Ukwaju ni nini?

Ukwaju ni tunda linalopatikana ndani ya ganda refu, bapa na lililopinda kwa namna isiyo ya kawaida, lenye rangi ya kahawia. Kwa kawaida ganda huwa na urefu wa takribani sentimita 7.5–20, na ndani yake kuna nyama laini ya kahawia au kahawia-nyekundu inayozunguka mbegu kubwa, bapa na zinazong'aa. Tunda lina ladha ya uchachu na utamu kwa pamoja, kutokana na kuwa na asidi na sukari kwa kiasi kikubwa.

• Familia: Leguminosae

• Jina la kisayansi: Tamarindus indica

• Majina ya kawaida: Ukwaju, Tamarind, Indian date

Ukwaju hutumiwa zaidi kama kiungo cha chakula na kinywaji kuliko kama chanzo kikubwa cha virutubisho, kwa sababu kiasi kinacholiwa kwa kawaida huwa kidogo.

Huongeza ladha katika vyakula

Ukwaju hutumiwa sana katika mapishi kwa sababu ya ladha yake ya kipekee ya uchachu na utamu. Nyama ya ukwaju iliyoiva inaweza kuliwa yenyewe au kutengenezwa kuwa:

• Mchuzi

• Kinywaji au sharubati

• Kiungo cha supu na mchuzi

• Kiungo cha vyakula vya samaki, nyama na wali

Ukwaju pia ni mojawapo ya viambato vinavyotumika katika kutengeneza Worcestershire sauce.

Katika baadhi ya mapishi ya Asia, ukwaju hutumiwa kwa namna inayofanana na matumizi ya maji ya limau, hasa kuongeza uchachu kwenye chakula.

Ina nyuzi lishe

Ukwaju una nyuzi lishe, ambazo huchangia utendaji wa kawaida wa mfumo wa chakula. Gramu 20 za ukwaju, sawa na takribani matunda 10 kulingana na kipimo hiki, zina karibu gramu 1 ya nyuzi lishe.

Hata hivyo, kiasi cha ukwaju kinachotumiwa kwa kawaida huwa kidogo, hivyo mchango wake katika mahitaji ya kila siku ya nyuzi unaweza kuwa mdogo.

Hutoa madini mbalimbali

Ukwaju una kiasi kidogo cha potasiamu, magnesiamu, fosforasi na kalishiamu. Gramu 20 za ukwaju zina takribani 126 mg za potasiamu, 18 mg za magnesiamu, 23 mg za fosforasi na 15 mg za kalishiamu.

Ina asidi na sukari za asili

Ladha maalumu ya ukwaju inatokana kwa kiasi kikubwa na mchanganyiko wa asidi za kikaboni na sukari katika nyama ya tunda.

Ukwaju mbichi huwa na ladha kali zaidi ya uchachu, wakati nyama ya ukwaju iliyoiva huwa na mchanganyiko wa uchachu na utamu. Ukikaushwa, nyama inaweza kuwa na uchachu mkali zaidi.

Viinirishe vinavyopatikana kwenye Ukwaju

• Maji

• Kabohaidreti

• Nyuzi lishe

• Protini

• Potasiamu

• Magnesiamu

• Fosforasi

• Kalishiamu

• Chuma

• Vitamini C

• Vitamini A

• Vitamini B1

• Folate

• Asidi za kikaboni

• Sukari za asili

• Kemikali za mimea

Viinirishe vinavyopatikana kwenye gramu 20 za Ukwaju (takribani matunda 10)

• Nishati = 48 kcal

• Maji = 31%

• Mafuta = 0 g

• Kabohaidreti = 13 g

• Protini = 1 g

• Nyuzi lishe = 1 g

• Kalishiamu = 15 mg

• Chuma = 1 mg

• Zinki = 0 mg

• Manganese = haijapatikana

• Potasiamu = 126 mg

• Magnesiamu = 18 mg

• Fosforasi = 23 mg

Vitamini zinazopatikana kwenye gramu 20 za Ukwaju

• Vitamini A = 1 RE

• Vitamini C = 1 mg

• Vitamini B1 (thiamin) = 0.1 mg

• Vitamini B2 (riboflavin) = 0 mg

• Vitamini B3 (niacin) = 0 mg

• Vitamini B6 = 0 mg

• Vitamini B9 (folate) = 3 μg

• Vitamini E = 0 mg

Aina za Ukwaju

Aina za ukwaju hutofautiana kwa ukubwa wa ganda, idadi ya mbegu na ladha ya nyama ya tunda.

