Maumivu wakati wa kupitisha haja kubwa

Maelezo ya jumla

Njia ya haja kubwa (anus) ina neva nyingi za kuhisi, hivyo hata mpasuko mdogo huuma sana. Maumivu yanaweza kuwa ya kuchoma au kukata kinyesi kikipita, ya kudunda kwa saa kadhaa baadaye, au ya kudumu hata ukiwa umekaa.

Mara nyingi chanzo ni rahisi kutibu nyumbani. Hata hivyo, aibu isikuzuie kuonana na daktari – uchunguzi wa eneo hili ni wa kawaida na wa haraka.

Aina na jinsi inavyojitokeza

• Maumivu makali ya kukata kinyesi kikipita, yanayodumu dakika hadi saa baadaye, na damu nyekundu kidogo kwenye karatasi – mpasuko wa njia ya haja kubwa.

• Damu nyekundu bila maumivu makubwa, kinyama kinachotoka nje – bawasiri za ndani.

• Uvimbe mdogo mgumu, wa bluu, unaouma sana ghafla pembeni ya mlango – bawasiri ya nje iliyoganda damu.

• Maumivu ya kudunda yanayoongezeka kwa siku, uvimbe mwekundu wa moto, homa – jipu.

• Kuungua pamoja na kuharisha – ngozi kuwashwa na kuharisha.

• Maumivu ndani pamoja na usaha au kamasi – proktaitisi.

Visababishi

• Mpasuko wa njia ya haja kubwa – mara nyingi baada ya kinyesi kigumu.

• Bawasiri.

• Choo kigumu.

• Jipu la njia ya haja kubwa.

• Kuharisha – ngozi huungua.

• Puru kuchomoza nje (rectal prolapse) – hasa wazee na waliozaa mara nyingi.

• Maambukizi ya zinaa – kisonono, klamidia, kaswende, malengelenge, hasa baada ya ngono ya njia ya haja kubwa.

• Fangasi na sunzua.

• Vidonda vya utumbo mpana na ugonjwa wa Crohn.

• Endometriosisi – maumivu wakati wa hedhi.

• Saratani ya puru au ya njia ya haja kubwa – mara chache.

Dalili zinazoambatana

• Damu nyekundu kwenye karatasi au juu ya kinyesi.

• Muwasho.

• Uvimbe au kinyama nje ya mlango.

• Usaha au majimaji – soma Njia ya haja kubwa kutoa usaha.

• Homa – jipu.

• Kuhisi hujamaliza kujisaidia.

• Choo kigumu kwa sababu ya kuogopa maumivu.

Dalili za hatari

Nenda hospitali haraka ukiwa na:

• Maumivu makali yanayoongezeka pamoja na uvimbe mwekundu na homa – jipu.

• Damu nyingi, au kinyesi cheusi – soma Kuharisha kinyesi cheusi.

• Puru imechomoza nje na hairudi ndani.

• Maumivu makali ghafla baada ya kuumia au kuingiza kitu.

Onana na daktari mapema ukiwa na damu kwenye kinyesi ukiwa na zaidi ya miaka 45, mabadiliko ya choo yanayodumu zaidi ya wiki 3, au kupungua uzito bila kukusudia.

Vipimo

• Kuangalia eneo – mpasuko, bawasiri ya nje na jipu huonekana kwa macho.

• Uchunguzi kwa kidole – kwa upole; kwa mpasuko unaouma sana daktari anaweza kusubiri.

• Kioo maalum (proctoscopy) – bawasiri za ndani, proktaitisi.

• Vipimo vya magonjwa ya zinaa.

• Kolonoskopia – kwa damu kwa mtu zaidi ya miaka 45, au mabadiliko ya choo.

Matibabu na huduma ya nyumbani

Kwa mujibu wa STG 2026:

• Lainisha choo – nyuzinyuzi, maji ya kutosha, na dawa ya kulainisha choo (mf. lactulose) kwa ushauri.

• Kukaa kwenye maji ya uvuguvugu (sitz bath) dakika 10 hadi 15, mara 2 hadi 3 kwa siku – hupunguza maumivu na kulegeza misuli.

• Mafuta ya ganzi au dawa za kulegeza misuli ya mlango – kwa mpasuko, kwa ushauri wa daktari.

• Mpasuko usiopona baada ya wiki 6 hadi 8 – rufaa kwa upasuaji mdogo.

• Bawasiri – lishe, sitz bath, dawa za kupaka; kufunga au upasuaji kwa kubwa.

• Jipu – kutoa usaha kwa upasuaji mdogo.

• Maambukizi ya zinaa – dawa kulingana na kimelea; mwenzi pia atibiwe.

Safisha eneo kwa maji badala ya karatasi ngumu, na epuka sabuni zenye manukato.

Kinga

• Zuia choo kigumu – nyuzinyuzi, maji, mazoezi.

• Usisukume kwa nguvu wala kukaa chooni muda mrefu (mf. ukitumia simu).

• Nenda chooni unapohisi haja.

• Ngono salama na kondomu.

Lini umwone daktari

• Maumivu yanayodumu zaidi ya wiki 1 hadi 2.

• Damu inayojirudia.

• Kinyama kinachotoka nje.

• Muwasho wa muda mrefu.

• Maumivu kila unapojisaidia hadi unaogopa kwenda chooni.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara