Fenesi ni tunda gani?

Fenesi ni moja ya matunda makubwa zaidi (mfenesi) yanayoota kwenye miti duniani. Tunda moja linaweza kufikia uzito wa takribani kilo 36, urefu wa karibu sentimita 90 na kipenyo cha sentimita 50.

Tunda la mfenesi huwa na umbo la mviringo mrefu. Ngozi yake huwa na rangi ya kijani ikiwa bado mbichi na hubadilika kuwa njano-kahawia linapoiva. Ngozi imefunikwa na vijituta vigumu vyenye umbo linalofanana na pembetatu au hexagoni.

Ndani ya tunda kuna vipande vingi vya nyama yenye rangi ya njano na ladha tamu inayoweza kufanana na ndizi. Kila kipande huzunguka mbegu kubwa zenye umbo la mviringo na rangi ya kahawia hafifu.

Kwa jina la kisayansi huitwa Artocarpus heterophyllus na ni la familia ya Moraceae, familia ambayo pia inajumuisha matunda kama tini na breadfruit.

Aina za fenesi

Kwa ujumla fenesi una aina mbili kuu:

• Aina yenye nyama laini, yenye nyuzi nyingi na tamu.

• Aina yenye nyama ngumu zaidi, yenye muundo mkavu na mkunjufu na ladha isiyo tamu sana.

Aina hizi hutofautiana katika muundo wa nyama, utamu na matumizi yake.

Asili ya mfenesi

Mfenesi unaaminika kuwa na asili katika misitu yenye mvua ya India. Kutoka huko ulienea katika maeneo mbalimbali ya Asia ya kusini na kusini-mashariki, Philippines, Afrika ya kati na mashariki, Brazil na Suriname.

Mti wa mfenesi hustawi zaidi katika maeneo yenye hali ya hewa ya joto na unyevunyevu. Mti uliokomaa unaweza kuwa mkubwa sana na kustahimili vipindi vifupi vya baridi kuliko baadhi ya miti mingine ya familia yake.

Tunda huanza kuiva takribani miezi 3–8 baada ya maua kuchanua. Rangi yake hubadilika kutoka kijani hafifu hadi njano-kahawia wakati wa kukomaa.

Faida za kiafya za fenesi

Husaidia kuimarisha mfumo wa kinga

Fenesi ni chanzo kizuri cha vitamin C. Vitamin C huchangia utendaji wa kawaida wa mfumo wa kinga na pia ni muhimu katika utengenezaji wa collagen, ambayo husaidia katika afya ya ngozi, mishipa ya damu, mifupa na tishu nyingine.

Huchangia afya ya macho

Fenesi hutoa kiasi cha vitamin A, hasa kupitia beta-carotene na karotinoidi nyingine. Karotini Beta inaweza kubadilishwa na mwili kuwa vitamin A. Vitamin A ni muhimu kwa utendaji wa kawaida wa macho na pia huchangia afya ya ngozi na mfumo wa kinga.

Hutoa nyuzi lishe

Fenesi lina nyuzi lishe, ambazo huchangia afya ya mfumo wa chakula. Nyuzi lishe husaidia kuongeza ujazo wa kinyesi na kusaidia chakula kusafiri vizuri kwenye utumbo. Lishe yenye nyuzi za kutosha inaweza kusaidia kupunguza tatizo la kufunga choo.

Hutoa nishati mwilini

Fenesi lina kiasi kikubwa cha kabohaidreti. Kabohaidreti huvunjwa wakati wa mmeng'enyo wa chakula na kutoa glukosi ambayo mwili unaweza kuitumia kama chanzo cha nishati.

Huchangia afya ya moyo na misuli

Mfenesi una potasiamu, madini muhimu kwa utendaji wa kawaida wa moyo, misuli na mfumo wa neva.

Potasiamu pia hushiriki katika kudumisha uwiano wa maji na madini mwilini.

Mfenesi pia una magnesiamu na fosforasi, ambazo hushiriki katika michakato mbalimbali ya mwili.

Huchangia ulinzi wa chembechembe dhidi ya uharibifu

Vitamin C na karotinoidi zinazopatikana kwenye mfenesi zinaweza kufanya kazi kama antioksidanti.

Antioksidanti husaidia kulinda chembechembe dhidi ya uharibifu unaoweza kuhusishwa na radiko za oksijeni huru. Hata hivyo, hii haimaanishi kwamba mfenesi ni dawa ya kutibu saratani au magonjwa mengine.

