Kwanini ugonjwa sugu hauponi?

Kwa nini watu wengi wenye magonjwa sugu hawaponi hata wakitumia dawa, na kwa nini wengine hutumia dawa maisha yao yote?

Watu wengi hujiuliza swali muhimu: Kwa nini nimekuwa nikitumia dawa kwa miaka mingi lakini ugonjwa wangu haujaisha? Kwa nini wengine wanaambiwa watumie dawa maisha yao yote? Je, dawa zinashindwa kutibu ugonjwa au kuna jambo lingine linaloendelea ndani ya mwili?

Jibu si kwamba dawa zote “haziponyi.” Ukweli ni kwamba magonjwa yana tabia tofauti. Baadhi yanaweza kupona kabisa kwa matibabu sahihi, mengine yanaweza kutibika lakini kuendelea kurudi, na mengine yanaweza kudhibitiwa kwa muda mrefu hata kama bado hatuna njia ya kuyaondoa kabisa. Magonjwa sugu kwa ujumla ni hali zinazodumu kwa muda mrefu na mara nyingi huhitaji ufuatiliaji au matibabu endelevu.

Ili kuelewa kwa nini mtu anaweza kutumia dawa kwa muda mrefu, tunahitaji kubadilisha namna tunavyofikiria kuhusu maana ya kutibu, kuponya, na kudhibiti ugonjwa.

Kutibu, kuponya na kudhibiti ugonjwa si kitu kimoja

Mtu anapotumia dawa na dalili kupungua, anaweza kusema amepona. Lakini kitabibu kuna tofauti kati ya mambo haya.

Kuponya

Kuponya kunamaanisha kuondoa au kumaliza tatizo la msingi kwa kiasi kwamba ugonjwa hauendelei kuwepo kama ulivyokuwa. Kwa mfano, baadhi ya maambukizi yanaweza kuondolewa kabisa kwa matibabu sahihi.

Kudhibiti

Kudhibiti ugonjwa kunamaanisha kupunguza madhara, dalili au hatari ya ugonjwa ili mtu aweze kuishi vizuri na kupunguza uwezekano wa matatizo.

Kwa mfano, dawa ya shinikizo la damu inaweza kushusha shinikizo hadi kiwango salama. Hii haimaanishi kila mara kwamba sababu zote zilizofanya mtu apate shinikizo la damu zimeondolewa.

Kutibu madhara

Wakati mwingine dawa inalenga kupunguza madhara yanayosababishwa na ugonjwa.

Kwa mfano, dawa inaweza kupunguza maumivu, kupunguza uvimbe, kusaidia moyo kufanya kazi vizuri au kupunguza kiwango cha sukari kwenye damu.

Hivyo, dawa inaweza kuwa inafanya kazi vizuri sana hata kama ugonjwa haujatoweka kabisa.

Magonjwa mengi sugu hayana sababu moja

Hapa ndipo tunapokutana na ugumu mkubwa wa magonjwa sugu.

Magonjwa mengi hayatokani na sababu moja.

Mtu anaweza kupata ugonjwa kutokana na mchanganyiko wa:

• Jeni

• Umri

• Mfumo wa kinga

• Homoni

• Lishe

• Mazingira

• Harakati za mwili

• Usingizi

• Msongo wa maisha

• Uvutaji sigara

• Pombe

• Uchafuzi wa hewa

• Historia ya familia

• Maambukizi fulani

• Mambo mengine ambayo bado hatujayagundua

Miongozo ya kiafya inaeleza kuwa magonjwa mengi yasiyoambukiza na sugu hutokana na mchanganyiko wa sababu za kijenetiki, kisaikolojia, kimazingira na kitabia.

Kwa hiyo, ikiwa ugonjwa umetokana na mchanganyiko wa mambo mengi, kidonge kimoja kinaweza kushindwa kuondoa kila sababu inayohusika.

Dawa nyingi hulenga sehemu moja ya tatizo

Hebu fikiria nyumba yenye paa linalovuja, maji yanaingia ndani, unaweza kuweka ndoo kukusanya maji. Hii inasaidia kuzuia maji yasiharibu sakafu, lakini ndoo haijarekebisha paa. Vivyo hivyo, dawa nyingi hulenga sehemu maalumu ya mchakato wa ugonjwa.

Dawa inaweza:

• Kushusha shinikizo la damu

• Kupunguza sukari kwenye damu

• Kupanua njia za hewa

• Kupunguza uvimbe

• Kuzuia damu kuganda

• Kupunguza maumivu

• Kupunguza kiwango cha homoni fulani

• Kupunguza shughuli fulani za mfumo wa kinga

Lakini sababu za msingi zinaweza kuwa nyingi zaidi ya sehemu moja ambayo dawa inalenga. Hii haimaanishi dawa haina maana. Mara nyingi, kudhibiti sehemu muhimu ya mchakato wa ugonjwa kunaweza kuzuia madhara makubwa na kuokoa maisha.

