Parachichi ni tunda gani?

Parachichi ni tunda lenye umbo linalofanana na pea, ingawa aina zake hutofautiana kwa ukubwa, umbo, rangi na unene wa ngozi. Ngozi yake inaweza kuwa nyembamba au nene, laini au yenye vibonyeo, na rangi inaweza kuwa ya kijani hadi zambarau iliyokolea au nyeusi.

Sehemu inayoliwa ya parachichi huwa na rangi ya kijani hafifu hadi njano-kijani. Nyama yake ni laini na yenye muundo wa krimu, huku ikiwa na ladha ya mafuta yenye harufu hafifu inayofanana kidogo na karanga.

Kwa jina la kisayansi, parachichi huitwa Persea americana na ni wa familia ya Lauraceae. Kwa Kiingereza huitwa avocado, na wakati mwingine huitwa alligator pear.

Aina za parachichi

Kuna aina nyingi za parachichi zinazolimwa duniani. Baadhi ya aina zinazojulikana zaidi ni:

• Hass

• Fuerte

• Booth

• Waldin

• Lula

Parachichi aina ya Hass

Hass ni miongoni mwa aina zinazojulikana na kupendwa sana duniani. Kwa kawaida huwa na ngozi nene yenye vimbonyeo na rangi inayoweza kubadilika kutoka kijani hadi zambarau iliyokolea au nyeusi kadiri linavyoiva.

Parachichi aina ya Fuerte

Fuerte huwa na umbo linalofanana zaidi na pea na kwa kawaida huwa na ngozi nyembamba, laini na yenye rangi ya kijani.

Aina mbalimbali za parachichi zinaweza kutofautiana katika kiasi cha mafuta, ukubwa, ladha na muda wa kuiva.

Asili na ukuaji wa parachichi

Parachichi lina asili yake katika maeneo ya tropiki na subtropiki ya Amerika ya Kati. Leo, parachichi hulimwa katika nchi mbalimbali duniani zenye hali ya hewa inayofaa.

Mti wa parachichi ni mti wa kijani kibichi unaoweza kukua na kufikia urefu mkubwa. Parachichi lina tabia ya pekee kwa kuwa mara nyingi halikomi kuiva likiwa bado kwenye mti. Huendelea kubaki kwenye mti hadi linapovunwa, kisha huanza kuiva baada ya kuvunwa.

Tabia hii huruhusu wakulima kuvuna parachichi katika kipindi kinachofaa na husaidia katika usafirishaji na biashara ya matunda haya.

Faida za kiafya za parachichi

Huchangia afya ya moyo na mishipa ya damu

Parachichi linajulikana kwa kuwa na mafuta mengi, lakini sehemu kubwa ya mafuta hayo ni mafuta yasiyoshamiri.

Mafuta haya yanaweza kuwa sehemu ya lishe yenye afya kwa moyo yanapotumika kuchukua nafasi ya baadhi ya mafuta yasiyo na afya, hasa mafuta mengi yaliyoshamiri(saturated fats). Parachichi pia kwa asili halina kolestro na lina kiwango kidogo cha mafuta yaliyojaa.

Hata hivyo, parachichi lina kalori nyingi kwa kiasi chake, hivyo ni vizuri kuliwa kwa kiasi kinachofaa kulingana na mahitaji ya mtu.

Husaidia afya ya mfumo wa chakula

Parachichi ni chanzo kizuri cha nyuzi lishe. Nyuzinyuzi husaidia mfumo wa chakula kufanya kazi vizuri na zinaweza kusaidia kuongeza kiasi na ulaini wa kinyesi.

Lishe yenye nyuzinyuzi za kutosha kutoka kwenye matunda, mboga, kunde na nafaka zisizokobolewa inaweza kusaidia kupunguza tatizo la kufunga choo na kuchangia afya ya mfumo wa chakula.

Kwa sababu parachichi lina nyuzinyuzi pamoja na mafuta yenye afya, linaweza pia kusaidia mtu kujisikia ameshiba kwa muda mrefu zaidi.

Husaidia katika udhibiti wa sukari kwenye damu

Parachichi lina kiasi kidogo cha sukari na lina nyuzinyuzi pamoja na mafuta yasiyoshiba. Muunganiko huu unaweza kusaidia kupunguza kasi ya mmeng'enyo na ufyonzwaji wa baadhi ya virutubisho kwenye mlo.

