Kunyonyesha ni hatua muhimu kwa afya ya mama na mtoto. Maziwa ya mama yana virutubisho kamili, kinga dhidi ya magonjwa, na huchangia ukuaji salama wa mtoto. Kwa upande wa mama, kunyonyesha husaidia kupunguza uzito, kupunguza kutokwa damu baada ya kujifungua, na kuweka homoni katika usawa.

Makala hii inaeleza kwa kina ni lini maziwa huanza kutoka, nini huchelewesha maziwa, nini cha kufanya kuongeza maziwa, tabia za kuzingatia, na maswali ya kawaida yanayohusu unyonyeshaji.

Ni lini maziwa huanza kutoka?

Kwa mama aliyejifungua kwa mara ya kwanza

Maziwa kamili huanza kutoka baada ya siku 3–4.

Kwa mama aliyejifungua zaidi ya mara moja

Maziwa husukumwa kutoka mapema zaidi, mara nyingi baada ya siku 2–3.

Dalili za awali kabla ya kujifungua

Siku chache kabla ya kujifungua matiti hukua makubwa na kujaa, ishara kuwa mwili umeanza kutengeneza maziwa.

Jukumu la homoni

Wakati wa ujauzito, homoni prolaktini huongezeka, lakini haifanyi kazi ipasavyo kwa sababu ya homoni kutoka kwenye kondo la nyuma. Baada ya kujifungua na kondo kuondolewa, prolaktin huanza kufanya kazi vizuri na kuamuru mwili kuanza kutoa maziwa.

Kolostramu-Maziwa ya kwanza ya thamani

Baada ya kujifungua, mama hutoa kolostramu maziwa mazito ya njano yenye:

• Virutubisho vingi

• Protini za kuimarisha kinga

• Mafuta muhimu

• Chanzo kikubwa cha kinga dhidi ya bakteria na virusi

Ni muhimu mtoto aanze kunyonya ndani ya saa ya kwanza isipokuwa pale ambapo daktari ameshauri vinginevyo.

Sababu zinazoweza kuchelewesha maziwa kutoka

1 Upasuaji au kujifungua kwa shida

Mama aliyelazwa muda mrefu au aliyepata upasuaji (CS) anaweza kuchelewa kuanza kutoa maziwa hadi siku 4–5.

2 Kisukari (cha kawaida au cha ujauzito)

Mwili unapokuwa na homoni za insulin zisizo za kutosha, uzalishaji wa maziwa unaweza kupungua. Mwili unakuwa na ugumu kutumia insulin inayohitajika na tezi za maziwa.

3 Kipande cha kondo kubaki ndani ya kizazi

Kondo la nyuma huzalisha homoni zinazozuia prolaktin kufanya kazi. Ikiwa limebaki, mama atatokwa damu kwa muda na maziwa kuchelewa kutoka. Hapa, ultrasound hutumika kuthibitisha na mama hutibiwa ipasavyo.

Omba msaada wa kitaalamu mapema

Katika saa za kwanza, ni muhimu kupata msaada kutoka kwa:

• Nesi wa wodi ya wazazi

• Mtaalamu wa kunyonyesha

• Daktari wa mama au daktari wa watoto

Wataelekeza jinsi ya kumshika mtoto, kuweka kinywa vizuri kwenye chuchu, na kuhakikisha mtoto ananyonya ipasavyo.

Ikiwa unahitaji kumtoa mtoto kwenye chuchu bila maumivu, weka kidole kisafi upande wa mdomo wake ili kuachia chuchu salama.

Mwache mtoto anyonye atakavyo

Katika wiki za mwanzo, watoto hunyonya kila baada ya masaa 2–3. Angalia dalili za njaa kama:

• Kujinyonya

• Kutembeza kichwa kutafuta titi

• Kutulia kimya au kushika usingizi mwepesi

• Kufanya mdomo kama anataka kunyonya

Mtoto afanikiwe kunyonya mpaka titi lile lainike, kwa kawaida dakika 15–20. Kisha mbadilishe ziwa la pili.

Ikiwa mtoto hatanyonya ziwa la pili, kamua ili:

• Kupunguza maumivu

• Kuzuia matiti kujaa kupita kiasi

• Kuendeleza uzalishaji wa maziwa

Epuka kunyonyesha kwa chupa mapema

Chupa inaweza kumfanya mtoto apende kunyonya kwa urahisi kuliko kunyonya kutoka kwenye ziwa kwa sababu kunyonya kwenye chupa hakuhitaji guvu nyingi.

Hii inaweza kuathiri:

• Uwezo wa mtoto kunyonya maziwa ya mama

• Kiwango cha maziwa unachozalisha

Tumia chupa tu kama daktari atashauri.

Chagua kuishi maisha ya kiafya wakati wa kunyonyesha

Kuishi maisha ya kiafya wakati wa kunyonyesha ni muhimu kwa sababu mwili wa mama hutumia nguvu nyingi kutengeneza maziwa. Lishe bora, maji ya kutosha, na kupumzika kwa muda unaofaa husaidia kuongeza uzalishaji wa maziwa na kuboresha afya ya mama na mtoto. Hapa chini ni miongozo ya kina kuhusu kila kipengele unachopaswa kuzingatia.

