Anatomia ya Diski za uti wa mgongo

Diski za uti wa mgongo, kwa Kiingereza intervertebral discs, ni miundo ya kano za faibrasi zinayopatikana kati ya pingili nyingi za uti wa mgongo. Hufanya kazi muhimu ya kushikilia pingili pamoja, kunyonya mshtuko na kuruhusu mgongo kufanya mijongeo mbalimbali kama kuinama, kunyooka na kuzunguka.

Diski si mfupa wala si sahani bapa kabisa. Kila diski ina sehemu kuu mbili: anulasi fibrosasi, ambao ni ukuta wa nje wenye nyuzi imara, na nyukilia palipossasi, ambao ni sehemu ya ndani yenye umbile laini na linalofanana na jeli. Muundo huu huwezesha diski kustahimili shinikizo linalotokana na uzito wa mwili na harakati za kila siku.

Diski za uti wa mgongo zipo wapi?

Diski zipo kati ya miili ya pingili za uti wa mgongo kuanzia sehemu ya chini ya shingo hadi sehemu ya chini ya mgongo.

Kwa ujumla, mtu mzima huwa na diski 23 za uti wa mgongo. Ziko katika maeneo yafuatayo:

• Shingo: diski 6

• Kifua: diski 12

• Kiuno: diski 5

Hakuna diski ya kawaida kati ya pingili za kwanza na za pili za shingo kwa sababu eneo hilo lina muundo maalumu wa kiungio kati ya atlasi na mhimili.

Diski ya mwisho ya uti wa mgongo iko kati ya pingili ya tano ya kiuno (L5) na mfupa wa sakramu (S1).

Muundo wa diski ya uti wa mgongo

Diski ya uti wa mgongo ina sehemu kuu mbili za anatomia:

1. Anulasi faibrosasi

Anulasi faibrosasi ni sehemu ya nje ya diski inayozunguka nucleus pulposus. Imeundwa na tabaka nyingi za nyuzi za collagen zilizopangwa kwa mpangilio maalumu. Mpangilio huu huipa diski nguvu na uwezo wa kustahimili msukumo unaotokea wakati wa kuinama, kunyanyua vitu na kufanya miondoko mingine.

Sehemu ya nje ya annulus ina nyuzi nyingi zaidi na ni imara kuliko sehemu yake ya ndani. Nyuzi zake zimepangwa kwa mwelekeo tofauti katika tabaka zinazofuatana, jambo linalosaidia diski kustahimili nguvu kutoka pande mbalimbali.

Annulus fibrosus pia husaidia kuzuia nucleus pulposus kusukumwa nje wakati diski inapobanwa.

2. Nnyukilia paliposasi

Nyukilia paliposasi ni sehemu ya ndani ya diski yenye umbile laini na lenye maji mengi. Ina kiasi kikubwa cha maji pamoja na protoglycans na kolajeni, hasa aina ya pili. Maji haya husaidia nyukilia paliposasi kufanya kazi kama sehemu inayopokea na kusambaza shinikizo.

Wakati mtu amesimama au amebeba uzito, nguvu hukandamiza diski. Nucleus pulposus husambaza sehemu ya nguvu hiyo kuelekea kwenye anulasi faibrosasi na sehemu nyingine za diski.

Kwa sababu ya sifa hii, diski hufanya kazi kwa namna inayofanana na mto wa kunyonya mshtuko kati ya pingili.

3. Katileji ya mwisho ya pingili

Kuna pia katileji ya mwisho wa pingili, ambayo ni tabaka nyembamba la katileji linalopatikana kati ya diski na mwili wa pingili iliyo juu au chini yake. Sehemu hii ni muhimu kwa sababu husaidia:

• Kuunganisha diski na pingili

• Kusambaza nguvu kati ya diski na pingili

• Kusaidia virutubisho na oksijeni kufika kwenye tishu za ndani za diski

Diski ya mtu mzima haina mtandao mkubwa wa moja kwa moja wa mishipa ya damu ndani yake. Kwa hiyo, katileji ya mwisho wa pingili ina umuhimu mkubwa katika mchakato wa lishe ya diski, hasa kwa kuwezesha usafirishaji wa virutubisho kutoka kwenye maeneo yenye mishipa ya damu kwenda kwenye tishu za diski.