Wakati mwingine mabadiliko ya ugonjwa hayawezi kurudi kama yalivyokuwa

Baadhi ya magonjwa husababisha mabadiliko ya muda mrefu kwenye mwili.

Mfano unaweza kuwa:

• Uharibifu wa baadhi ya mishipa ya damu

• Uharibifu wa moyo

• Uharibifu wa figo

• Mabadiliko kwenye mfumo wa kinga

• Uharibifu wa njia za hewa

• Mabadiliko ya kijenetiki kwenye baadhi ya seli

• Uharibifu wa tishu

Ikiwa sehemu fulani ya mwili imebadilika au kuharibika kwa kiwango kikubwa, kuondoa dalili pekee hakuwezi kila wakati kuirudisha katika hali yake ya awali.

Ndiyo maana matibabu ya mapema yanaweza kuwa muhimu katika magonjwa mengi.

Wakati mwingine lengo la matibabu si kurudisha mwili kama ulivyokuwa miaka iliyopita, bali kuzuia uharibifu usiongezeke na kumsaidia mtu kuendelea kuishi maisha bora.

Kwa nini shinikizo la damu linaweza kuhitaji dawa kwa muda mrefu?

Shinikizo la damu ni mfano mzuri, kwa baadhi ya watu, shinikizo la damu linaweza kupungua baada ya kubadilisha mtindo wa maisha, kupunguza uzito inapohitajika, kufanya shughuli za mwili, kuboresha lishe au kushughulikia sababu nyingine zinazoweza kurekebishwa.

Lakini kwa wengine, kuna mabadiliko mengi yanayohusika katika mfumo wa mishipa ya damu, figo, homoni na udhibiti wa mwili.

Dawa inaposhusha shinikizo la damu, haimaanishi dawa imeficha tatizo. Shinikizo la juu linaweza kusababisha madhara makubwa kwa muda mrefu, hivyo kulidhibiti ni muhimu.

Watu wengine wanaweza baadaye kupunguza au kuacha dawa chini ya uangalizi wa daktari, lakini wengine watahitaji matibabu ya muda mrefu. Hilo hutegemea aina ya ugonjwa na hali ya mtu binafsi.

Kwa nini baadhi ya watu wenye kisukari hutumia dawa kwa muda mrefu?

Kisukari pia si ugonjwa mmoja wenye tabia sawa kwa kila mtu. Katika kisukari cha aina ya kwanza, mfumo wa kinga huharibu chembe zinazotengeneza insulini, hivyo mtu huhitaji insulini kwa sababu mwili hauwezi tena kutengeneza kiasi kinachohitajika.

Katika kisukari cha aina ya pili, kuna matatizo yanayoweza kuhusisha namna mwili unavyoitikia insulini pamoja na uwezo wa mwili kutengeneza insulini kwa kiwango cha kutosha.

Kwa baadhi ya watu wenye kisukari cha aina ya pili, mabadiliko makubwa ya maisha yanaweza kuboresha kiwango cha sukari kwa kiasi kikubwa, na wengine wanaweza kufikia hali ambapo sukari inadhibitiwa bila dawa kwa kipindi fulani. Lakini hali hii si sawa kwa kila mtu na haimaanishi ugonjwa umeondoka kabisa kwa kila hali.

Kwa hiyo, mtu hapaswi kuacha dawa kwa sababu tu amesikia mtu mwingine “alipona kisukari.” Kila mtu ana historia tofauti na sababu tofauti zinazochangia hali yake.

Kwa nini mtu mmoja anapona au kudhibiti ugonjwa vizuri kuliko mwingine?

Hili ni swali muhimu sana.

Watu wawili wanaweza kuwa na ugonjwa unaofanana lakini wakapata matokeo tofauti.

Sababu zinaweza kujumuisha:

• Ugonjwa ulianza kwa muda gani kabla ya kugunduliwa

• Kiwango cha uharibifu kilichokuwepo

• Umri

• Historia ya familia

• Jeni

• Uzito na muundo wa mwili

• Lishe

• Mazingira

• Dawa zinazotumiwa

• Magonjwa mengine yaliyopo

• Uwezo wa kupata huduma za afya

• Uwezo wa kutumia dawa kwa usahihi

Ndiyo maana afya haiwezi kutazamwa kwa mfumo wa “dawa hii ilimsaidia rafiki yangu, basi itanisaidia mimi kwa namna ileile.” Mwili wa binadamu hutofautiana.

