Ni hali ya kuzaliwa ambapo uke na mara nyingi mfuko wa uzazi haujaundwa kikamilifu, huku ovari mara nyingi zikiendelea kufanya kazi na kuzalisha homoni na mayai. Uchunguzi sahihi na matibabu kama utanuzi wa uke au upasuaji inapohitajika pamoja na msaada wa kisaikolojia na ushauri kuhusu uzazi, vinaweza kumsaidia mhusika kuishi maisha yenye afya na mahusiano mazuri.

Kutoumbwa kwa uke (Sindromu ya MRKH)

Kutoumbwa kwa uke, kitabibu huitwa ajenesisi ya uke ni hali ya kuzaliwa ambapo uke haujaundwa kikamilifu au sehemu yake haijaundwa. Aina inayojulikana zaidi ni Sindromu ya Mayer-Rokitansky-Küster-Hauser (MRKH), ambayo huhusisha kutokuwepo au kutokukamilika kwa mfuko wa uzazi na sehemu ya juu ya uke. Hali hii hutokea wakati wa ukuaji wa mtoto tumboni na si matokeo ya kosa la mama wakati wa ujauzito.

Tatizo lakutoumbwa uke ni hali nadra, inayokadiriwa kutokea kwa takribani msichana mmoja kati ya 4,500–5,000, ingawa makadirio hutofautiana kulingana na utafiti. Mara nyingi mtu mwenye tatizo lakutoumbwa uke huwa na ovari zinazofanya kazi na ukuaji wa kawaida wa matiti na viungo vya nje vya uzazi, lakini hawezi kupata hedhi kwa sababu mfuko wa uzazi haupo au haujaundwa kikamilifu.

Kutoumbwa kwa uke ni nini?

Wakati mtoto wa kike akiwa tumboni, mfumo wa uzazi hutengenezwa hatua kwa hatua kutokana na miundo mbalimbali ya kiinitete. Sehemu ya mfumo huu inayohusisha mirija ya Müller huchangia kutengeneza mfuko wa uzazi, shingo ya kizazi na sehemu ya juu ya uke.

Katika tatizo lakutoumbwa uke, maendeleo ya miundo hii huvurugika. Matokeo yake yanaweza kuwa mfuko wa uzazi kutokuwepo kabisa, kuwa mdogo sana au kuwepo mabaki yake, huku sehemu ya juu ya uke ikiwa haijaundwa au ikiwa fupi sana.

Hata hivyo, uke wa nje na viungo vya nje vya uzazi vinaweza kuonekana kawaida, ndiyo maana hali hii haiwezi kutambuliwa kwa kuangalia tu sehemu za nje za mwili. Pia, ovari kwa kawaida hutokana na muundo tofauti wa kiinitete na hivyo mara nyingi huwa zipo na zinaendelea kuzalisha mayai na homoni.

Tatizo lakutoumbwa ukehugunduliwa lini?

Tofauti na baadhi ya kasoro za kuzaliwa ambazo huonekana mara tu baada ya mtoto kuzaliwa, tatizo lakutoumbwa uke mara nyingi hugunduliwa wakati wa ujana, hasa pale msichana anapofikia umri wa kuanza hedhi lakini hedhi haiji.

Msichana anaweza kuwa amebalehe kwa kawaida, akawa na matiti yaliyokua na nywele sehemu za kawaida za mwili, lakini asipate hedhi. Hali hii huitwa amenorea ya kuzaliwa, yaani kutowahi kupata hedhi. Uchunguzi wa kitabibu ndipo unaweza kubaini kwamba mfuko wa uzazi na sehemu ya uke haijaundwa kawaida.

Wakati mwingine tatizo lakutoumbwa uke hugunduliwa mapema zaidi kwa sababu ya uchunguzi wa tatizo jingine, hasa kama mtu ana kasoro zinazohusisha figo, mifupa au moyo.

Aina za kutoumbwa kwa uke

Kwa ujumla, tatizo lakutoumbwa uke inaweza kugawanywa katika makundi mawili:

Aina ya kwanza: Kutoumbwa uke kunakohusiana na mfumo wa uzazi pekee

Katika aina hii, tatizo kubwa linahusu mfuko wa uzazi na uke, bila kuwepo kwa kasoro kubwa katika viungo vingine. Hii wakati mwingine huitwa hali halisi ya kutoumbwa uke au aina ya kwanza ya kutoumbwa uke.