• Aina za India huwa na maganda marefu yenye takribani mbegu 6–12.

• Aina zinazopatikana West Indies na Amerika huwa na maganda mafupi yenye takribani mbegu 3–6.

• Baadhi ya aina zilizochaguliwa huwa na nyama tamu zaidi, kama Makham Waan kutoka Thailand na Manila Sweet.

Ukwaju ulitokea wapi?

Ukwaju ni miongoni mwa matunda yanayoaminika kuwa asili ya Afrika ya kitropiki. Hukua kwa asili katika maeneo mbalimbali ya Afrika, ikiwemo maeneo ya Sudan.

Ingawa asili yake ni Afrika, ukwaju umelimwa nchini India kwa karne nyingi, na baadaye ulienea katika maeneo ya Asia, Amerika na mabara mengine. Katika karne ya 16, ulipelekwa Amerika na leo hulimwa kwa wingi katika India, Mexico, Brazil, Guatemala na Belize.

Mti wa ukwaju ni mti wa kijani kibichi unaokua polepole na unaweza kuishi kwa muda mrefu. Chini ya mazingira mazuri unaweza kufikia urefu wa takribani mita 24. Mti uliokomaa unaweza kuendelea kutoa matunda kwa miongo kadhaa.

Ukwaju hutumiwaje?

Ukwaju unaweza kupatikana katika aina mbalimbali, ikiwa ni pamoja na:

• Tunda bichi

• Nyama ya ukwaju yenye mbegu

• Unga wa ukwaju

• Paste

• Nyama iliyokolezwa

• Maganda yaliyokaushwa

Tunda bichi linaweza kutumika katika baadhi ya vyakula kama mboga au kiungo, wakati ukwaju ulioiva hutumika zaidi kutengeneza michuzi, chutney, curry, vinywaji na vyakula vingine.

Ukwaju unaweza kuliwa ukiwa mbichi?

Ndiyo. Ukwaju ulioiva unaweza kuliwa mbichi, ingawa mara nyingi nyama yake hutolewa kwenye ganda na kutumika kama kiungo au kutengeneza vinywaji na michuzi.

Maganda ya tunda lililoiva huwa makavu na mepesi kuvunjika, huku nyama ya ndani ikiwa na ladha tamu-chachu.

Faida za kiafya zitokanazo na ulaji wa Ukwaju

• Huimarisha afya ya ini

• Huzuia kupatwa ugonjwa wa baridi yabisi

• Huongeza kinga ya mwili pamoja na kuukinga mwili kupatwa na kansa

• Huimarisha ngozi na kuifanya kuwa angavu.

• Hupunguza uzito usiotakiwa mwilini

• Husaidia kwenye mmeng'enyo wa chakula

• Hupunguza maumivu ya tumbo

• Hulainisha haja kubwa

• Huimarisha afya ya moyo pamoja na kuzuia shinikizo la juu la damu.

• Huimarisha kiwango cha sukari mwilini pamoja na kuzuia kasi ya kupatwa na ugonjwa wa kisukari

• Huzuia kupatwa na ugonjwa wa malaria pamoja na kutibu baadhi ya magonjwa ya bakteria

Hitimisho

Ukwaju (Tamarindus indica) ni tunda lenye ladha ya tamu na chachu, linalotumika sana kama kiungo katika vyakula na vinywaji, pamoja na kutoa kiasi cha nyuzi lishe, potasiamu, magnesiamu na fosforasi. Kwa kuwa kwa kawaida hutumiwa kwa kiasi kidogo, faida yake kuu ni kuongeza ladha na utofauti wa chakula kuliko kuwa chanzo kikuu cha virutubisho.