Parachichi linaweza kuwa sehemu nzuri ya mlo wenye afya kwa watu wanaotaka kudhibiti sukari kwenye damu. Hata hivyo, parachichi si dawa ya kutibu kisukari, na mtu mwenye kisukari anapaswa kuendelea kufuata mpango wa lishe na matibabu aliyopewa na mtaalamu wa afya.

Huchangia udhibiti wa shinikizo la damu

Parachichi lina madini ya potasiamu, ambayo ni muhimu katika utendaji wa kawaida wa misuli, mishipa ya fahamu na moyo.

Lishe yenye potasiamu ya kutosha kutoka kwenye matunda na mboga inaweza kusaidia kudhibiti shinikizo la damu, hasa inapounganishwa na kupunguza matumizi ya chumvi nyingi.

Hata hivyo, watu wenye ugonjwa wa figo au wanaotumia dawa zinazoweza kuongeza kiwango cha potasiamu wanapaswa kupata ushauri wa daktari kuhusu kiasi cha vyakula vyenye potasiamu wanachopaswa kutumia.

Husaidia afya ya macho

Parachichi lina kemikali mbalimbali za asili za mimea, zikiwemo carotenoids kama lutein. Lutein ni kirutubisho kinachopatikana pia kwenye mboga mbalimbali za kijani. Hufanya kazi kama antioksidanti na huchangia kulinda sehemu mbalimbali za mwili dhidi ya uharibifu unaosababishwa na msongo wa radiko za oksijeni huru.

Lishe yenye matunda na mboga mbalimbali zenye carotenoids inaweza kuchangia afya ya macho.

Hutoa antioksidanti zinazosaidia kulinda chembechembe za mwili

Parachichi lina virutubisho na kemikali za asili zinazoweza kufanya kazi kama antioksidanti, zikiwemo vitamin E, vitamin C na karotinoidi.

Antioksidanti husaidia kulinda chembechembe za mwili dhidi ya uharibifu unaoweza kusababishwa na molekuli zenye uwezo wa kuharibu chembechembe, zinazojulikana kama rediko huru za oksijeni.

Hata hivyo, kula parachichi pekee hakuwezi kuzuia au kutibu saratani au magonjwa mengine. Faida kubwa zaidi hupatikana kupitia lishe yenye aina mbalimbali za matunda, mboga na vyakula vingine vyenye virutubisho.

Huchangia afya ya ngozi

Parachichi lina mafuta yasiyoshiba pamoja na vitamin E na vitamin C. Virutubisho hivi vina nafasi mbalimbali katika afya ya mwili, ikiwemo afya ya ngozi.

Vitamin C huchangia katika utengenezaji wa collagen, ambayo ni protini muhimu katika muundo wa ngozi na tishu nyingine za mwili.

Huchangia afya ya mfumo wa fahamu na ukuaji wa mwili

Parachichi lina folate (vitamin B9), ambayo ni muhimu katika utengenezaji wa DNA na mgawanyiko wa kawaida wa chembechembe.

Folate ni kirutubisho muhimu katika hatua mbalimbali za maisha. Wanawake wanaopanga kupata ujauzito au walio katika hatua za mwanzo za ujauzito wanapaswa kupata ushauri wa mtaalamu wa afya kuhusu matumizi ya folic acid, kwani mahitaji yao yanaweza kuwa tofauti na yale yanayopatikana kwa kula chakula pekee.

Virutubisho vinavyopatikana kwenye parachichi

Parachichi lina virutubisho mbalimbali muhimu, vikiwemo:

• Maji

• Mafuta yasiyoshiba

• Kabohaidreti

• Nyuzinyuzi lishe

• Protini

• Potasiamu

• Magnesiamu

• Kalishiamu

• Fosforasi

• Madini chuma

• Zinc

• Folate

• Vitamin C

• Vitamin E

• Vitamin B1

• Vitamin B2

• Vitamin B3

• Vitamin B6

• Karotinoidi kama lutein

Virutubisho vinavyopatikana kwenye parachichi

Kwa mfano wa parachichi moja la wastani lenye uzito wa takribani gramu 200:

• Nishati = takribani 324 kcal

• Maji = takribani 74%

• Jumla ya mafuta = takribani 31 g

• Kabohaidreti = takribani 15 g

• Nyuzinyuzi = takribani 10 g

• Protini = takribani 4 g

• Kalishiamu = takribani 22 mg

• Madini chuma = takribani 2 mg

• Zinc = takribani 1 mg

• Potasiamu = takribani 1,204 mg

• Magnesiamu = takribani 78 mg

• Fosforasi = takribani 82 mg

Vitamini zinazopatikana kwenye parachichi

Kwa parachichi moja la wastani lenye uzito wa takribani gramu 200:

