Athari ya plasebo: Je, fikra na matarajio vinaweza kuathiri matibabu?

Kwa muda mrefu, watu wamekuwa wakifikiri kwamba mwili na akili ni vitu viwili vinavyofanya kazi kwa kujitegemea. Lakini utafiti wa kisasa wa kitabibu na wa mfumo wa neva umeonyesha picha iliyo tofauti zaidi: kile mtu anachotarajia, anachoamini na anachopitia wakati wa matibabu kinaweza kuathiri namna anavyohisi na, katika mazingira fulani, kusababisha mabadiliko yanayopimika katika fiziolojia ya mwili.

Mojawapo ya ushahidi maarufu zaidi wa uhusiano huu ni athari ya plasebo. Tafiti zimeonyesha kuwa baadhi ya watu wanaweza kupata nafuu baada ya kupewa kitu kisicho na dawa maalumu ya kutibu ugonjwa wao, hasa katika dalili kama maumivu na baadhi ya matatizo ya utendaji wa mwili. Katika baadhi ya tafiti, hata watu wanaojua wazi kwamba wanapokea plasebo wameonyesha maboresho.

Plasebo ni nini?

Plasebo ni matibabu au kitu kinachotolewa katika mazingira ya matibabu lakini hakina kiambato maalumu kinachotarajiwa kutibu ugonjwa unaochunguzwa. Mfano unaweza kuwa kidonge kisicho na dawa hai, lakini kinatolewa katika mazingira yanayofanana na utoaji wa dawa halisi.

Katika majaribio ya kitabibu, watafiti wanaweza kugawanya washiriki katika makundi mawili: kundi moja linapata dawa inayochunguzwa na jingine linapata plasebo. Lengo ni kutambua ni kiasi gani cha maboresho kinatokana na athari ya dawa yenyewe na ni kiasi gani kinaweza kuhusishwa na mambo mengine yanayoambatana na matibabu, kama matarajio, uzoefu na mazingira ya matibabu.

Jambo la kushangaza ni kwamba kundi la plasebo wakati mwingine huonyesha maboresho. Hii haimaanishi kwamba watu hao walikuwa wanajifanya kuumwa. Mabadiliko katika uzoefu wa dalili yanaweza kuwa halisi, na sayansi imeanza kuelewa baadhi ya mifumo inayoweza kuyaeleza.

Watu walipewa plasebo na wakapata nafuu

Ushahidi huu haujatokana na simulizi za watu bali umeonekana katika majaribio mengi ya kitabibu.

Uchambuzi wa pamoja wa majaribio 11 ya plasebo zinazotolewa bila kumdanganya mgonjwa ulipata athari kubwa kwa ujumla ikilinganishwa na kutopata matibabu. Tafiti hizo zilihusisha hali mbalimbali, zikiwemo maumivu ya mgongo, uchovu unaohusiana na saratani, ADHD, mzio wa pua, unyogovu, ugonjwa wa matumbo korofi (IBS) na joto la ghafla wakati wa ukomo wa hedhi.

Ushahidi huo umeendelea kuongezeka. Uchambuzi wa hivi karibuni zaidi wa majaribio 60 yaliyodhibitiwa, wenye jumla ya washiriki 4,554, uliona athari ndogo lakini muhimu ya plasebo zinazotolewa wazi kwenye matokeo mbalimbali ya afya. Athari ilikuwa kubwa zaidi katika vipimo vinavyoripotiwa na washiriki wenyewe kuliko vipimo vya moja kwa moja vya utendaji wa mwili.

Hii inatufundisha jambo muhimu: matarajio ya mtu kuhusu afya yake yanaweza kuwa sehemu ya uzoefu wa matibabu, na si jambo la kupuuzwa katika kuelewa afya ya binadamu.

Parkinson ni mfano wa kuvutia sana

Ugonjwa wa Parkinson umetumika sana katika utafiti wa plasebo kwa sababu unahusisha upungufu wa dopamine katika maeneo muhimu ya ubongo.

Uchambuzi wa pamoja wa tafiti 38 zilizohusisha wagonjwa 4,828 wenye Parkinson ulipata athari ya plasebo yenye umuhimu wa kitakwimu katika vipimo vya harakati za wagonjwa. Hii inaonyesha kwamba athari hiyo imeonekana katika tafiti nyingi na kwa maelfu ya wagonjwa, si katika tukio moja la bahati.

Tafiti za ubongo zimeenda hatua nyingine zaidi na kuonyesha kwamba matarajio ya kupata nafuu yanaweza kuhusishwa na shughuli za mifumo ya kemikali kama dopamine na opioidi za asili za mwili. Kwa hiyo, katika baadhi ya mazingira, matarajio hayabaki kama wazo tu; yanaweza kuhusishwa na mabadiliko katika shughuli za ubongo.