Kula chakula bora

Lishe bora huchangia moja kwa moja kwenye kiasi na ubora wa maziwa unayotoa. Hapa ni makundi muhimu ya chakula na faida zake wakati wa kunyonyesha:

Mboga za majani

Mboga kama mchicha, matembele, spinach, kale, na brokoli zina:

• Madini ya chuma ya kuzuia upungufu wa damu

• Folate inayosaidia mwili kupona baada ya kujifungua

• Viamin C na K muhimu kwa mwili na ukuaji wa mtoto

• Viuwezo asilia vya kuongeza kiwango cha maziwa (galaktagogi)

Mboga hizi zinapaswa kuwa sehemu ya mlo wako kila siku.

Matunda

Matunda kama mapera, machungwa, embe, ndizi, parachichi, papai na tufaha hutoa:

• Vitamin C kusaidia mwili kufyonza madini ya chuma

• Sukari asilia ya kuongeza nguvu

• Vizuia-sumu (viuasumu) vinavyosaidia mwili kupona haraka

• Maji ya asili yanayoongeza kiwango cha maji mwilini

Kula angalau matunda 2–3 kwa siku.

Nafaka zisizokobolewa

Nafaka kama ulezi, ngano nzima, mchele wa kahawia, uji wa lishe, shayiri zina:

• Wanga wa kutoa nguvu kwa mama

• Kiwango kikubwa cha nyuzi lishe kusaidia usagaji chakula

• Kiwango kizuri cha madini kama iron na zinki

• Sifa za kuongeza maziwa kwa baadhi ya wanawake (hasa shayiri)

Uji wa lishe unaonyeshwa kusaidia sana kuongeza maziwa kwa sababu una mchanganyiko wa nafaka nyingi.

Vyakula vyenye protini

Protini ni muhimu kwa:

• Ukarabati wa tishu za mama baada ya kujifungua

• Kutengeneza maziwa yenye ubora wa kutosha

• Kumpa mama nguvu za kutosha

Vyanzo bora vya protini:

• Mayai

• Samaki (waliokaangwa kidogo au waliochemshwa)

• Kuku

• Dagaa

• Njegere, dengu, maharage

• Nyama isiyo na mafuta mengi

Lenga kula protini mara 2–3 kwa siku.

Virutubisho (Dawa za virutubisho)

Daktari anaweza kupendekeza virutubisho kama:

• Madini chuma + Folic asid (kuimarisha damu)

• Calcium + Vitamin D (kuimarisha mifupa ya mama)

• Multivitamin kwa mama anayenyonyesha

Virutubisho havibadilishi umuhimu wa lishe, bali vinasaidia pale ambapo mwili unahitaji msaada zaidi.

Kunywa maji ya kutosha

Wakati wa kunyonyesha, mwili wa mama unapoteza maji haraka kwa sababu sehemu kubwa ya maziwa ni maji. Hivyo, ni muhimu kunywa:

• Maji safi

• Maziwa

• Juisi (isiyo na sukari nyingi)

• Supu au uji wenye maji mengi

Kunywa glasi 6–8 kwa siku, au zaidi kama una kiu.

Vinywaji vyenye kafeini

Kahawa na chai yenye kafeini zinaweza kutumiwa kwa kiasi kidogo, lakini:

• Usitumie kupita kikomo (vikombe 1–2 kwa siku)

• Chunguza kama mtoto huwa na usingizi mchache baada ya wewe kunywa

Ikiwa mtoto anaonekana kukosa raha, punguza kafeini au uiache.

Epuka pombe

Pombe hupenya haraka kwenye maziwa ya mama na inaweza kumuathiri mtoto.

Ikiwa utatumia pombe, zingatia:

• Subiri masaa 2 au zaidi kabla ya kunyonyesha tena

• Usitoe maziwa kwa mtoto ikiwa bado una pombe mwilini

• Kunywa maji mengi baada ya kutumia pombe ili kusaidia mwili kuirekebisha haraka

Kwa usalama zaidi, epuka pombe kabisa wakati wa kunyonyesha.

Pumzika vya kutosha

Mwili wa mama unahitaji kupumzika ili kuendelea kutengeneza maziwa kwa wingi.Fanya hivi:

• Lala kila unapopata nafasi, hasa mtoto anapolala

• Epuka kazi nzito au msongo kupita kiasi

• Omba msaada wa majukumu ya nyumbani ili kupata muda wa kupumzika

Kukosa usingizi kunaweza kupunguza uzalishaji wa maziwa.

Epuka kuvuta tumbaku /sigara

Nikotine kutoka kwenye sigara huingia moja kwa moja kwenye maziwa na inaweza kusababisha:

• Mtoto kulala kwa shida

• Matatizo ya kupumua

• Maambukizi ya mara kwa mara ya kifua

• Hatari kubwa ya kifo cha ghafla cha mtoto mchanga (SIDS )

Pia, moshi wa sigara unapovutwa karibu na mtoto unaweza kumdhuru hata kama mama havuti.

Kuwa makini na dawa

Sio dawa zote ni salama kutumia wakati wa kunyonyesha.

Ushauri muhimu:

• Muulize daktari kabla ya kutumia dawa yoyote

• Epuka dawa za maumivu kama Aspirin bila ushauri

• Antibiotics nyingi ni salama, lakini daktari lazima ajue unanyonyesha

• Dawa za mzio, presha, na usingizi zinaweza kuingia kwenye maziwa, hivyo daktari akague kwanza

Daima mwambie daktari wako: “Ninanyonyesha” kabla ya kupewa dawa yoyote.

Maswali yaliyoulizwa mara kwa mara na majibu yake