI sugu isipotibiwa vizuri

• Kuibuka kwa UTI sugu

• Usugu mkubwa wa vimelea kwenye antibiotics

• Maambukizi kupanda hadi kwenye figo

• Kushuka kwa ubora wa maisha ya mgonjwa

Maswali yaliyoulizwa mara kwa mara na majibu yake