Tonsili (Matonses/Tonses)

Tonsili ni vifuko viwili vya tishu za kinga vilivyopo nyuma ya koo, upande wa kulia na kushoto. Husaidia mwili kupambana na bakteria, virusi na vijidudu vingine vinavyoingia kupitia mdomo au pua. Katika matumizi ya kawaida ya Kiswahili, watu wengi hutumia majina kama matonses, tonses, tonsesi au tonsils kumaanisha tonsili.

Dalili za matatizo ya tonsili ni pamoja na maumivu ya koo, kuvimba kwa tonsili, maumivu au ugumu wa kumeza, homa, madoa meupe au usaha kwenye tonsili, harufu mbaya ya mdomo, kuvimba kwa tezi za shingo na wakati mwingine kukoroma au ugumu wa kupumua ikiwa tonsili zimevimba sana.

Sababu za matatizo ya tonsili ni pamoja na maambukizi ya virusi, maambukizi ya bakteria kama Streptococcus pyogenes (tonsilaitisi ya bakteria), maambukizi ya mara kwa mara (tonsilaitisi sugu), mawe ya tonsili (tonsillolithisi), jipu karibu na tonsili na mara chache uvimbe au saratani ya tonsili. Uchunguzi hutegemea dalili na unaweza kujumuisha uchunguzi wa koo, kipimo cha usufi wa koo (throat swab) au vipimo vingine endapo vinahitajika.

Matibabu ya matatizo ya tonsili hutegemea chanzo chake. Maambukizi ya virusi mara nyingi hupona kwa kupumzika, kunywa maji ya kutosha na kutumia dawa za kupunguza maumivu au homa. Maambukizi ya bakteria yanaweza kuhitaji antibayotiki, na kwa watu wenye tonsiliti ya mara kwa mara au tonsili zinazoziba njia ya hewa, upasuaji wa kuondoa tonsili (tonsilektomi) unaweza kupendekezwa.