Muundo wa diski unavyohusiana na kazi yake

Diski haipo tu kama kitu kinachotenganisha pingili. Muundo wake umeundwa mahsusi ili kufanya kazi kadhaa kwa wakati mmoja.

1. Kunyonya mshtuko

Wakati wa kutembea, kukimbia, kuruka au kubeba vitu, nguvu hupitishwa kutoka kwenye sehemu moja ya mwili kwenda nyingine. Diski husaidia kupunguza athari za nguvu hizi kabla hazijafika kwenye pingili nyingine.

2. Kusambaza uzito

Diski husaidia kusambaza mzigo unaopitishwa kupitia uti wa mgongo badala ya nguvu zote kuelekezwa kwenye sehemu moja ndogo ya pingili.

3. Kuruhusu mijongeo ya mgongo

Diski husaidia pingili kusogea kwa kiwango kidogo dhidi ya nyingine. Mijongeo hii midogo inapounganishwa katika pingili nyingi huwezesha mgongo:

• Kuinama mbele

• Kunyooka

• Kuegemea upande

• Kuzunguka

4. Kudumisha nafasi kati ya pingili

Urefu wa diski husaidia kudumisha nafasi kati ya miili ya pingili. Nafasi hii ni muhimu kwa sababu mizizi ya neva hutoka kwenye uti wa mgongo kupitia matundu yaliyopo kati ya pingili.

Diski inapopungua sana kwa urefu, nafasi hii inaweza kupungua na katika baadhi ya hali kuchangia kubanwa kwa neva.

Diski hutofautiana kulingana na sehemu ya uti wa mgongo

Si diski zote zina ukubwa na umbo sawa.

Diski za shingo

Diski za shingo ni ndogo kwa kulinganisha na zile za kifua na kiuno. Hata hivyo, eneo la shingo linahitaji miondoko mingi, hivyo diski zake huchangia katika kunyumbulika kwa shingo.

Diski za kifua

Diski za kifua ziko kati ya pingili za kifua na hufanya kazi pamoja na mbavu na miundo mingine ya kifua. Kwa sababu sehemu hii ya uti wa mgongo inaunganishwa na mbavu na kifua, miondoko yake kwa ujumla ni midogo kuliko ya shingo na kiuno.

Diski za kiuno

Diski za kiuno ni kubwa zaidi kwa sababu sehemu hii hubeba sehemu kubwa ya uzito wa mwili. Ndiyo maana diski za kiuno hupokea mzigo mkubwa wakati wa kusimama, kutembea, kuinama na kunyanyua vitu.

Diski na mishipa ya fahamu

Diski yenyewe inaweza kuwa na nyuzi za hisia, hasa katika sehemu za nje za annulus fibrosus. Hii ndiyo sababu uharibifu au mabadiliko katika diski unaweza kuchangia maumivu ya mgongo.

Mizizi ya neva, kwa upande mwingine, hutoka kwenye uti wa mgongo kupitia matundu yaliyopo kati ya pingili.

Ikiwa diski itavimba au sehemu ya nucleus pulposus itasukumwa kupitia sehemu dhaifu ya annulus, inaweza kugusa au kubana mzizi wa neva. Hali hii inaweza kusababisha:

• Maumivu ya mgongo

• Maumivu yanayosafiri kuelekea mkononi au mguuni

• Ganzi

• Kuchomachoma

• Udhaifu wa misuli

Dalili hutegemea sehemu ambayo diski imeathirika na neva inayohusika.