Mbegu za fenesi

Mbegu za fenesi pia hutumiwa kama chakula katika baadhi ya jamii. Zinaweza kuchemshwa au kuchomwa na kuliwa.

Katika baadhi ya maeneo, mbegu hutumiwa pia katika mapishi mbalimbali, ikiwa ni pamoja na vyakula vya mchanganyiko kama curry.

Hata hivyo, mbegu zinapaswa kupikwa vizuri kabla ya kuliwa, na hazipaswi kuchukuliwa kama mbadala wa dawa au tiba ya ugonjwa.

Virutubisho vinavyopatikana kwenye fenesi

Fenesi una virutubisho mbalimbali, vikiwemo:

• Maji

• Kabohaidreti

• Nyuzi lishe

• Protini

• Kalishiamu

• Magnesiamu

• Fosforasi

• Potasiamu

• Vitamin A

• Vitamin C

• Vitamin B1

• Vitamin B2

• Vitamin B6

• Folate

• Vitamin E

Virutubisho katika nusu kikombe cha fenesi (gramu 83)

• Nishati = 78 kcal

• Kabohaidreti = 20 g

• Nyuzi lishe = 1 g

• Mafuta = 0 g

• Protini = 1 g

• Kalishiamu = 28 mg

• Madini chuma = 0 mg

• Zinc = 0 mg

• Manganese = 0 mg

• Potasiamu = 250 mg

• Magnesiamu = 31 mg

• Fosforasi = 30 mg

Kumbuka: Thamani ya maji iliyo kwenye chanzo cha awali inaonekana kuwa na hitilafu ya uandishi, hivyo haijaingizwa hapa.

Vitamini zinazopatikana katika nusu kikombe cha fenesi (gramu 83)

• Vitamin A = 25 RE

• Vitamin C = 6 mg

• Vitamin B1 (Thiamin) = 0 mg

• Vitamin B2 (Riboflavin) = 0.1 mg

• Vitamin B3 (Niacin) = 0 mg

• Vitamin B6 = 0.1 mg

• Folate (Vitamin B9) = 12 μg

• Vitamin E = 0 mg

Fenesi bichi na lilioiva

Fenesi ambao bado halijaiva unaweza kutumika kama chakula cha kupikwa. Katika maeneo mbalimbali, mfenesi mbichi huchemshwa, kuchomwa au kukaangwa.

Fenesi lilioiva huwa na harufu nzuri na ladha tamu na mara nyingi huliwa kama tunda. Baada ya kuiva, tunda huharibika haraka. Kwa hiyo, linapaswa kutumiwa mapema au kuhifadhiwa kwa njia inayofaa.

Jinsi ya kutumia feenesi

Fenesi linaweza kutumika kwa njia mbalimbali:

• Kuliwa mbichi baada ya kuiva

• Kuchemshwa

• Kuchomwa

• Kukaangwa

• Kukaushwa

• Kuwekwa kwenye makopo

• Kutumiwa kama sehemu ya dessert

• Mbegu zake zinaweza kuchemshwa au kuchomwa na kuliwa

Fenesi bichi linaweza kutumika kama mboga katika baadhi ya mapishi, wakati fenesi lilioiva hutumiwa zaidi kama tunda.

Faida za kiafya zinazoweza kupatikana kwa kula mfenesi

• Huchangia kuimarisha mfumo wa kinga kupitia vitamin C.

• Hutoa beta-carotene ambayo inaweza kubadilishwa kuwa vitamin A.

• Huchangia afya ya macho kupitia vitamin A.

• Husaidia afya ya mfumo wa chakula kutokana na nyuzi lishe.

• Hutoa kabohaidreti zinazotumika kama chanzo cha nishati.

• Hutoa potasiamu inayohitajika kwa utendaji wa kawaida wa moyo na misuli.

• Hutoa magnesiamu na fosforasi zinazohusika katika kazi mbalimbali za mwili.

• Vitamin C na karotinoidi zake zinaweza kufanya kazi kama antioksidanti.

• Ni tunda linaloweza kuongeza utofauti wa virutubisho katika lishe.

Hitimisho

Fenesi ni tunda lenye kabohaidreti, vitamin C, karotini beta, potasiamu na nyuzi lishe, hivyo linaweza kuchangia nishati, kinga, afya ya macho na utendaji wa mfumo wa chakula. Fenesi bichi na lilioiva lina matumizi tofauti, huku mbegu zikihitaji kupikwa vizuri kabla ya kuliwa na tunda likiwa sehemu ya lishe yenye mchanganyiko wa vyakula.