Acha mazoea ya kula chakula taka

Jibu kwa ufupi

Jibu kwa ufupi: Chakula taka kinavutia kwa sababu ni kitamu, rahisi na mara nyingi bei nafuu, na sukari na mafuta huchochea ubongo kutamani zaidi. Si lazima ukiache chote mara moja – badilisha kimoja kimoja kwa vyakula vya asili kama matunda, karanga, mahindi ya kuchoma, chai bila sukari nyingi na maji.

Maelezo

Mifano

• Vinywaji: soda, juisi za pakiti, vinywaji vya kuongeza nguvu, chai au kahawa yenye sukari nyingi.

• Vyakula vya kukaanga: chipsi, sambusa, maandazi, kuku wa kukaanga kila siku.

• Vitafunwa: biskuti, keki, donati, pipi, crisps za pakiti.

• Nyama zilizosindikwa: soseji, nyama za kopo.

Kwa nini ni vigumu kuacha

• Tafiti za kisayansi zinaonyesha vyakula vyenye sukari na mafuta kwa wingi huathiri ubongo kwa namna inayofanana na dawa ya kulevya cocaine – mtumiaji wa muda mrefu hukosa uwezo wa kujizuia na hutamani kula mara kwa mara.

• Kemikali zinazowekwa kwenye baadhi ya vinywaji na vyakula vya kusindikwa, mfano soda, huongeza uteja huu.

• Matangazo, urahisi wa kununua na kuonekana kama ishara ya maisha mazuri.

• Kula ukiwa na msongo, uchovu au ukiangalia TV.

Madhara

• Kwa taarifa za WHO, karibu asilimia 12 ya watu duniani wana unene wa kupindukia (obesity); mwaka 2017 zaidi ya watu milioni 4.7 walikufa mapema kwa sababu ya obesity – karibu mara tano ya vifo vya UKIMWI mwaka huo.

• Uzito uliopitiliza na kisukari aina ya 2.

• Shinikizo la juu la damu na magonjwa ya moyo.

• Ini kujaa mafuta, kuoza meno, na kukosa virutubisho hata ukiwa mnene.

Nini cha kufanya

• Badilisha soda na juisi za pakiti kwa maji, maji ya ndimu au chai yenye sukari kidogo.

• Weka matunda, karanga au mahindi karibu badala ya biskuti na crisps.

• Pika nyumbani mara nyingi zaidi; chemsha, choma au kaanga kwa mafuta kidogo.

• Kula milo kamili kwa wakati – njaa kali huongeza hamu ya chakula taka.

• Soma lebo: sukari, mafuta na chumvi vikiwa juu, chagua kingine.

• Ruhusu chakula unachopenda mara moja moja badala ya kukikataza kabisa – hupunguza kurudi tena.

• Kwa watoto: usiwape soda na vitafunwa kama zawadi; wape maji na matunda.

Dalili za hatari

• Kiu kingi, kukojoa sana na kupungua uzito bila sababu – dalili za kisukari.

• Maumivu ya kifua au kupumua kwa shida ukifanya kazi ndogo.

Lini umwone daktari

• Uzito unaongezeka haraka au kiuno kinazidi sentimita 80 (mwanamke) au 94 (mwanaume).

• Unahitaji kupima sukari, shinikizo la damu na mafuta ya damu.

• Unashindwa kujizuia kula hata ukiwa umeshiba – ushauri wa lishe au saikolojia husaidia.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara