Kukauka kwa uke: Sababu, dalili Uchugnuzi na Tiba

Kukauka kwa uke (uke mkavu) ni tatizo la kiafya linalowapata wanawake wengi katika hatua tofauti za maisha. Ingawa linaonekana zaidi kwa wanawake wenye umri wa miaka 50–60, hasa kipindi cha komahedhi, tatizo hili linaweza kumpata mwanamke katika umri wowote, ikiwemo wakati wa ujana na kabla ya komahedhi.Uke mkavu unaweza kuathiri afya ya uke, mahusiano ya kimapenzi, na ustawi wa kisaikolojia wa mwanamke endapo hautatambuliwa na kutibiwa kwa wakati.

Katika makala hii utajifunza kwa kina kuhusu maana ya uke mkavu, dalili, visababishi, tofauti za uke mkavu kabla na baada ya komahedhi, pamoja na njia za matibabu na ushauri wa kitabibu.

Maji ya Uke huzalishwa wapi?

Kwa kawaida, uke una mfumo wa asili wa kujilainisha. Wakati mwanamke hafanyi tendo la ndoa, ute wa uke huzalishwa na tezi zilizopo kwenye shingo ya kizazi (seviksi). Ute huu huwa na hali ya tindikali (asidi) ambayo husaidia kuua vijidudu na kulinda uke dhidi ya maambukizi. Ute huu huwa mweupe au hafifu na hutoa harufu ya kawaida ya uke.

Wakati wa msisimko wa kingono, tezi za Bartholin, zilizopo pande zote mbili za mlango wa uke, hutoa ute mwingi zaidi ili kulainisha uke na kurahisisha tendo bila maumivu. Iwapo uzalishaji huu wa ute unapungua au kukosekana, ndipo hali ya uke mkavu hutokea, mara nyingi ikiambatana na maumivu.

Aina za Uke Mkavu

Kwa ujumla, uke mkavu hugawanyika katika makundi mawili makuu:

1. Uke mkavu kabla ya komahedhi

2. Uke mkavu wakati au baada ya komahedhi

Kila kundi lina visababishi na namna ya matibabu inayoweza kutofautiana.

Dalili za Uke Mkavu

Dalili za uke mkavu hutofautiana kati ya mwanamke na mwanamke, lakini mara nyingi hujumuisha:

• Dalili zinazoweza ambatana na uke mkavu ni;

• Maumivu wakati wa ngono

• Kusinyaa kwa kuta zauke

• Kutokwa na damu wakati au baada ya tendo

• Kupoteza hamu ya tendo kutokana na maumivu

• Maumivu ya uke wakati wa kufanya mazoezi kutembea, kukaa au kusimama

• Kubadilika kwa mwonekano wa uke na mashavu ya uke

• Kubadilika kwa tabia ya ute unaotoka ukeni

• Kupata hisia za kuungua ukeni

• Msongo wa mawazo na kuhisi mabadiliko makubwa mwilini mwako

Uke Mkavu kabla ya Komahedhi

Hutokea kwa wanawake wenye umri wa miaka 18–50, mara nyingi ukiwa unaonekana zaidi wakati wa tendo la ndoa. Visababishi vyake ni pamoja na:

• Kutosisimuliwa vya kutosha kabla ya ngono

• Msongo wa mawazo na wasiwasi

• Mahusiano yasiyo na maelewano

• Historia ya ukatili wa kijinsia

• Matumizi ya sabuni, kemikali au dawa za kusafisha uke

• Kuoga au kuogelea mara kwa mara kwenye maji ya moto

• Matumizi ya dawa za mzio au homa ya baridi

• Dawa za kutibu msongo wa mawazo (antidepressants)

Uke Mkavu wakati wa Komahedhi

Wanawake wengi wanapoingia kwenye komahedhi (miaka 50 na kuendelea), kiwango cha homoni ya estrojen hupungua kwa kiasi kikubwa. Estrogen ni homoni muhimu kwa afya ya uke, kwani husaidia:

• Kudumisha unyevu wa uke

• Kulinda elasticity ya kuta za uke

• Kupunguza maambukizi

Upungufu wake husababisha uke kuwa mkavu, mwembamba na rahisi kuumia.

Visababishi Vikuu vya Uke mkavu

• Kupungua kwa kiwango cha homoni estrojen kwenye damu

• Hali na mambo yanayoweza kupelekekea kushuka kwa homoni hii ni;

• Kunyonyesha kwa wakati huu

• Kutoka kujifungua

• Kuvuta sigara

• Kutibiwa kwa dawa za saratani kwenye ovari

• Madhaifu ya kinga z amwili

• Komahedhi

• Kukaribia kipinid cha koma hedhi

• Kufanyiwa upasuaji wa kutolewa ovari

• Kutumia dawa za kuzuia uzalishaji wa estrojen

• Kusafisha ndani ya uke kwa maji na sabuni zenye kemikali

• Sindromu ya sjogren’s

• Matumizi za kuzuia aleji na homa baridi

Matibabu ya Uke Mkavu

Matibabu hutegemea kisababishi halisi. Kabla ya matibabu, daktari atafanya:

• Mahojiano ya kiafya

• Uchunguzi wa uke

• Vipimo vya homoni endapo vitahitajika

Matibabu yanaweza kujumuisha dawa, tiba ya homoni au ushauri wa kisaikolojia kulingana na chanzo.

Matibabu ya Nyumbani

Fanya mambo yafuatayo ili kujitibu nyumbani dhidi ya uke mkavu kwa ushauri wa daktari

• Tumia vilainisha uke ambavyo vinapatikana kwenye maduka ya dawa, paka vilainishi hivi kwenye mashavu ya uke na ndani ya uke kabla ya kujamiana

• Tumia vitia unyevu ukeni ambavyo utaandikiwa na daktari wako, tumia mara tatu kwa wiki

• Kwa wanawake walio kwenye komahedhi na wale wenye homoni ya chini ya estrogen, matumizi ya vidonge vya estrogen vinavyowekwa ukeni husaidia kuondoa tatizo hilo

• Matumizi ya dawa zenye homoni ya dehydroepiandrosterone mara moja kwa siku

• Kujikinga kutumia pafyumu za kuweka ukeni

• Usiumie krimu zinazochokoza uke wako

• Tumia muda mrefu zaidi kwenye maandalizi kabla ya kufanya tendo ili kuzipa muda tezi batholin kuzalisha ute wa kutosha

Wakati Gani wa Kumwona Daktari?

• Maumivu yanaendelea au kuongezeka

• Kutokwa na damu isiyo ya kawaida

• Dalili zinaathiri maisha ya kila siku au ndoa

• Hakuna nafuu licha ya kutumia vilainishi

Hitimisho

Uke mkavu ni tatizo la kawaida lakini linalotibika. Ukimya, aibu au kuchelewa kutafuta msaada kunaweza kuathiri afya na maisha ya mwanamke.

Maswali yaliyoulizwa mara kwa mara na majibu yake kuhusu uke mkavu