Aina ya pili: Kutoumbwa uke kunakoambatana na kasoro nyingine

Katika aina hii, pamoja na kutoumbwa vizuri kwa mfuko wa uzazi na uke, mtu anaweza kuwa na kasoro katika viungo vingine kama figo, mifupa, masikio au moyo.

Aina hii huitwa kutoumbwa uke kusiko kawaida au aina ya pili ya kutoumbwa uke na inaweza kuhusishwa na hali inayoitwa MURCS association.

Dalili za kutoumbwa kwa uke

Dalili hutofautiana kulingana na kiwango cha kutoumbwa kwa uke na mfuko wa uzazi.

Dalili muhimu zinaweza kuwa:

• Kutowahi kupata hedhi baada ya kufikia umri unaotarajiwa wa kubalehe

• Uke kuwa mfupi sana kuliko kawaida

• Kutokuwepo kwa sehemu ya ndani ya uke

• Kuwa na tundu dogo au uwazi mdogo katika eneo ambalo uke unatakiwa kuanzia

• Maumivu ya nyonga au tumbo kwa baadhi ya watu, hasa ikiwa kuna mabaki ya mfuko wa uzazi yenye tishu zinazoweza kufanya kazi

• Maumivu au ugumu wakati wa kujaribu kufanya tendo la ndoa

• Ugumu wa kuingiza uume au kifaa ndani ya uke kutokana na uke kuwa mfupi au kutokuwepo

• Dalili zinazohusiana na kasoro za figo au mfumo wa mkojo ikiwa kasoro hizo zipo.

Ni muhimu kutambua kwamba kutokupata hedhi hakumaanishi moja kwa moja kuwa mtu ana tatizo lakutoumbwa uke. Kuna sababu nyingine nyingi za primary amenorrhea ambazo zinahitaji kuchunguzwa.

Kwa nini mtu mwenye tatizo la kutoumbwa uke hapati hedhi?

Hedhi hutokea wakati utando wa ndani wa mfuko wa uzazi hujengwa na baadaye kumwagika ikiwa ujauzito haujatokea.

Katika tatizo la kutoumbwa uke mfuko wa uzazi unaweza kuwa haupo kabisa au unaweza kuwa mdogo sana na usiwe na uwezo wa kutengeneza utando wa kawaida wa hedhi. Kwa hiyo, hata kama ovari zinatengeneza homoni na mayai, mtu anaweza kutopata hedhi.

Hii inaeleza kwa nini mtu mwenye tatizo la kutoumbwa uke anaweza kuwa na dalili za kawaida za kubalehe, kama kukua kwa matiti na mabadiliko mengine ya mwili, lakini bado asipate hedhi.

Visababishi vya kutoumbwa uke

Chanzo kamili cha tatizo lakutoumbwa uke bado hakijulikani. Hali hii hutokea kutokana na kutokukamilika kwa maendeleo ya miundo ya Müllerian wakati wa ukuaji wa mtoto tumboni. Tafiti zimependekeza kuwa kunaweza kuwa na mchango wa mambo ya kijenetiki, kwa sababu baadhi ya familia zimeonekana kuwa na zaidi ya mtu mmoja mwenye hali hiyo. Hata hivyo, tatizo la kutoumbwa uke haliwezi kwa ujumla kuelezwa kama ugonjwa unaorithiwa kwa njia moja rahisi kutoka kwa mzazi kwenda kwa mtoto.

Kwa hiyo, si sahihi kusema kwamba kutoumbwa uke husababishwa na mama kutumia chakula fulani, dawa fulani au kufanya jambo fulani wakati wa ujauzito bila ushahidi maalumu.

Pia hakuna ushahidi wa kutosha wa kusema kwamba mwitikio wa androjeni pekee ndio chanzo cha tatizo lakutoumbwa uke. Hali kama sindromu ya upotevu kamili wa hisia kwenye androjeni inaweza kufanana na tatizo la kutoumbwa uke kwa baadhi ya vipengele, lakini ni hali tofauti na lazima zitofautishwe wakati wa uchunguzi.

