Ngono ya kinywa kwa uke au uume na hatari ya magonjwa ya zinaa

Ngono ya kinywa inaweza kuonekana kuwa na hatari ndogo kuliko ngono ya uke au njia ya haja kubwa, lakini si salama kabisa dhidi ya magonjwa ya zinaa. Maambukizi kama kisonono, kaswende, herpes na HPV yanaweza kuambukizwa kupitia mdomo, koo, uume au uke wakati wa ngono ya kinywa.

Hatari hupunguzwa kwa kutumia kondomu au kinga maalumu ya mdomo, kupima magonjwa ya zinaa inapohitajika, kutibu maambukizi mapema na kuepuka ngono wakati kuna vidonda au dalili za maambukizi.

Ngono ya kinywa ni nini?

Ngono ya kinywa ni tendo la ngono ambapo mdomo, ulimi au midomo hutumika kuchochea sehemu za siri za mwenza.

Katika makala hii tunazungumzia hasa aina mbili:

• Mdomo kwenye uume – ambapo mtu hutumia mdomo kuchochea uume.

• Mdomo kwenye uke/vulva – ambapo mtu hutumia mdomo kuchochea uke au sehemu za nje za uke.

Ngono ya kinywa inaweza kusababisha maambukizi katika sehemu iliyogusana na maambukizi. Kwa mfano, mtu mwenye kisonono kwenye uume anaweza kumuambukiza mwenza kisonono kwenye koo kupitia ngono ya kinywa. Vivyo hivyo, mtu mwenye herpes mdomoni anaweza kumuambukiza mwenza herpes kwenye sehemu za siri.

Muhimu zaidi, mwelekeo wa maambukizi ni wa pande zote mbili. Mtu anayetoa ngono ya kinywa anaweza kupata maambukizi mdomoni au kooni, na mtu anayepokea anaweza kupata maambukizi kwenye sehemu zake za siri ikiwa mwenza ana maambukizi ya mdomo au koo.

Je ngono ya kinywa inaweza kueneza magonjwa ya zinaa?

Ndiyo, magonjwa kadhaa ya zinaa yanaweza kuenea kupitia ngono ya kinywa. Miongozo inaorodhesha chlamydia, kisonono, kaswende, herpes, HPV na HIV miongoni mwa maambukizi yanayoweza kuhusishwa na ngono ya kinywa. Hata hivyo, kiwango cha hatari si sawa kwa kila ugonjwa.

Mtu anaweza kuwa na maambukizi kwenye koo bila kuwa na dalili yoyote. Hii ni muhimu kwa sababu mtu anaweza kujisikia mzima kabisa lakini bado akaweza kumuambukiza mwenza.

Kwa ujumla, magonjwa mengi ya zinaa hayana dalili katika hatua za mwanzo. Kwa hiyo, kutokuwepo kwa vidonda, maumivu au uchafu hakumaanishi kwamba hakuna maambukizi.

Magonjwa ya zinaa yanayoweza kuhusishwa na ngono ya kinywa

1. Kisonono

Kisonono husababishwa na bakteria aitwaye Neisseria gonorrhoeae. Inaweza kuambukizwa wakati wa ngono ya kinywa na inaweza kuathiri koo au sehemu za siri.

Mtu mwenye kisonono kwenye koo anaweza asiwe na dalili yoyote. Wengine wanaweza kupata maumivu ya koo au dalili nyingine zisizo maalumu, hivyo si rahisi kutambua maambukizi kwa kuangalia dalili pekee.

Tatizo lingine ni kwamba kisonono cha koo kinaweza kuwa kigumu zaidi kutambua na kutibu kuliko maambukizi katika baadhi ya maeneo mengine. Ndiyo maana historia ya ngono ya kinywa ni taarifa muhimu kwa mtoa huduma anayeamua vipimo vinavyofaa.

2. Kaswende

Kaswende husababishwa na bakteria Treponema pallidum. Inaweza kuambukizwa kupitia kugusana na kidonda cha kaswende wakati wa ngono ya kinywa.

Kidonda cha awali kinaweza kuwa kidogo, kisichouma au kuwa katika sehemu ambayo mtu hawezi kukiona kwa urahisi. Kwa sababu hiyo, mtu anaweza kuwa na maambukizi bila kutambua kwamba ana kidonda kinachoweza kuambukiza.

Kaswende pia inaweza kuenea kutoka sehemu ya awali kwenda mwilini na, ikiwa haitatibiwa, inaweza kusababisha madhara makubwa ya kiafya. Ndiyo sababu uwepo wa kidonda kisichoeleweka kwenye mdomo, koo au sehemu za siri unahitaji tathmini ya kitabibu.