Tatizo linaweza kuendelea hata kama mtu anatumia dawa

Wakati mwingine mtu anaweza kutumia dawa vizuri lakini sababu zinazochangia ugonjwa zinaendelea kuwepo. Kwa mfano, mtu anaweza kutumia dawa ya ugonjwa fulani lakini bado:

• Ana mazingira yenye uchafuzi mkubwa

• Anaendelea kuvuta sigara

• Hapumziki vya kutosha

• Ana ugonjwa mwingine unaoathiri matibabu

• Anaendelea kupata kitu kinachochochea tatizo

• Ana changamoto ya lishe

• Anatumia dawa nyingine zinazoingiliana

• Ana hali ya kijenetiki ambayo haiwezi kuondolewa

Hapa ndipo tunapaswa kuelewa kwamba dawa si maisha yote ya mtu. Matibabu bora yanaweza kuhitaji kuangalia:

• Dawa

• Lishe

• Harakati

• Usingizi

• Mazingira

• Afya ya akili

• Msaada wa kijamii

• Magonjwa mengine

• Ufuatiliaji wa maendeleo

Hii ndiyo sababu magonjwa sugu mara nyingi huhitaji huduma endelevu na mtazamo wa kumuangalia mtu mzima, si ugonjwa mmoja pekee.

Je, dawa zinafanya mwili utegemee dawa?

Watu wengi huamini kwamba mtu akianza dawa, mwili “unazoea” na hivyo kushindwa kufanya kazi bila dawa.

Hii inaweza kuwa kweli kwa baadhi ya dawa au mazingira fulani, lakini si maelezo sahihi kwa dawa zote.

Katika magonjwa mengi, mtu anaendelea kutumia dawa kwa sababu ugonjwa wa msingi bado upo, si kwa sababu dawa imefanya mwili wake kuwa dhaifu.

Kwa mfano, ikiwa dawa inadhibiti shinikizo la damu na mtu anaacha bila sababu kurekebishwa, shinikizo linaweza kupanda tena. Hii inaweza kutafsiriwa vibaya kwamba “mwili umezoea dawa,” wakati kwa kweli dawa ilikuwa inasaidia kudhibiti hali iliyokuwa bado ipo.

Hata hivyo, baadhi ya dawa zinaweza kusababisha utegemezi wa mwili au kuhitaji kupunguzwa taratibu. Ndiyo maana aina ya dawa na sababu ya kuitumia lazima izingatiwe kabla ya kufanya mabadiliko.

Kwa nini watu wengine hutumia dawa maisha yao yote?

Sababu kubwa ni kwamba baadhi ya magonjwa:

1. Hayaondoki yenyewe.

2. Yamesababisha mabadiliko ya kudumu kwenye mwili.

3. Yanahitaji kudhibitiwa ili kuzuia madhara.

4. Hayana tiba ya kuondoa chanzo kabisa kwa sasa.

5. Yanahusisha mfumo ambao hauwezi kurejeshwa kikamilifu kwa matibabu yaliyopo.

Miongozo ya kiafya inaeleza kwamba magonjwa sugu mengi yanahitaji huduma endelevu kwa muda mrefu na baadhi ya watu hutegemea dawa au teknolojia za kitabibu ili kudhibiti hali zao.

Lakini kutumia dawa maisha yote si kushindwa kwa mtu wala kushindwa kwa mwili. Inaweza kuwa sawa na mtu kutumia miwani kwa sababu macho yake yanahitaji msaada wa kuona vizuri. Dawa inaweza kuwa msaada unaosaidia mfumo fulani kufanya kazi kwa usalama.

Je, inawezekana kupunguza dawa?

Kwa baadhi ya watu, ndiyo.

Lakini hii hutegemea:

• Ugonjwa gani mtu anao

• Sababu ya ugonjwa

• Muda ambao mtu amekuwa nao

• Matokeo ya vipimo

• Mabadiliko ya afya yaliyotokea

• Dawa anazotumia

• Hatari ya ugonjwa kurudi au kuongezeka

Kwa mfano, mtu anaweza kuboresha lishe, kuongeza shughuli za mwili, kupunguza uzito inapohitajika au kuondoa sababu nyingine zinazoweza kubadilishwa. Hali yake inaweza kuboreka na daktari akaamua kurekebisha matibabu.

Lakini si sahihi kuanza au kuacha dawa kwa sababu ya ushuhuda wa mtu mwingine.

Dawa inayohitajika leo inaweza kutohitajika kesho kwa baadhi ya watu, lakini kwa wengine itaendelea kuwa muhimu.

Je, magonjwa sugu yanamaanisha kwamba mtu hawezi kuishi maisha mazuri?

Hapana, hii ni moja ya mambo muhimu sana kuelewa. Kuwa na ugonjwa sugu haimaanishi maisha yameisha.