Kasoro nyingine zinazoweza kuambatana na kutoumbwa kwa uke

Kutoumbwa uke kunaweza kuambatana na kasoro za viungo vingine vya mwili kwa sababu baadhi ya mifumo hiyo hukua katika kipindi kinachohusiana wakati wa maisha ya mtoto tumboni.

Matatizo ya figo

Baadhi ya watu wanaweza kuwa na:

• Figo moja kutokuwepo

• Figo kuwa katika eneo lisilo la kawaida

• Figo mbili kuungana na kutengeneza umbo la "kiatu cha farasi"

• Kasoro nyingine za mfumo wa mkojo

Kwa sababu hiyo, uchunguzi wa figo ni sehemu muhimu ya tathmini ya mtu mwenye tatizo la kutoumbwa uke

Matatizo ya mifupa

Baadhi ya wagonjwa wanaweza kuwa na mabadiliko katika mifupa, hasa uti wa mgongo na mifupa ya shingo.

Mabadiliko hayo yanaweza kutofautiana sana kati ya mtu mmoja na mwingine.

Matatizo ya masikio

Baadhi ya watu wanaweza kuwa na matatizo ya kusikia au kasoro katika mfumo wa sikio.

Matatizo ya moyo

Ingawa si kwa kila mtu, baadhi ya watu wenye tatizo lakutoumbwa ukewanaweza kuwa na kasoro za kuzaliwa za moyo.

Tatizo la kutoumbwa uke huathiri uwezo wa kufanya tendo la ndoa?

Inaweza kuathiri uwezo wa kufanya tendo la ndoa kwa njia ya kawaida ikiwa uke ni mfupi sana au haupo.

Hata hivyo, kutoumbwa uke haimaanishi kwamba mtu hana hamu ya tendo la ndoa. Kwa sababu ovari mara nyingi huwa zinafanya kazi, homoni za kike zinaweza kuwa katika kiwango cha kawaida na mtu anaweza kuwa na hamu ya tendo la ndoa kama watu wengine.

Changamoto kubwa inaweza kuwa upande wa anatomia, kwa mfano ugumu wa kuingiza uume au maumivu wakati wa tendo. Hali hii inaweza kutibiwa kwa njia mbalimbali baada ya tathmini ya mtaalamu.

Ni muhimu pia kwamba matibabu ya kutengeneza uke yasifanywe kwa sababu ya shinikizo kutoka kwa mwenzi au familia. Uamuzi wa matibabu unapaswa kufanywa na mtu mwenyewe baada ya kupewa taarifa sahihi na kushirikishwa katika maamuzi.

Kutoumbwa uke na uwezo wa kupata mtoto

Kutoumbwa uke si sawa moja kwa moja na kutokuwa na uwezo wa kuzalisha mayai. Kwa wanawake wengi wenye tatizo la kutoumbwa uke, ovari zipo na zinaweza kuendelea kuzalisha mayai. Changamoto kubwa huwa ni kutokuwepo au kutokufanya kazi kwa mfuko wa uzazi, hivyo mtu hawezi kubeba ujauzito kama mfuko wa uzazi haupo au hauwezi kuendeleza ujauzito.

Hata hivyo, maendeleo ya tiba za uzazi yameleta chaguo mbalimbali kwa baadhi ya watu, kutegemea hali ya ovari, viungo vilivyopo, upatikanaji wa huduma na sheria za nchi husika.

Chaguo zinaweza kujumuisha uzazi wa kusaidiwa, matumizi ya mayai ya mtu mwenyewe katika mazingira yanayofaa, kuasili mtoto, au katika baadhi ya vituo maalumu, upandikizaji wa mfuko wa uzazi. Upandikizaji wa mfuko wa uzazi ni utaratibu mkubwa unaohitaji upasuaji na dawa za kuzuia kukataliwa kwa kiungo, na haupatikani kwa kila mtu au kila nchi.

Kwa hiyo, mtu mwenye tatizo lakutoumbwa uke anayetamani kupata mtoto anapaswa kupewa ushauri wa daktari bingwa wa uzazi badala ya kuambiwa moja kwa moja kwamba hawezi kupata mtoto.

Vipimo vya kutambua kutoumbwa kwa uke

Uchunguzi huanza kwa historia ya afya na uchunguzi wa mwili, hasa kwa msichana mwenye amenorea ya kuzaliwa.

