Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Moyo kwenda mbio wakati wa hofu ni mwitikio wa kawaida wa mwili unaoitwa "pigana au kimbia". Ubongo unapohisi hatari, tezi za adrenali hutoa homoni ya adrenalini ambayo huufanya moyo upige kwa kasi na kwa nguvu zaidi ili kupeleka damu na oksijeni nyingi kwenye misuli na ubongo. Kwa mtu mwenye moyo wenye afya hali hii si hatari, na mapigo hurudi kawaida ndani ya dakika chache hatari ikiisha. Inahitaji uchunguzi pale inapojirudia bila sababu, inapoambatana na maumivu makali ya kifua, kuzirai au kushindwa kupumua, au moyo unapoendelea kwenda mbio hata baada ya hofu kuisha.

Chanjo za COVID-19 ni salama na hupunguza sana hatari ya kuugua vibaya na kufa. Kwa sasa (2026) WHO inashauri dozi za ziada hasa kwa wazee, wenye magonjwa sugu, wenye kinga dhaifu, wajawazito na wahudumu wa afya. Madhara mengi ni madogo – mkono kuuma, homa, uchovu – na huisha ndani ya siku 1 hadi 3.

COVID-19 kwa sasa huleta zaidi dalili kama mafua – homa, kikohozi, koo kuuma, mafua, uchovu na kichwa kuuma; wengi hupona nyumbani ndani ya wiki 1 hadi 2. Kipimo cha haraka (antigen) au PCR huthibitisha. Kupumua kwa shida, maumivu ya kifua, kuchanganyikiwa au oksijeni chini ni dharura, hasa kwa wazee na wenye magonjwa sugu.

Kujikinga na COVID-19 kunategemea chanjo kwa makundi yaliyo hatarini, hewa safi ndani ya vyumba, barakoa sahihi wakati wa msongamano au ukiwa mgonjwa, kunawa mikono, na kukaa nyumbani ukiwa na dalili. Miwani na kuongezewa damu ya waliopona si kinga za kutegemea.

Watoto hupata COVID-19, lakini wengi huugua kidogo kama mafua na hupona wenyewe. Watoto wenye magonjwa sugu, wachanga chini ya miezi 6 na wenye kinga dhaifu wako hatarini zaidi. Chanjo kwa watoto wenye afya si kipaumbele kwa sasa (WHO 2024), lakini inashauriwa kwa watoto walio hatarini. Mara chache sana, wiki 2 hadi 6 baada ya maambukizi, hutokea MIS-C – dharura.

Mjamzito mwenye COVID-19 yuko hatarini zaidi kuugua vibaya na kujifungua kabla ya wakati, ndiyo maana WHO inawaweka wajawazito kwenye kundi la kipaumbele la chanjo. Chanjo za COVID-19 ni salama wakati wowote wa ujauzito, hazizuii mimba na humpa mtoto kinga. Mama mwenye COVID-19 aendelee kunyonyesha akivaa barakoa na kunawa mikono.