Mabadiliko ya diski kadiri mtu anavyozeeka

Diski hubadilika kadiri umri unavyoongezeka, moja ya mabadiliko muhimu ni kupungua kwa kiwango cha maji ndani ya nyukilia paliposasi. Diski inaweza pia kupungua urefu na kunyumbulika.

Mabadiliko haya yanaweza kufanya diski iwe na uwezo mdogo wa kunyonya mshtuko ikilinganishwa na kipindi cha ujana.

Hata hivyo, mabadiliko yanayoonekana kwenye diski si lazima yawe na maana kwamba mtu ana ugonjwa au atapata maumivu. Watu wengi wanaweza kuwa na mabadiliko ya diski kwenye vipimo vya picha bila kuwa na dalili.

Diski iliyochomoza na diski iliyopasuka

Mabadiliko katika diski yanaweza kujitokeza kwa namna tofauti.

Diski iliyochomoza

Hapa sehemu ya diski husukumwa kuelekea nje bila lazima annulus fibrosus kupasuka kabisa.

Diski iliyopasuka na kutoka

Sehemu ya annulus inaweza kupasuka na kuruhusu sehemu ya nucleus pulposus kusukumwa kuelekea nje.

Ikiwa sehemu hiyo inabonyeza mzizi wa neva, mtu anaweza kupata dalili za neva kama maumivu yanayosafiri kwenye mkono au mguu, ganzi au udhaifu.

Si kila diski iliyochomoza au iliyopasuka husababisha dalili. Umuhimu wake hutegemea eneo, ukubwa na kama kuna mgandamizo wa neva.

Je, diski inaweza kujirekebisha?

Diski ina uwezo fulani wa kujirekebisha, lakini uwezo huu ni mdogo kuliko ule wa tishu nyingi zenye mtandao mzuri wa damu.

Kwa baadhi ya watu wenye diski iliyochomoza au iliyotoka, sehemu iliyotoka inaweza kupungua kwa muda na dalili zinaweza kuimarika bila upasuaji.

Hata hivyo, hali hii haitokei kwa kila aina ya uharibifu wa diski. Matibabu hutegemea dalili, kiwango cha mgandamizo wa neva na hali ya mgonjwa.

Uchunguzi wa diski za uti wa mgongo

Daktari anaweza kuanza kwa historia ya dalili na uchunguzi wa mwili. Kipimo cha picha huchaguliwa kulingana na dalili na kinachoshukiwa.

MRI

MRI ni kipimo muhimu kwa kuonyesha diski, uti wa mgongo, mizizi ya neva na tishu nyingine laini.

CT scan

CT inaweza kusaidia zaidi katika kutathmini mifupa na baadhi ya matatizo ya kimuundo, hasa inapohitajika tathmini ya kina ya pingili.

Eksirei

Eksirei inaweza kuonyesha mpangilio wa pingili, urefu wa nafasi kati ya pingili na baadhi ya mabadiliko ya mifupa, lakini haiwezi kuonyesha diski kwa undani kama MRI.

Hitimisho

Diski za uti wa mgongo ni miundo muhimu inayopatikana kati ya pingili na inayoundwa hasa na anulasi fibrosasi, nyukilia paliposasi na katileji ya mwisho wa pingili. Muundo huu huwezesha diski kunyonya mshtuko, kusambaza mzigo, kudumisha nafasi kati ya pingili na kusaidia mgongo kufanya miondoko.

Mabadiliko ya diski yanaweza kutokea kutokana na kuzeeka, matumizi ya mgongo, jeraha au sababu nyingine, lakini mabadiliko yanayoonekana kwenye kipimo cha picha hayamaanishi kila wakati kwamba mtu ana ugonjwa. Dalili kama maumivu yanayosafiri kwenye mkono au mguu, ganzi au udhaifu zinaweza kuashiria kuhusika kwa neva na zinahitaji tathmini ya kitabibu.

Maswali yaliyoulizwa mara kwa mara kuhusu diski za uti wa mgongo