Ultrasound

Ultrasound ya nyonga inaweza kusaidia kuangalia kama mfuko wa uzazi na ovari zipo na jinsi zilivyo.

Pia inaweza kusaidia kuchunguza figo na mfumo wa mkojo.

MRI

MRI ya nyonga hutoa picha yenye maelezo zaidi ya mfumo wa uzazi na inaweza kuonyesha kwa usahihi zaidi mabaki ya mfuko wa uzazi, uke, ovari na miundo mingine ya ndani.

MRI inaweza kuwa muhimu sana katika kupanga matibabu na kutambua anatomia ya mtu kabla ya kufikiria matibabu ya kutengeneza uke.

Vipimo vya damu

Vipimo vya homoni vinaweza kusaidia kutofautisha tatizo lakutoumbwa uke na sababu nyingine za kutokupata hedhi.

Kulingana na hali ya mgonjwa, daktari anaweza kuomba vipimo kama FSH, LH, estradiol na testosteroni.

Kipimo cha kromosomu

Kwa watu wanaoshukiwa kuwa na tatizo lakutoumbwa uke, kipimo cha kromosomu kinaweza kusaidia katika utambuzi na kutofautisha hali nyingine za ukuaji wa mfumo wa uzazi, kama complete androgen insensitivity syndrome.

Uchunguzi wa figo na viungo vingine

Kwa sababu tatizo lakutoumbwa uke inaweza kuambatana na kasoro za figo, mifupa, masikio na moyo, daktari anaweza kupanga vipimo vya ziada kulingana na dalili na matokeo ya uchunguzi.

Magonjwa mengine yanayoweza kufanana na kutoumbwa kwa uke

Si kila msichana ambaye hajawahi kupata hedhi ana tatizo la kutoumbwa uke.

Daktari anapaswa kutofautisha kutoumbwa kwa uke na hali kama:

• Kuziba kwa uke

• Bikira

• Ukuta kingamo kwenye uke (TVS)

• Kutoumbwa vema kwa shingo ya kzazi au atresia ya mlango wa kizazi

• Kasoro ya uumbaji wa tezi za uzazi

• Sindromu kamilifu ya kukosa mwitikio kwenye androjeni

• Baadhi ya matatizo ya homoni.

Hii ndiyo sababu kujitambua mwenyewe bila uchunguzi wa kitabibu kunaweza kusababisha utambuzi usio sahihi.

Matibabu ya kutoumbwa uke

Lengo la matibabu hutegemea mahitaji ya mtu. Si kila mtu mwenye tatizo lakutoumbwa uke anahitaji kutengenezewa uke mara moja.

Matibabu yanaweza kulenga:

• Kusaidia mtu kuelewa hali yake.

• Kusaidia afya ya akili na mahusiano.

• Kutengeneza uke wenye urefu na upana unaoruhusu tendo la ndoa ikiwa mtu anataka.

• Kushughulikia maumivu yanayosababishwa na mabaki ya mfuko wa uzazi.

• Kutambua na kutibu kasoro za figo au viungo vingine.

• Kutoa ushauri kuhusu uzazi na uwezekano wa kupata mtoto.

Msaada wa kisaikolojia

Utambuzi wa tatizo la kutoumbwa uke unaweza kuwa na athari kubwa kihisia. Mtu anaweza kuwa na huzuni, aibu, hofu kuhusu mahusiano, wasiwasi kuhusu tendo la ndoa au hofu kuhusu kupata watoto.

Kwa hiyo, msaada wa kisaikolojia haupaswi kuchukuliwa kama jambo la ziada lisilo muhimu. Ushauri nasaha unaweza kumsaidia mtu kuelewa hali yake, kujikubali, kujenga mahusiano yenye afya na kufanya maamuzi ya matibabu bila shinikizo.

Vikundi vya msaada kwa watu wenye tatizo la kutoumbwa uke vinaweza pia kuwa na manufaa kwa baadhi ya wagonjwa.

Kutengeneza uke kwa njia ya kutanua uke

Kutanua uke ni mojawapo ya njia kuu za kutengeneza uke bila upasuaji na kwa kawaida ndiyo chaguo la kwanza kwa mtu anayehitaji kutengenezewa uke wenye uwezo wa kufanya tendo la ndoa.