3. Herpes

Herpes inaweza kusababishwa na HSV-1 au HSV-2. HSV-1, ambayo mara nyingi huhusishwa na herpes ya mdomoni, inaweza kuhamia kwenye sehemu za siri wakati wa ngono ya kinywa.

Muhimu ni kwamba herpes inaweza kuambukizwa hata wakati hakuna malengelenge yanayoonekana. Mtu anaweza kuwa na virusi kwenye ngozi au sehemu za mdomo bila kujua na hivyo kumuambukiza mwenza.

Kwa hiyo, mtu mwenye historia ya malengelenge kwenye midomo anapaswa kufahamu kwamba ngono ya kinywa inaweza kupeleka HSV-1 kwenye sehemu za siri za mwenza.

4. HPV

Human papillomavirus (HPV) inaweza kuambukizwa kupitia mawasiliano ya kingono, ikiwemo ngono ya kinywa.

Aina nyingi za HPV hazisababishi dalili na mwili unaweza kuziondoa wenyewe. Hata hivyo, baadhi ya aina za HPV zinaweza kusababisha mabadiliko ya seli ambayo baadaye yanaweza kuhusishwa na saratani.

HPV pia inaweza kuathiri eneo la mdomo na koo. Kwa hiyo, chanjo ya HPV ni mojawapo ya hatua muhimu za kinga kwa watu wanaostahili kupata chanjo hiyo. Miongozo inatambua chanjo ya HPV kama hatua muhimu ya kuzuia saratani zinazohusishwa na virusi hivi.

5. Chlamydia

Chlamydia inaweza kuambukizwa kupitia ngono ya kinywa, ingawa maambukizi ya koo yanaweza kutokea kwa kiwango tofauti na maeneo mengine ya mwili.

Mara nyingi chlamydia haina dalili, hivyo mtu anaweza kuwa nayo bila kujua. Hii ndiyo sababu historia ya aina ya ngono anayofanya mtu ni muhimu wakati wa kupanga vipimo.

Chlamydia isipotambuliwa na kutibiwa inaweza kusababisha matatizo makubwa ya mfumo wa uzazi, hasa kwa wanawake, ikiwa maambukizi yataenea kwenye njia ya uzazi.

Vipi kuhusu ngono ya kinywa na HIV?

Hatari ya kuambukizwa HIV kupitia ngono ya kinywa ni ndogo sana, na miongozo inaeleza kuwa kuna hatari kidogo sana hadi karibu kutokuwepo ikilinganishwa na ngono ya uke au njia ya haja kubwa. Hata hivyo, "hatari ndogo sana" haimaanishi kwamba magonjwa mengine ya zinaa hayawezi kuambukizwa.

Kwa ngono ya kinywa inayohusisha uume, hatari inaweza kuwa kubwa zaidi kinadharia ikiwa shahawa zitaingia mdomoni, hasa ikiwa kuna vidonda mdomoni, fizi zinazotoka damu au maambukizi mengine ya zinaa. Hata hivyo, hatari ya HIV bado ni ndogo sana kuliko ngono ya uke au njia ya haja kubwa.

Ikiwa mtu mwenye HIV anatumia dawa za ARV vizuri na ana kiwango cha virusi kilichodhibitiwa, uwezekano wa maambukizi hupungua sana. Kwa upande mwingine, uwepo wa maambukizi mengine ya zinaa haupaswi kupuuzwa kwa sababu kondomu na kinga nyingine bado zina umuhimu katika kuzuia magonjwa hayo.

Je mwanamke anaweza kupata ugonjwa kwa kumpa mwanaume ngono ya kinywa?

Ndiyo, inawezekana. Ikiwa mwanaume ana maambukizi kwenye uume au sehemu za siri, mwanamke anayefanya ngono ya kinywa anaweza kupata maambukizi kwenye mdomo au koo. Hili linaweza kutokea kwa kisonono, kaswende, herpes, HPV na baadhi ya maambukizi mengine.

Tatizo ni kwamba maambukizi ya koo yanaweza kukosa dalili. Mwanamke anaweza kuendelea na maisha yake bila kujua kwamba ana maambukizi, huku akiwa na uwezekano wa kumuambukiza mwenza mwingine.

Kwa hiyo, mtu anayefanya ngono ya kinywa hatakiwi kuamua kwamba "sina tatizo kwa sababu koo langu haliumi." Kutokuwa na dalili hakutoshi kuondoa uwezekano wa maambukizi.

Je mwanaume anaweza kupata ugonjwa kwa mwanamke kumpa ngono ya kinywa?

Ndiyo, pia inawezekana. Ikiwa mwanamke ana maambukizi katika mdomo au koo, baadhi ya maambukizi yanaweza kuhamia kwenye uume au sehemu za siri za mwanaume wakati wa ngono ya kinywa. Mfano muhimu ni herpes, ambapo HSV-1 ya mdomoni inaweza kusababisha herpes kwenye sehemu za siri.

