Matumizi ya vidonge vya majira

Kwa wanawake wengi, uwezo wa kupata mimba hurudi haraka mara tu baada ya kuacha kutumia vidonge. Hata hivyo, kwa wengine, inaweza kuchukua hadi miezi mitatu au zaidi kwa mzunguko wa hedhi kurudi kwenye hali ya kawaida. Hakuna ushahidi kuwa vidonge vinaathiri uwezo wa kupata mtoto kwa muda mrefu.

Baadhi ya wanawake huripoti ongezeko la uzito, lakini si wote. Uzito unaweza kuongezeka kwa sababu ya kushikilia maji mwilini (fluid retention), ongezeko la hamu ya kula, au mabadiliko ya homoni. Hata hivyo, tafiti nyingi zinaonyesha kuwa mabadiliko hayo ni madogo sana au hayapo kabisa kwa watu wengi.

Ndiyo, unaweza kuvinywa wakati wowote wa siku—asubuhi au usiku—kwa muda mrefu kadri unavyoweza kuvinywa kwa saa ile ile kila siku. Uthabiti wa saa ya matumizi husaidia kuongeza ufanisi wa vidonge na kupunguza uwezekano wa kusahau.

Ndiyo. Kwa baadhi ya wanawake, vidonge husaidia kupunguza chunusi kwa kurekebisha kiwango cha homoni zinazosababisha mafuta ya ngozi. Kwa wengine, matumizi ya muda mrefu huweza kusababisha madoa meusi kwenye ngozi ya uso (melasma), hasa bila kutumia krimu ya jua (sunscreen).

Ndiyo. Aina maalum za vidonge mchanganyiko, kama vile zile zenye ethinylestradiol na cyproterone acetate (mfano: Diane-35), hutumika kliniki kwa wanawake wenye chunusi kali au nywele nyingi usoni. Lakini matumizi haya hufanywa kwa uangalizi wa daktari ili kuepuka madhara ya muda mrefu.

Vidonge hivi vinaweza kupunguza hatari ya saratani ya ovari, mji wa mimba (kizazi), na utumbo mkubwa. Hata hivyo, utafiti unaonyesha kwamba kuna ongezeko dogo la hatari ya saratani ya matiti kwa wanawake wanaotumia kwa muda mrefu sana (zaidi ya miaka 5). Hatari hii hupungua baada ya kuacha kutumia vidonge.

Ndiyo, ni salama kwa wanawake wengi kutumia vidonge kwa miaka mingi mfululizo bila mapumziko, mradi hakuna dalili za hatari au matatizo ya kiafya kama shinikizo la damu au historia ya kuvimba kwa mishipa ya damu. Hakuna ushahidi kuwa mwili “huchoka” au “kuzoea” dawa hizi.

Ndiyo, kwa baadhi ya wanawake, mabadiliko ya homoni yanaweza kuathiri hisia na mhemko. Baadhi huhisi huzuni, kuwashwa au wasiwasi, hasa miezi ya mwanzo. Lakini wengine huripoti utulivu zaidi wa kihisia. Ikiwa mabadiliko ni makubwa, inashauriwa kubadilishiwa aina ya vidonge au kutumia njia nyingine.

Ndiyo, lakini baadhi ya dawa huingiliana na ufanisi wa vidonge. Mfano ni dawa za kifafa (kama carbamazepine), dawa za kifua kikuu (kama rifampicin), au antibiotics fulani. Pia virutubisho kama St. John’s Wort vinaweza kupunguza nguvu ya vidonge. Ni muhimu kumjulisha daktari au mfamasia kama unatumia dawa nyingine yoyote.

Ndiyo, unashauriwa kutumia kondomu au njia nyingine kwa angalau mwezi mmoja hadi mwili utakapozoea vidonge vya majira.

• Ukitapika ndani ya saa 3 baada ya kumeza kidonge, kunywa kingine haraka.

• Ukiharisha mara 6–8 kwa siku, endelea na vidonge lakini tumia njia nyingine ya uzazi wa mpango kwa siku 2 zaidi baada ya kuacha kuharisha.

Angalia mwongozo kwenye kijitabu cha dawa au tembelea makala ya ULY Clinic kwa maelezo ya hatua za kuchukua.

Ndiyo, kuna uwezekano mdogo wa kupata mimba ukifanya mapenzi bila kinga siku ya kwanza tu baada ya kumeza kidonge cha kwanza cha vidonge vya majira vya siku 28 — hasa kama umeanza nje ya siku ya kwanza ya hedhi.

Maelezo kwa undani

• Ukianza vidonge siku ya kwanza ya hedhi yako, kinga dhidi ya ujauzito huanza mara moja, na huwezi kupata mimba hata kama utafanya tendo la ndoa siku hiyo hiyo.

• Ukianza vidonge siku nyingine yoyote (si ya kwanza ya hedhi), mwili wako bado haujajenga kinga ya kutosha, hivyo unapaswa kutumia njia ya ziada kama kondomu kwa siku 7 za kwanza. Bila kinga ya ziada, kuna uwezekano wa mimba kutokea.

Muhtasari

• Umeanza siku ya kwanza ya hedhi? – Huna hatari ya mimba.

• Umeanza siku nyingine yoyote? – Ndiyo, unaweza kupata mimba bila kinga ya ziada.

Ushauri

Ikiwa umeanza kutumia kidonge bila kuwa na uhakika kama ulikuwa kwenye hedhi au la, au umefanya tendo la ndoa bila kinga siku hiyo hiyo, unaweza kutumia dawa ya kuzuia mimba ya dharura ndani ya saa 72.

Ndiyo, inawezekana kupata ujauzito tena mapema baada ya kutoa mimba, kwa sababu yai linaweza kuanza kupevuka ndani ya wiki mbili tu. Kwa kuwa umeshiriki tendo la ndoa bila kinga mara mbili, kuna uwezekano wa mimba kuingia.

• Kuhusu kuanza vidonge: Unaweza kuanza kutumia vidonge vya uzazi wa mpango mara moja, lakini ni muhimu kuhakikisha kwanza kwamba hujapata mimba mpya.

• Unatakiwa kKufanya nini:

  1. Fanya kipimo cha ujauzito baada ya siku 14 tangu tendo la mwisho bila kinga ili kupata uhakika.

  2. Unaweza kuanza vidonge sasa, lakini kumbuka ukinywa wakati tayari una ujauzito havitatoa mimba wala kuizuia kuendelea, hivyo vitakuwa havina maana.

  3. Kama bado hujapata mimba, vidonge vitakulinda kuanzia siku ya kwanza ikiwa utaanza ndani ya siku 5 za mwanzo wa hedhi. Ukianza siku nyingine, tumia kinga ya ziada (kondomu) kwa siku 7 za mwanzo.

Ushauri

Kwa usalama zaidi, fanya kipimo cha ujauzito mapema iwezekanavyo na mshirikishe daktari au mtoa huduma ya afya akushauri njia bora ya kuanza uzazi wa mpango baada ya kutoa mimba.

Ndiyo, unaweza kupata mimba. Vidonge vya majira hulinda mimba kama unavitumia kila siku kwa mpangilio sahihi kabla ya kufanya tendo, si baada ya tendo.

Kwa hiyo kama ulimeza baada ya tendo, havitakusaidia. Ungehitaji kutumia vidonge vya dharura (kama Postinor au Norlevo) ndani ya saa 72 baada ya tendo ili kujikinga na mimba.