Hapa ndipo jambo hili linakuwa la kuvutia sana: ubongo unaweza kuitikia kile mtu anachotarajia kutokea.

Mwili unatengeneza kemikali zake za kupunguza maumivu

Moja ya maeneo yaliyofanyiwa utafiti mkubwa ni maumivu. Tafiti zimeonyesha kwamba matarajio ya kupata nafuu yanaweza kuamsha mifumo ya ndani ya mwili inayohusika na udhibiti wa maumivu. Miongoni mwa mifumo hiyo ni mfumo wa opioidi za asili za mwili.

Katika tafiti za maabara, athari fulani za plasebo katika kupunguza maumivu zimeweza kuzuiwa na naloxone, dawa inayozuia vipokezi vya opioid. Hii ni ushahidi muhimu kwamba katika hali fulani, mwili wenyewe unaweza kutumia mfumo wake wa opioid wakati wa mwitikio wa plasebo.

Kwa maneno rahisi, mwili haukusubiri kila kitu kitoke nje kupitia kidonge. Una mifumo yake ya kemikali inayoweza kushiriki katika kupunguza maumivu, na matarajio yanaweza kuwa moja ya vichochezi vinavyoshirikiana na mifumo hiyo.

Matarajio yana nguvu kuliko tunavyofikiri

Utafiti wa plasebo unaonyesha kuwa matarajio ni mojawapo ya vipengele muhimu vinavyohusika.

Mtu anapoamini kwamba matibabu yatamsaidia, ubongo hupokea taarifa hiyo kama sehemu ya mazingira ya matibabu. Matarajio hayo yanaweza kujengwa kutokana na maneno ya mtoa huduma, uzoefu wa awali, namna matibabu yanavyotolewa, kuona watu wengine wakipata nafuu au uzoefu wa zamani wa kupata matibabu.

Hii ndiyo sababu mazingira ya matibabu yana umuhimu. Daktari anayemsikiliza mgonjwa, anayempa maelezo yanayoeleweka na kumwonyesha kwamba kuna mpango wa kukabiliana na tatizo anaweza kuwa anafanya zaidi ya kutoa taarifa tu. Mazingira hayo yanaweza kujenga matarajio ambayo ni sehemu ya mwitikio wa mgonjwa.

Je, plasebo inaweza kufanya ugonjwa wote upone?

Hapa kuna tofauti muhimu kati ya kupata nafuu ya dalili na kuondoa chanzo cha ugonjwa.

Plasebo imeonyesha uwezo wa kuathiri baadhi ya dalili na matokeo ya afya, hasa katika maeneo kama maumivu na baadhi ya matatizo ya utendaji. Lakini hii haimaanishi kwamba kidonge kisicho na dawa kinaweza kuua bakteria, kuondoa uvimbe wa saratani au kuchukua nafasi ya matibabu maalumu kwa kila ugonjwa.

Kwa hiyo, nguvu ya plasebo haipaswi kueleweka kama kwamba “fikra zinaweza kutibu kila kitu.” Somo lake kubwa ni jingine: mwitikio wa mwili kwa ugonjwa na matibabu una sehemu inayohusisha ubongo, matarajio, kujifunza na mazingira ya mtu. 

Hata plasebo inayojulikana inaweza kufanya kazi

Jambo jingine la kushangaza ni kwamba tafiti za plasebo inayotolewa wazi zimeonyesha kwamba si lazima kila wakati mtu adanganywe ili kuona athari.

Katika aina hii ya utafiti, mshiriki anaambiwa kwamba anapokea plasebo. Licha ya kujua hilo, baadhi ya tafiti zimeonyesha maboresho ikilinganishwa na kutopata matibabu. Uchambuzi wa pamoja wa tafiti 60 za hivi karibuni uliendelea kuonyesha athari ndogo chanya kwa ujumla.

Hii inaonyesha kwamba plasebo si suala rahisi la kusema, “Mtu alidanganywa akaamini amepata dawa.” Kuna mwingiliano mpana zaidi wa matarajio, kujifunza, mazingira ya matibabu na michakato ya ubongo.

Na upande wa pili ni nocebo

Kama matarajio ya kupata nafuu yanaweza kuchangia matokeo mazuri, kuna upande mwingine unaoitwa athari ya nosibo.

Nocebo hutokea pale ambapo matarajio mabaya yanahusishwa na kuongezeka kwa dalili au madhara anayoyapata mtu.

