Dawa Cotrimoxazole

Cotrimoxazole ni dawa ya kuua vimelea (antibayotiki) inayotengenezwa kwa mchanganyiko wa dawa mbili: Sulfamethoxazole na Trimethoprim. Hutumika kutibu maambukizi mbalimbali ya bakteria kwenye mfumo wa upumuaji, mkojo, tumbo, ngozi, pamoja na magonjwa nyemelezi kwa wagonjwa wenye kinga dhaifu kama wanaoishi na Virusi vya UKIMWI.

Majina ya kibiashara

Cotrimoxazole hujulikana pia kwa majina yafuatayo ya kibiashara:

• Septrin

• Bactrim

• Cotrim

• Cotrim Forte

• Septrin DS

Cotrimoxazole ipo kundi gani la dawa?

Cotrimoxazole ipo katika makundi yafuatayo ya dawa:

• Antibiotiki

• Sulfonamides

• Antifolate combination antibiotics

Dawa zilizo kundi moja na Cotrimoxazole

• Sulfamethoxazole

• Trimethoprim

• Sulfadiazine

• Sulfasalazine

• Sulfisoxazole

Fomu za Cotrimoxazole

Dawa hii hupatikana katika fomu zifuatazo:

• Kidonge (tablet)

• Syrup (kwa watoto)

• Injection (katika mazingira ya hospitali)

Uzito wa Cotrimoxazole

Kidonge:

• 400 mg Sulfamethoxazole + 80 mg Trimethoprim

• 800 mg Sulfamethoxazole + 160 mg Trimethoprim (DS – Double Strength)

Sirapu:

• 200 mg Sulfamethoxazole + 40 mg Trimethoprim kwa 5 ml

Cotrimoxazole hutibu nini?

Cotrimoxazole hutumika kutibu:

• Maambukizi ya njia ya mkojo (UTI)

• Kuharisha kunakosababishwa na bakteria

• Maambukizi ya mfumo wa upumuaji

• Nimonia aina ya Pneumocystis jirovecii

• Maambukizi ya ngozi na tishu laini

• Homa ya matumbo (typhoid – kwa baadhi ya mazingira)

• Maambukizi ya masikio (otitis media)

• Kinga (prophylaxis) kwa wagonjwa wanaoishi na VVU

Namna Cotrimoxazole inavyofanya kazi

Cotrimoxazole hufanya kazi kwa kuzuia utengenezaji wa folic asid ndani ya bakteria. Mchanganyiko wa Sulfamethoxazole na Trimethoprim huzuia hatua mbili tofauti za mchakato wa folate, jambo linalosababisha bakteria kushindwa kuzaliana na hatimaye kufa.

Binadamu hupata folate kutoka kwenye chakula, hivyo huathirika kidogo ikilinganishwa na bakteria.

Ufyozwaji wa Cotrimoxazole

• Hufyonzwa vizuri kupitia mfumo wa chakula

• Hufikia kiwango cha juu kwenye damu ndani ya masaa 1–4

• Husambazwa vizuri kwenye mapafu, mkojo, ngozi na maji ya ubongo

Mwingiliano wa Cotrimoxazole na chakula

Inaweza kutumika pamoja au bila chakula.Hata hivyo, kuitumia pamoja na chakula hupunguza maudhi ya tumbo kama kichefuchefu.

Mwingiliano wa Cotrimoxazole na pombe

Ingawa si marufuku kabisa, inashauriwa kuepuka pombe wakati wa kutumia Cotrimoxazole kwa sababu:

• Huongeza maudhi ya tumbo

• Huongeza hatari ya kizunguzungu

• Huongeza mzigo kwa ini

Wagonjwa wasiopaswa kutumia Cotrimoxazole

• Wenye mzio wa Sulfonamides

• Wagonjwa wenye historia ya Stevens-Johnson syndrome

• Wagonjwa wenye upungufu mkali wa ini au figo

• Watoto wachanga chini ya wiki 6

• Wagonjwa wenye upungufu wa G6PD (tahadhari kali)

Utoaji taka wa Cotrimoxazole mwilini

• Hutolewa zaidi kupitia mkojo

• Sehemu hutolewa kama dawa halisi na nyingine kama mazao ya umetaboli

• Wagonjwa wenye figo dhaifu huhitaji kupunguziwa dozi

Matumizi ya Cotrimoxazole kwa mama mjamzito

Cotrimoxazole haishauriwi sana katika trimester ya kwanza kwa sababu inaweza kuathiri ukuaji wa neva wa mtoto kutokana na kuzuia folate.Inaweza kuzingatiwa katika mazingira maalum endapo faida ni kubwa kuliko hatari.

Matumizi ya Cotrimoxazole kwa mama anayenyonyesha

Kiasi kidogo hupita kwenye maziwa ya mama.Kwa ujumla ni salama kwa watoto wakubwa, lakini tahadhari inahitajika kwa watoto wachanga au wenye homa ya manjano.

Dawa zenye mwingiliano mkali na Cotrimoxazole

• Warfarin

• Phenytoin

• Methotrexate

• ACE inhibitors (hatari ya hyperkalemia)

• Cyclosporine

Maudhi madogo ya Cotrimoxazole

• Kichefuchefu

• Kutapika

• Kuharisha

• Upele wa ngozi

• Maumivu ya kichwa

• Kukosa hamu ya kula

Maudhi makubwa (nadra lakini hatari)

• Sindromu ya Stevens-Johnson

• Ugonjwa mkali wa kuoza kwa ngozi ya juu (epidemis)

• Kupungua kwa chembe damu

• Hepataitis

• Kushindwa kwa figo

Ufanye nini kama umesahau dozi yako?

Kama umesahau dozi:

• Tumia mara tu unapokumbuka

• Ikiwa muda wa dozi inayofuata umekaribia, ruka dozi uliyosahau

• Usitumie dozi mbili kwa wakati mmoja