• Vitamin A = takribani 123 RE

• Vitamin C = takribani 16 mg

• Vitamin B1 (Thiamin) = takribani 0.2 mg

• Vitamin B2 (Riboflavin) = takribani 0.2 mg

• Vitamin B3 (Niacin) = takribani 3.8 mg

• Vitamin B6 = takribani 0.5 mg

• Folate (Vitamin B9) = takribani 124 micrograms

• Vitamin E = takribani 3 mg

Kiasi cha virutubisho kinaweza kutofautiana kulingana na aina ya parachichi, ukubwa wake na mazingira ambako limekulia.

Jinsi ya kuchagua parachichi zuri

Wakati wa kuchagua parachichi:

• Chagua tunda lisilo na michubuko mikubwa au sehemu zilizooza.

• Parachichi lililoiva vizuri huwa linabonyea kidogo unapolibonyeza kwa upole.

• Kama kidole kinaacha shimo kubwa kwenye tunda, huenda parachichi limeiva kupita kiasi.

• Parachichi gumu linaweza kuachwa kwenye joto la kawaida hadi liive.

Parachichi linaweza kusaidiwa kuiva kwa kuliweka kwenye mfuko wa karatasi pamoja na matunda mengine yanayotoa gesi ya ethylene.

Jinsi ya kuhifadhi parachichi

Parachichi ambalo bado halijaiva linaweza kuhifadhiwa kwenye joto la kawaida hadi liive. Baada ya kuiva, linaweza kuwekwa kwenye jokofu ili kupunguza kasi ya kuendelea kuiva. Parachichi lililoiva vizuri ni bora kutumika ndani ya siku chache.

Baada ya kukatwa, sehemu ya ndani ya parachichi inaweza kubadilika rangi na kuwa ya kahawia kutokana na kuathiriwa na hewa. Kuweka maji ya limau au ndimu kwenye sehemu iliyokatwa kunaweza kusaidia kupunguza kasi ya mabadiliko haya ya rangi.

Jinsi ya kutumia parachichi kwenye chakula

Parachichi linaweza kutumiwa kwa njia mbalimbali, zikiwemo:

• Kuliwa moja kwa moja

• Kuchanganywa kwenye saladi

• Kuongezwa kwenye chakula baada ya kupikwa

• Kusagwa na kutumiwa kama mchuzi au dip

• Kuchanganywa kwenye smoothies

• Kutumiwa kwenye sandwich

• Kuchanganywa na matunda au mboga nyingine

Kwa kawaida, kupika parachichi kwa muda mrefu kunaweza kubadilisha ladha na muundo wake, hivyo mara nyingi huliwa likiwa bichi au huongezwa kwenye chakula baada ya kupikwa.

Faida za kiafya zinazoweza kupatikana kwa kula parachichi

• Hutoa mafuta yasiyoshiba yenye manufaa katika lishe yenye afya ya moyo

• Ni chanzo kizuri cha nyuzinyuzi lishe

• Huchangia afya ya mfumo wa chakula

• Ina potasiamu inayosaidia kazi za kawaida za moyo, misuli na mishipa ya fahamu

• Ina folate muhimu kwa mgawanyiko wa chembechembe

• Ina vitamin C na vitamin E

• Ina karotinoidi kama lutein

• Ina antioksidanti zinazosaidia kulinda chembechembe dhidi ya msongo wa oksidishaji

• Inaweza kusaidia mtu kujisikia ameshiba kwa muda mrefu

• Inaweza kuwa sehemu ya lishe yenye afya kwa moyo na mishipa ya damu

Hitimisho

Parachichi ni tunda lenye mafuta yasiyoshiba, nyuzinyuzi, potasiamu, folate na vitamini mbalimbali. Linaweza kuchangia afya ya moyo, mfumo wa chakula, macho na afya ya mwili kwa ujumla linapoliwa kama sehemu ya lishe bora na yenye uwiano.

Hata hivyo, kwa sababu parachichi lina kalori nyingi, ni vizuri kuliwa kwa kiasi kinacholingana na mahitaji ya mwili. Parachichi si dawa ya kutibu magonjwa, bali ni sehemu ya vyakula vinavyoweza kuchangia maisha yenye afya.