Njia hii hutumia vifaa maalumu vinavyoitwa vitanua uke. Kifaa huwekwa taratibu katika eneo la uke na shinikizo la wastani hutumika kwa muda maalumu ili tishu zitanuke na kutengeneza njia yenye urefu unaohitajika.

Matibabu haya yanapaswa kufundishwa na kusimamiwa na mtaalamu mwenye uzoefu. Mtu hapaswi kutumia vitu vya kawaida vya nyumbani kama mbadala wa dilator maalumu.

Muda na ratiba ya matumizi hutegemea anatomia na mpango wa matibabu wa mtu. Tafiti zinaonyesha kuwa dilation inaweza kuwa na mafanikio makubwa inapofanywa kwa usahihi na kwa ufuatiliaji mzuri.

Je, unaweza kutanua uke kwa kufanya tendo la ndoa?

Kwa baadhi ya wanawake ambao tayari wako tayari na wanataka kufanya tendo la ndoa, tendo la ndoa la mara kwa mara linaweza kusaidia kutengeneza au kudumisha kina cha uke.

Hata hivyo, tendo la ndoa si lazima liwe sehemu ya matibabu kwa kila mtu. Mtu ambaye hayuko tayari kufanya tendo la ndoa hapaswi kushinikizwa kufanya hivyo ili kutengeneza uke.

Dilation kwa kutumia vifaa maalumu ni chaguo linalompa mtu udhibiti zaidi na linaweza kufanywa bila kutegemea kuwa na mwenzi.

Je, vitanuaji vina madhara?

Vitanuaji vya vinapotumiwa kwa usahihi na chini ya usimamizi wa mtaalamu kwa kawaida ni salama. Hata hivyo, inaweza kusababisha usumbufu, maumivu au michubuko ikiwa inafanywa kwa nguvu au kwa njia isiyo sahihi. Kuna pia hatari ndogo ya kuumia maeneo ya karibu kama yurethra.

Kwa hiyo, lengo si kusukuma kifaa kwa nguvu. Mgonjwa anapaswa kufundishwa namna sahihi ya kutumia dilator na kupewa ufuatiliaji wa maendeleo.

Upasuaji wa kutengeneza uke

Ikiwa dilation haijafanikiwa, mtu hawezi au hataki kuitumia, au kuna sababu nyingine maalumu za kitabibu, upasuaji wa kutengeneza uke (vaginoplasti) unaweza kufanyika.

Aina mbalimbali za upasuaji zipo, na uchaguzi hutegemea anatomia ya mtu, uzoefu wa kituo, mahitaji ya mgonjwa na mapendekezo ya timu ya wataalamu.

Baadhi ya mbinu ni:

• McIndoe vaginoplasti

• Upasuaji wa Vecchietti

• Davydov vaginoplasti.

• Vaginoplasti ya matumbo, kama vile kutumia sehemu ya utumbo.

Hakuna upasuaji mmoja unaofaa kwa kila mgonjwa.

Upasuaji unaweza kuwa na hatari kama maambukizi, kutokwa damu, kovu, kubana kwa uke mpya, fistula au hitaji la upasuaji mwingine. Baadhi ya wagonjwa bado huhitaji dilation baada ya upasuaji ili kudumisha kina na upana wa uke.

Kutanua uke au upasuaji: kipi ni bora?

Kwa ujumla, ushahidi wa kitabibu unaunga mkono kutanua uke kama tiba ya kwanza kwa wagonjwa wanaotaka kutengenezewa uke kwa sababu haina upasuaji na ina kiwango kizuri cha mafanikio inapofanywa vizuri.

Utafiti wa wagonjwa 131 wenye tatizola kutoumbwa uke ulilinganisha dilation na upasuaji na haukuonyesha kwamba upasuaji ulikuwa bora kuliko dilation katika matokeo muhimu. Aidha, kundi la upasuaji lilikuwa na matatizo ya baada ya matibabu, na baadhi lilihitaji upasuaji mwingine.

Hata hivyo, hii haimaanishi kwamba upasuaji hauna nafasi. Upasuaji unaweza kuwa chaguo muhimu kwa mtu ambaye dilation haijafanikiwa au ambaye, baada ya kupewa taarifa sahihi kuhusu faida na hatari, anachagua upasuaji.

Uamuzi unapaswa kufanywa kwa maamuzi shirikishi, yaani daktari na mgonjwa kufanya uamuzi pamoja.

Matibabu ya maumivu ya tumbo au nyonga

Baadhi ya wanawake wenye tatizo la kutoumbwa kwa uke wanaweza kuwa na mabaki ya mfuko wa uzazi yenye tishu za endometriamu. Ikiwa tishu hizi zinafanya kazi, zinaweza kuhusishwa na maumivu ya mara kwa mara ya nyonga kwa sababu damu inayotengenezwa haina njia ya kawaida ya kutoka.

Mtu mwenye tatizo lakutoumbwa uke anayepata maumivu ya mara kwa mara anapaswa kuchunguzwa ili kutambua chanzo.

Katika baadhi ya hali, matibabu yanaweza kuhitaji dawa au upasuaji wa kuondoa mabaki ya tishu yanayosababisha maumivu, kulingana na hali ya mtu.

Tatizo la kutoumbwa uke linaweza kupona?

Tatizo la kutoumbwa uke si ugonjwa wa maambukizi unaoweza kuondolewa kwa dawa. Ni tofauti ya kimaumbile iliyotokea wakati wa ukuaji wa mtoto tumboni.

Hata hivyo, madhara na changamoto zinazotokana na hali hii zinaweza kudhibitiwa. Kwa mfano, uke unaweza kutengenezwa kwa dilation au upasuaji ikiwa mtu anataka na anafaa kwa matibabu hayo.

Pia matatizo ya figo, mifupa au viungo vingine yanaweza kutambuliwa na kufuatiliwa kulingana na hali ya mtu.

Je, mtu mwenye tatizo la kutoumbwa uke anaweza kuishi maisha ya kawaida?

Ndiyo. Tatizo la kutoumbwa uke haimaanishi kwamba mtu hawezi kusoma, kufanya kazi, kuwa na mahusiano, kuolewa au kuishi maisha yenye afya.

Changamoto kuu zinaweza kuwa katika mfumo wa uzazi, tendo la ndoa, uzazi na afya ya kisaikolojia. Hizi zinahitaji msaada wa kitaalamu badala ya mtu kuachwa akabiliane nazo peke yake.

Ni muhimu pia familia kutomlaumu au kumdhalilisha msichana mwenye tatizo la kutoumbwa uke. Hali hii si kosa lake na haiathiri thamani yake kama binadamu.

Ni wakati gani mtu anapaswa kumuona daktari?

Msichana anapaswa kufanyiwa uchunguzi ikiwa:

• Hajaanza hedhi wakati umri wa kubalehe umefika

• Ana maumivu ya mara kwa mara ya tumbo au nyonga bila sababu inayojulikana

• Ana ugumu mkubwa au maumivu wakati wa kujaribu kuingiza kitu ukeni

• Anaonekana kuwa na uke mfupi sana au tundu la uke lisilo la kawaida

• Ana historia ya kasoro za kuzaliwa za figo, moyo, mifupa au kusikia pamoja na kutopata hedhi

Uchunguzi wa mapema unaweza kusaidia kutambua tatizo lakutoumbwa uke na hali nyingine zinazofanana nayo, pamoja na kuanza ushauri kuhusu afya ya uzazi na chaguo za matibabu.

Hitimisho

Kutoumbwa kwa uke, hasa sindromu ya kutumbwa uke, ni hali ya kuzaliwa inayohusisha kutokuwepo au kutokukamilika kwa uke na mara nyingi mfuko wa uzazi, huku ovari kwa kawaida zikiendelea kufanya kazi. Mara nyingi hugunduliwa wakati wa ujana kwa sababu ya kutokuja kwa hedhi, na inaweza kuambatana na matatizo ya figo, mifupa, masikio au moyo.

Matibabu hayapaswi kulenga mwonekano pekee bali afya, mahusiano, ustawi wa kisaikolojia na mahitaji ya uzazi ya mtu. Kwa mtu anayehitaji kutengenezewa uke, kutanua uke ndiyo tiba inayopendekezwa kuzingatiwa kwanza, huku upasuaji ukiwa chaguo kwa wale ambao dilation haijafanikiwa au wanaochagua upasuaji baada ya ushauri wa kina.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara kuhusu kutoumbwa kwa uke (MRKH)