Kitanzi cha shaba ni mojawapo ya njia bora, salama na za muda mrefu za uzazi wa mpango zinazotumiwa na wanawake duniani kote. Njia hii hufaa kwa wanawake wa rika na hali mbalimbali, na ina sifa ya kutoa kinga ya muda mrefu dhidi ya mimba bila kuhitaji kumbukumbu ya kila siku au kila mwezi.

Kitanzi cha Shaba ni Nini?

Kitanzi chenye madini ya shaba ni kifaa kidogo cha plastiki kilichozungushiwa shaba, ambacho huingizwa ndani ya kizazi cha mwanamke na mtoa huduma wa afya aliyepata mafunzo maalum. Kuwekwa hufanyika kupitia uke na shingo ya kizazi (seviksi).

Karibu aina zote za vitanzi zina nyuzi (nyaya) mbili ndogo zinazoning’inia kutoka kwenye kizazi kwenda ukeni. Nyuzi hizi husaidia mtoa huduma kujua kama kitanzi bado kipo mahali sahihi au wakati wa kukiondoa.

Kitanzi cha shaba hufanya kazi vipi?

Kitanzi cha shaba hufanya kazi kwa:

• Kusababisha mabadiliko ya kikemikali ndani ya kizazi

• Kuharibu mbegu za kiume na kuzuia zisifikie yai

• Kuzuia urutubishaji wa yai

Kitanzi hakitoi mimba, bali huzuia mimba isitunge.

Ufanisi wa kitanzi cha Shaba

Kitanzi cha shaba ni mojawapo ya njia zenye ufanisi mkubwa zaidi wa uzazi wa mpango:

• Chini ya mimba 1 kwa wanawake 100 katika mwaka wa kwanza wa matumizi

• Hii ni sawa na mimba 6–8 kwa wanawake 1,000

• Zaidi ya wanawake 992 kati ya 1,000 hawapati mimba

Kwa matumizi ya muda mrefu:

• Katika miaka 10: karibu mimba 2 kwa wanawake 100

• Aina ya TCu-380A imeonekana kufanya kazi hadi miaka 12, ingawa lebo nyingi huruhusu matumizi ya hadi miaka 10 kulingana na mwongozo wa kitaifa

Kurudi kwa uwezo wa kushika mimba: Hutokea haraka mara baada ya kitanzi kuondolewa.

Kinga dhidi ya magonjwa ya zinaa: Hakuna (kondomu inahitajika).

Kitanzi cha Shaba Huwekwa wakati gani?

Kitanzi cha shaba kinaweza kuwekwa wakati wowote wa mzunguko wa hedhi mradi mtoa huduma ahakikishe kuwa mwanamke hana mimba. Hata hivyo, kuna nyakati ambazo uwekaji huwa rahisi na salama zaidi:

• Wakati wa hedhi (hasa siku za mwanzo): Mlango wa kizazi huwa wazi kidogo, hivyo uwekaji huwa rahisi na husaidia kuthibitisha kuwa mwanamke hana mimba.

• Baada ya kujifungua: Kinaweza kuwekwa ndani ya saa 48 baada ya kujifungua au kuanzia wiki 4–6 baada ya kujifungua, kulingana na hali ya mama.

• Baada ya kuharibika kwa mimba au kutoa mimba: Kinaweza kuwekwa mara moja endapo hakuna dalili za maambukizi.

• Kama uzazi wa mpango wa dharura: Kinaweza kuwekwa hadi siku 5 baada ya ngono bila kinga.

Huanza kufanya kazi baada ya muda gani?

Kitanzi cha shaba huanza kufanya kazi mara moja baada ya kuwekwa.

• Hakihitaji kusubiri siku au wiki ili kuanza kufanya kazi.

• Hakuna haja ya kutumia njia ya ziada ya uzazi wa mpango baada ya kuwekwa (isipokuwa kondomu kwa kinga dhidi ya magonjwa ya zinaa).

Maelezo Muhimu ya Kufahamu

• Tofauti na baadhi ya njia za homoni, kitanzi cha shaba hakitegemei homoni, hivyo ufanisi wake hauathiriwi na uzito wa mwili au dawa nyingine.

• Kinafanya kazi kwa kuunda mazingira yasiyofaa kwa mbegu za kiume na yai, hivyo huzuia urutubishaji kabla mimba haijatungwa.

• Kwa sababu kinaanza kufanya kazi mara moja, ndicho njia bora zaidi ya uzazi wa mpango wa dharura yenye ufanisi wa zaidi ya 99%.

Mabadiliko na Madhara yanayoweza kutokea

Baadhi ya wanawake hupata madhara yafuatayo, hasa katika miezi 3–6 ya mwanzo:

• Hedhi ya damu nyingi

• Hedhi ya muda mrefu

• Hedhi isiyotabirika

• Maumivu au kukakamaa kwa misuli ya tumbo wakati wa hedhi

Dalili hizi mara nyingi hupungua kadri mwili unavyozoea kitanzi.

Faida za Kiafya zinazojulikana

Kitanzi cha shaba husaidia:

• Kuzuia mimba kwa ufanisi mkubwa

• Kupunguza hatari ya saratani ya mfuko wa uzazi

Hatari za Kiafya zinazojulikana

Zisizo za kawaida:

• Kuongeza hatari ya upungufu wa damu (anemia) kwa wanawake wenye kiwango kidogo cha madini ya chuma, hasa kama wanapata damu nyingi wakati wa hedhi

Za nadra sana:

Homa ya via vya uzazi vya mwanamke (PID), hasa kama mwanamke ana maambukizi ya klamidia au kisonono wakati wa kuwekwa kitanzi

Athari zinazoweza kutokea

Athari hizi hutokea kwa nadra sana:

• Kutobolewa kwa ukuta wa kizazi wakati wa kuingiza kitanzi (hupona bila tiba kwa wengi)

• Kuharibika kwa mimba endapo mimba itatokea

• Kuzaa kabla ya wakati

• Maambukizi endapo mimba itatokea wakati kitanzi kipo

• Mimba kutunga nje ya kizazi

Nani anaweza kutumia kitanzi cha shaba?

Kitanzi cha shaba ni salama kwa wanawake wengi, wakiwemo:

• Waliozaa au wasiozaa

• Wasioolewa

• Vijana na wanawake zaidi ya miaka 40

• Waliotoa mimba au mimba kuharibika bila maambukizi

• Wananyonyesha

• Wenye upungufu wa damu (kwa uangalizi wa mtaalamu)

• Wanaoishi na VVU na wanaendelea vizuri kwenye matibabu

Je, Vipimo vinahitajika kabla ya kuweka kitanzi?

Wanawake wengi wanaweza kuanza kutumia kitanzi bila kufanya vipimo vifuatavyo:

• Vipimo vya magonjwa ya zinaa

• Kipimo cha VVU

• Vipimo vya damu au maabara

• Uchunguzi wa saratani ya mlango wa kizazi

• Uchunguzi wa matiti

Hitimisho

Kitanzi cha shaba ni mojawapo ya njia salama, za kuaminika na za muda mrefu za uzazi wa mpango. Kinafaa kwa wanawake wengi, wakiwemo wasiozaa, wanaonyonyesha, na wanaoishi na VVU. Licha ya uwezekano wa madhara madogo hasa mwanzoni, faida zake huzidi hatari kwa wanawake wengi. Ushauri na ufuatiliaji wa mtoa huduma wa afya ni muhimu ili kuhakikisha matumizi salama na yenye mafanikio.

Maswali yanayoulizwa Mara kwa Mara na majibu yake