Dalili za HIV zinazotokea ndani ya kichwa (Ubongo na Mfumo wa neva)

Tofauti na dalili za nje ya kichwa ambazo huonekana kwenye ngozi, uso au mdomo, dalili za ndani ya kichwa hutokana na kuathirika kwa ubongo, utando unaouzunguka ubongo, mishipa ya fahamu au mfumo mzima wa neva.

Kwa watu wengi wanaogundulika mapema na kutumia dawa za ARVs kwa usahihi, matatizo haya ni nadra. Hata hivyo, kwa mtu ambaye hajaanza matibabu au ambaye kinga yake imeshuka sana, HIV inaweza kuongeza hatari ya kupata maambukizi na matatizo yanayoathiri ubongo.

Ni muhimu kuelewa kwamba virusi vya HIV mara nyingi havisababishi dalili hizi moja kwa moja, bali husababisha kinga kushuka na kuruhusu magonjwa mengine (magonjwa nyemelezi) kushambulia ubongo.

1. Maumivu ya kichwa yanayodumu au kujirudia

Maumivu ya kichwa ni mojawapo ya dalili zinazoweza kuonekana kwa mtu mwenye HIV, lakini pia ni dalili inayopatikana katika magonjwa mengi mengine. Hivyo, maumivu ya kichwa pekee hayawezi kutumika kuthibitisha uwepo wa HIV.

Kwa baadhi ya watu, maumivu yanaweza kuwa:

• ya muda mfupi

• ya mara kwa mara

• makali sana

• yanayoongezeka taratibu

• yasiyopungua licha ya kutumia dawa za kawaida za maumivu

Maumivu haya yanaweza kutokana na:

• maambukizi ya virusi yenyewe katika hatua za mwanzo

• homa

• upungufu wa maji mwilini

• msongo wa mawazo

• athari za baadhi ya dawa

• maambukizi yanayoathiri ubongo

Iwapo maumivu yanaambatana na shingo kukakamaa, homa kali, kupoteza fahamu, kifafa au kuchanganyikiwa, ni muhimu kupata matibabu ya haraka.

2. Kizunguzungu

Baadhi ya watu wenye HIV wanaweza kupata kizunguzungu.

Kinaweza kujitokeza kama:

• kuhisi mazingira yanazunguka

• kuyumba wakati wa kutembea

• kushindwa kusimama vizuri

• kuhisi kuzimia

Sababu zinaweza kuwa:

• upungufu wa damu

• maambukizi ya sikio la ndani

• matatizo ya mfumo wa neva

• madhara ya baadhi ya dawa

• kushuka kwa shinikizo la damu

Kizunguzungu kinaweza pia kusababishwa na magonjwa yasiyo na uhusiano na HIV.

3. Kuchanganyikiwa

Kadiri ugonjwa unavyoendelea bila matibabu, baadhi ya wagonjwa wanaweza kuanza kupata:

• kushindwa kuelewa mazingira

• kupoteza mwelekeo

• kushindwa kufanya maamuzi rahisi

• kuzungumza maneno yasiyoeleweka

• kusahau mambo yaliyotokea muda mfupi uliopita

Dalili hizi zinaweza kuashiria kuwa ubongo umeathirika na zinahitaji uchunguzi wa haraka.

4. Kupungua uwezo wa kufikiri

Mtu anaweza kuanza:

• kusahau mara kwa mara

• kushindwa kupanga kazi

• kufanya maamuzi kwa shida

• kuwa na umakini mdogo

• kuchukua muda mrefu kuelewa mambo

Kwa baadhi ya wagonjwa, hali hii hutokana na athari za HIV kwenye ubongo na huitwa magonjwa ya mfumo wa fahamu ya virusi vya ukimwi(VVU).

Dalili hizi zinaweza kuwa za polepole na wakati mwingine zikachanganywa na uchovu, msongo wa mawazo au kuzeeka.

5. Kifafa

Kwa watu ambao hawajawahi kuwa na kifafa hapo awali, kupata kifafa ghafla kunaweza kuwa ishara ya tatizo linaloathiri ubongo.

Kifafa kinaweza kuambatana na:

• kupoteza fahamu

• kutetemeka kwa mwili

• macho kugeuka juu

• kushindwa kuzungumza baada ya tukio

Kwa mtu mwenye HIV, kifafa kinaweza kusababishwa na:

• maambukizi ya ubongo

• uvimbe wa ubongo

• magonjwa nyemelezi

• kuvimba kwa ubongo

Hii ni hali ya dharura inayohitaji matibabu ya haraka.

6. Kupoteza fahamu

Kupungua kiwango cha fahamu au kupoteza fahamu kabisa ni dalili mbaya inayoweza kuonyesha kuwa ubongo umeathirika sana.

Sababu zinaweza kuwa:

• maambukizi makubwa ya ubongo

• uvimbe wa ubongo

• kuongezeka kwa shinikizo ndani ya fuvu

• matatizo ya kimetaboliki

• maambukizi makubwa mwilini

Hali hii inahitaji matibabu ya dharura hospitalini.

7. Udhaifu au kupooza upande mmoja wa mwili

Baadhi ya wagonjwa wanaweza kupata:

• mkono kushindwa kufanya kazi vizuri

• mguu kuwa dhaifu

• uso kupinda

• kushindwa kushika vitu

• kutembea kwa shida

Dalili hizi zinaweza kusababishwa na:

• kiharusi

• maambukizi ya ubongo

• uvimbe wa ubongo

• matatizo ya mfumo wa neva

Kupooza ghafla ni dharura ya kitabibu.

