Dalili na viashiria vya magonjwa mbalimbali

Koo kuhama ni koromeo (trakea) kutoka katikati ya shingo kuelekea upande mmoja. Si dalili ambayo mtu huhisi mara nyingi – ni kiashiria anachokiona daktari. Hutokea kitu kinaposukuma koromeo (hewa au maji mengi kifuani, uvimbe wa tezi ya shingo) au kinapolivuta (pafu kusinyaa, makovu). Pamoja na kupumua kwa shida ghafla ni dharura.

Kutokwa na majimaji puani (mafua, kamasi) mara nyingi husababishwa na mafua ya kawaida, mzio wa pua, hewa baridi, moshi au sinusi. Majimaji ya uwazi kwa kawaida ni virusi au mzio; ya njano au kijani mara nyingi bado ni virusi. Majimaji ya upande mmoja kwa muda mrefu, yenye damu au harufu mbaya, au yanayotoka baada ya kuumia kichwa yanahitaji uchunguzi.

Maumivu ya pua mara nyingi hutokana na majeraha, jipu au kipele ndani ya pua, sinusi, au ngozi ya pua kukauka na kupasuka. Mara chache ni dalili ya maambukizi makali au saratani. Pua kuvimba ghafla na kuwa nyekundu kwa homa, jipu kwenye ncha ya pua, au uvimbe wa macho ni hatari – onana na daktari mapema.

Kuchuruzika udenda ni mate kutoka mdomoni bila kukusudia. Kwa watoto wadogo ni kawaida. Kwa watu wazima mara nyingi hutokana na kushindwa kumeza au kufunga midomo – kiharusi, Parkinson, kupooza kwa uso, ugonjwa wa neva – au mate mengi kwa vidonda vya mdomo, maumivu ya koo, dawa au sumu. Udenda wa ghafla pamoja na kushindwa kumeza au kupumua ni dharura.

Vidonda mdomoni ni vidonda vidogo vinavyouma ndani ya mashavu, midomo, ulimi, fizi au kaakaa. Vingi ni vidonda vya aphthous visivyoambukiza au vya majeraha, na hupona ndani ya wiki 1 hadi 2. Malengelenge (herpes), fangasi, VVU, upungufu wa vitamini na dawa pia husababisha. Kidonda kisichopona baada ya wiki 3 kichunguzwe kuondoa saratani ya kinywa.