Watu wengi wenye magonjwa sugu wanaweza:

• Kufanya kazi

• Kuwa na familia

• Kufanya mazoezi yanayowafaa

• Kusafiri

• Kuishi maisha marefu

• Kufurahia maisha

Lengo la matibabu ya ugonjwa sugu mara nyingi si tu kuongeza miaka ya maisha, bali pia kuboresha uwezo wa mtu kuishi maisha yenye maana na ubora.

Miongozo ya kiafya inaeleza kwamba huduma bora, matibabu sahihi na uangalizi unaomlenga mtu binafsi vinaweza kupunguza dalili na madhara ya magonjwa mengi sugu na kuboresha ubora wa maisha.

Je, tunapaswa kutafuta chanzo cha ugonjwa badala ya kutegemea dawa pekee?

Ndiyo ikiwa chanzo kinaweza kutambuliwa na kushughulikiwa.

Hii ni sehemu muhimu ya huduma bora.

Kwa mfano, daktari anaweza kuangalia:

• Je, kuna sababu ya msingi inayoweza kutibiwa?

• Je, kuna dawa nyingine inayosababisha tatizo?

• Je, kuna ugonjwa mwingine ambao haujagunduliwa?

• Je, mazingira yanachangia?

• Je, kuna tabia inayoweza kubadilishwa?

• Je, kuna sababu ya kijenetiki?

• Je, kuna uharibifu ambao tayari umetokea?

Lakini pia tunapaswa kukubali kwamba si kila ugonjwa una sababu moja rahisi inayoweza kuondolewa.

Wakati mwingine chanzo ni mchanganyiko wa mambo mengi, na matibabu yanahitaji kushughulikia mambo hayo kwa hatua mbalimbali.

Changamoto ya kutafuta “tiba moja ya kila kitu”

Watu wengi wanatamani kupata jibu moja:

Lakini magonjwa mengi sugu hayafanyi kazi kwa namna hiyo.

Kuna tofauti kati ya:

• Kutafuta sababu inayoweza kurekebishwa

• Kutafuta tiba ya kuondoa ugonjwa

• Kudhibiti ugonjwa

• Kuzuia ugonjwa usizidi

• Kuzuia madhara

• Kuboresha maisha

Mtu anaweza kutokuwa “amepona” kwa maana ya ugonjwa kuondoka kabisa, lakini akawa na afya nzuri zaidi, dalili chache na maisha bora.

Hilo pia ni mafanikio muhimu.

Sayansi bado ina mengi ya kujifunza kuhusu magonjwa sugu

Hatujui kila kitu kuhusu magonjwa sugu.

Bado kuna maswali mengi kuhusu:

• Kwa nini mtu mmoja hupata ugonjwa na mwingine hapati?

• Kwa nini dawa moja humsaidia mtu mmoja lakini si mwingine?

• Kwa nini baadhi ya watu huboreka sana?

• Kwa nini magonjwa mengine hurudi?

• Ni kwa kiwango gani mazingira na jeni huingiliana?

• Je, kuna tiba ambazo bado hatujazigundua?

Hii ndiyo sababu utafiti unaendelea.

Lakini kutokujua kila kitu haimaanishi kwamba matibabu yaliyopo hayana maana. Maarifa ya sasa yanaweza kusaidia sana hata wakati tunatafuta majibu bora zaidi.

Hitimisho

Watu wengi wenye magonjwa sugu hawatumii dawa kwa muda mrefu kwa sababu dawa “imeshindwa kuwaponya,” bali kwa sababu magonjwa mengi sugu ni magumu, yana sababu nyingi na yanaweza kusababisha mabadiliko ya muda mrefu kwenye mwili. Dawa inaweza kuwa na jukumu muhimu la kudhibiti ugonjwa, kupunguza dalili, kuzuia madhara na kumsaidia mtu kuishi maisha marefu na yenye ubora.

Hata hivyo, dawa si lazima iwe sehemu pekee ya safari ya afya. Kwa baadhi ya watu, kuboresha lishe, harakati, usingizi, mazingira na kushughulikia sababu nyingine zinazoweza kubadilishwa kunaweza kuboresha hali na wakati mwingine kuruhusu matibabu kurekebishwa chini ya uangalizi wa mtaalamu.

Jambo muhimu zaidi ni kutokufikiria kwamba kuna jibu moja kwa kila mtu. Mtu mwenye ugonjwa sugu anahitaji kuelewa ugonjwa wake, kujua lengo la dawa anayotumia, kutafuta sababu zinazoweza kurekebishwa na kufanya maamuzi pamoja na mtaalamu wa afya kwa sababu kudhibiti ugonjwa vizuri si kushindwa kupona; mara nyingi ni sehemu ya kuishi vizuri na kulinda maisha kwa muda mrefu.