Ushahidi wa kuvutia unatoka tena kwa wagonjwa wa Parkinson. Uchambuzi wa majaribio 236 yaliyohusisha washiriki 17,381 waliokuwa katika makundi ya plasebo uliona kuwa asilimia 56 ya washiriki waliripoti angalau tukio moja lisilofaa.

Hii inatupa somo kubwa katika maisha ya kila siku. Hofu ya afya inaweza kuwa na uzito mkubwa katika uzoefu wa mtu wa dalili zake. Mtu anayefuatilia kila hisia ya mwili kwa hofu, akitarajia jambo baya kila wakati, anaweza kuishi katika hali tofauti kabisa na mtu anayesema, “Nitasikiliza mwili wangu, nitachukua hatua inapohitajika, lakini sitaishi kwa hofu.”

Hii ina maana gani kwa maisha yetu?

Utafiti wa plasebo unatufundisha kwamba hatupaswi kuiona akili kama kitu kilichotenganishwa na mwili.

Mtu anapougua, si mwili pekee unaopitia tukio hilo. Anaweza kuwa na hofu, matumaini, kumbukumbu za magonjwa ya zamani, matarajio kuhusu matibabu na namna tofauti za kutafsiri dalili. Mambo hayo yote huingia katika mazingira ambayo ubongo na mwili vinafanya kazi.

Kwa hiyo, ni jambo la busara kujenga matarajio mazuri bila kuishi katika udanganyifu.

Mgonjwa anaweza kusema:

Anaweza kusema:

Anaweza kusema:

Hii si imani isiyo na msingi. Ni mtazamo unaoendana na ukweli kwamba matarajio na mazingira ya kisaikolojia vinaweza kushiriki katika mwitikio wa mwili.

Mwili na akili vinafanya kazi pamoja

Sayansi ya plasebo inatoa mfano mzuri wa jinsi mwili wa binadamu ulivyo tata.

Ubongo unaweza kutafsiri mazingira, kujenga matarajio na kutumia taarifa hizo katika kuongoza mwitikio wa mwili. Mifumo ya opioidi, dopamine na mifumo mingine ya neva imehusishwa na baadhi ya aina za mwitikio wa plasebo.

Kwa hiyo, tunaposema “fikra zinaathiri mwili,” si lazima iwe kauli ya kifalsafa pekee. Katika baadhi ya mazingira, kuna michakato ya kibaolojia inayoweza kuchunguzwa nyuma ya uhusiano huo.

Hili linapaswa kutufanya tuwe na mtazamo mpya kuhusu afya: tunahitaji kutibu ugonjwa kwa njia zinazofaa, lakini pia tusidharau umuhimu wa matumaini, utulivu, mazingira ya matibabu na namna mtu anavyoelewa hali yake.

Ujumbe kwa mtu anayeishi kwa hofu ya afya

Kama kuna jambo moja la kuchukua katika utafiti wa plasebo, ni hili "Usiiache akili yako iwe chanzo cha hofu kila siku".

Huwezi kudhibiti kila ugonjwa unaoweza kutokea. Huwezi kujua kila kitu kuhusu mwili wako. Huwezi kuhakikisha kwamba hutawahi kupata dalili au ugonjwa, lakini unaweza kuchagua namna ya kukabiliana na mambo hayo.

Unaweza kujifunza kutafuta taarifa sahihi badala ya kutafuta hofu. Unaweza kutafuta matibabu unapoyahitaji badala ya kuishi ukitazamia mabaya. Unaweza kuupa mwili nafasi ya kupumzika. Unaweza kuwa na matumaini hata wakati hujui matokeo ya kesho.

Plasebo haitufundishi kwamba mawazo pekee yanaponya kila ugonjwa. Inatufundisha jambo la kina zaidi: akili, ubongo na mwili vina uhusiano mkubwa, na matarajio ya binadamu yanaweza kuwa sehemu ya mchakato wa kweli wa kibaolojia unaoathiri uzoefu wa afya na matibabu. 

Hitimisho

Athari ya plasebo ni ushahidi wa kisayansi kwamba matarajio, imani na mazingira ya matibabu yanaweza kuchangia mabadiliko halisi katika namna mtu anavyopata nafuu, huku tafiti zikionyesha ushiriki wa mifumo ya ubongo kama opioidi inayozalishwa mwilini na dopamine. 

Kwa hiyo, tusiiishi afya yetu kwa hofu; tutafute matibabu na taarifa sahihi, lakini pia tujenge matumaini na utulivu, kwa sababu mwili wa binadamu si kemikali pekee—akili na mwili vinaendelea kuwasiliana kila wakati.