8. Kushindwa kutembea vizuri

Mtu anaweza kuanza:

• kuyumba

• kujikwaa mara kwa mara

• kushindwa kuratibu hatua

• kushindwa kusimama bila msaada

Dalili hizi zinaweza kuonyesha kuwa sehemu za ubongo zinazoratibu mwendo zimeathirika.

9. Mabadiliko ya tabia

Wakati mwingine HIV inaweza kuhusishwa na:

• hasira zisizo za kawaida

• huzuni kali

• kupoteza hamu ya kufanya shughuli

• wasiwasi mwingi

• tabia zisizo za kawaida

Hata hivyo, ni muhimu kutambua kuwa mabadiliko haya yanaweza pia kusababishwa na msongo wa mawazo, unyogovu, matumizi ya dawa za kulevya au magonjwa mengine ya afya ya akili.

10. Kupungua uwezo wa kuona kutokana na matatizo ya ubongo

Ingawa macho yanaweza kuwa salama, ubongo unaposhindwa kuchakata taarifa kutoka kwenye macho, mtu anaweza:

• kuona ukungu

• kuona vitu mara mbili

• kupoteza sehemu ya uwezo wa kuona

• kushindwa kutambua vitu

Hii ni dalili inayohitaji uchunguzi wa haraka.

Magonjwa nyemelezi yanayoweza kuathiri ubongo kwa mtu mwenye HIV

Kinga ya mwili inaposhuka sana, magonjwa mbalimbali yanaweza kushambulia ubongo na kusababisha dalili za ndani ya kichwa.

Baadhi yake ni:

1. Uti wa mgongo na ubongo (homa ya uti wa mgongo)

Hasa unaosababishwa na fangasi au bakteria.

Dalili zake ni pamoja na:

• maumivu makali ya kichwa

• homa

• shingo kukakamaa

• kutapika

• kuchanganyikiwa

• kupoteza fahamu

2. Toxoplasmosis ya ubongo

Huu ni ugonjwa unaosababishwa na kimelea kinachoweza kuathiri ubongo wakati kinga ya mwili imeshuka sana.

Unaweza kusababisha:

• maumivu ya kichwa

• kifafa

• kupooza

• kuchanganyikiwa

• matatizo ya kuona

3. Homa ya uti wa mgongo ya kriptokoka

Ni maambukizi ya fangasi ambayo huonekana zaidi kwa watu wenye kinga iliyopungua sana.

Dalili zake ni:

• maumivu makali ya kichwa

• homa

• kutapika

• kuona vibaya

• kuchanganyikiwa

4. Enkefalopathi endelevu iliyosambaa (PML)

Hili ni ugonjwa nadra lakini hatari unaosababishwa na virusi vya JC kwa watu wenye kinga dhaifu.

Unaweza kusababisha:

• kupooza

• matatizo ya kuona

• matatizo ya kuzungumza

• kushindwa kutembea

• kupungua uwezo wa kufikiri

5. Limphoma ya ubongo

Baadhi ya watu wenye UKIMWI wanaweza kupata saratani inayotokea kwenye ubongo.

Dalili zake zinaweza kujumuisha:

• maumivu ya kichwa

• kifafa

• kupooza

• kuchanganyikiwa

• kupungua uwezo wa kuona

Je, dalili hizi hutokea katika hatua gani za HIV?

Hatua ya mwanzo

Wiki chache baada ya maambukizi, baadhi ya watu hupata:

• homa

• maumivu ya kichwa

• uchovu

• vipele

• kuvimba tezi za limfu

Dalili hizi zinaweza kufanana na mafua makali na mara nyingi hupotea baada ya muda.

Hatua ya kati

Watu wengi wanaweza wasiwe na dalili za ubongo kwa miaka mingi, hasa kama wanatumia ARVs vizuri.

Hata hivyo, baadhi wanaweza kupata:

• maumivu ya kichwa ya mara kwa mara

• matatizo madogo ya kumbukumbu

• uchovu

Hatua ya UKIMWI

Katika hatua hii, kinga ya mwili huwa imepungua sana.

Ndipo hatari ya kupata:

• meningitis

• toxoplasmosis

• PML

• lymphoma ya ubongo

• HAND kali

huongezeka kwa kiasi kikubwa.

Ni lini unapaswa kwenda hospitali haraka?

Mtu mwenye HIV au anayeshukiwa kuwa na HIV anapaswa kufika hospitali mara moja ikiwa ana:

• maumivu makali ya kichwa yanayozidi kuongezeka

• homa kali pamoja na shingo kukakamaa

• kifafa

• kupoteza fahamu

• kuchanganyikiwa

• kupooza upande mmoja wa mwili

• kushindwa kuona vizuri ghafla

• kushindwa kuzungumza

• kutembea kwa shida ghafla

Dalili hizi zinaweza kuashiria tatizo kubwa linalohitaji matibabu ya dharura.

Je, dalili za ndani ya kichwa zinaweza kuzuilika?

Kwa kiasi kikubwa, ndiyo.

Hatari ya matatizo haya hupungua sana iwapo mtu:

• anagundulika mapema kuwa na HIV

• anaanza dawa za ARVs mapema

• anatumia dawa kila siku kama alivyoelekezwa

• anafuatiliwa kliniki mara kwa mara

• anatibiwa mapema maambukizi yoyote yanayotokea

Kwa watu wanaofuata matibabu vizuri na kufikia kiwango ambacho virusi havionekani kwenye damu (viral suppression), uwezekano wa kupata matatizo makubwa ya ubongo hupungua kwa kiasi kikubwa.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara kuhusu dalili za HIV ndani ya kichwa (Ubongo na mfumo wa neva)