Hii inaonyesha kwa nini si sahihi kuangalia tu hali ya sehemu za siri za mwenza. Afya ya mdomo na koo pia inaweza kuwa muhimu katika kuzuia maambukizi ya zinaa.

Ni mambo gani yanaweza kuongeza wasiwasi kuhusu maambukizi?

Baadhi ya mazingira yanaweza kufanya tahadhari iwe muhimu zaidi, kama vile:

• Kuwa na vidonda mdomoni au kwenye sehemu za siri.

• Kuwa na malengelenge.

• Fizi kutoka damu.

• Kuwa na maambukizi mengine ya zinaa.

• Mwenza kuwa na ugonjwa wa zinaa unaojulikana.

• Kufanya ngono ya kinywa bila kinga na wapenzi wengi.

• Kutofahamu hali ya afya ya mwenza.

• Kufanya ngono wakati kuna dalili za maambukizi.

Miongozo hutaja afya duni ya kinywa, vidonda vya mdomo au sehemu za siri na uwepo wa majimaji ya uzazi kama mambo yanayopaswa kuzingatiwa wakati wa kutathmini mazingira ya hatari, ingawa ukubwa wa ongezeko la hatari haujathibitishwa kwa kila moja ya mambo hayo.

Je kuosha mdomo baada ya ngono ya kinywa huzuia magonjwa ya zinaa?

Kuosha mdomo, kupiga mswaki au kutumia mouthwash baada ya ngono ya kinywa hakupaswi kuchukuliwa kama njia ya kuaminika ya kuzuia magonjwa ya zinaa.

Sababu ni kwamba maambukizi yanaweza kutokea kupitia kugusana kwa ngozi, ute wa mwili au tishu zilizoathirika, na kuosha mdomo baada ya tendo hakuwezi kuhakikisha kwamba maambukizi hayatatokea.

Zaidi ya hayo, kupiga mswaki kwa nguvu sana mara moja kabla ya ngono ya kinywa kunaweza kusababisha michubuko midogo kwenye fizi. Kwa hiyo, kinga bora zaidi ni kupunguza uwezekano wa kugusana moja kwa moja kwa kutumia barrier kama kondomu au dental dam.

Jinsi ya kupunguza hatari ya magonjwa ya zinaa

Njia pekee ya kuondoa kabisa hatari ya magonjwa ya zinaa kutokana na ngono ya kinywa ni kutofanya ngono ya kinywa. Kwa mtu anayechagua kufanya ngono ya kinywa, matumizi sahihi ya kondomu au dental dam yanaweza kupunguza hatari, lakini hayatoi ulinzi wa asilimia 100. Baadhi ya njia nyingine zinazopendekezwa ni;

1. Tumia kondomu wakati wa ngono ya kinywa kwenye uume

Kondomu isiyo na mafuta inaweza kuvalia kwenye uume wakati wa ngono ya kinywa. Hii hupunguza mgusano wa moja kwa moja kati ya mdomo na sehemu za siri na hivyo kupunguza hatari ya maambukizi.

2. Tumia kitambaa cha lateksi au nitrile au poliyurethane wakati wa ngono ya kinywa kwenye uke

Kitambaa hiki ambacho huwa laini na kuta nyembamba inayowekwa kati ya mdomo na uke/vulva. Ikiwa haipatikani, Miongozo inaeleza kwamba kondomu inaweza kukatwa na kufunguliwa ili kutengeneza kitambaa ambacho kitalazwa kwenye sehemu ya uke au vulva na kuondoa mgusano wa moja kwa moja kati ya mdomo na uke/vulva.

3. Epuka ngono ya kinywa wakati kuna vidonda

Ikiwa mmoja wa wenza ana malengelenge, kidonda kisichoeleweka, vidonda mdomoni au sehemu za siri, ni busara kusitisha ngono ya kinywa hadi tatizo litakapopimwa na kutibiwa inapohitajika.

4. Pima magonjwa ya zinaa inapohitajika

Vipimo vinapaswa kuzingatia aina ya ngono iliyofanyika. Mtu aliyefanya ngono ya kinywa anaweza kuhitaji kipimo cha koo, badala ya kutegemea kipimo cha mkojo pekee. Miongozo inapendekeza watu waliofanya ngono ya kinywa kuzungumza na mhudumu wa afya kuhusu uwezekano wa vipimo vya koo.

5. Chanjo

Chanjo ya HPV na hepatitis B ni sehemu muhimu ya kinga dhidi ya maambukizi yanayoweza kuhusishwa na shughuli za ngono. Miongozo inatambua chanjo hizi kama zana muhimu za kuzuia magonjwa yanayohusishwa na HPV na hepatitis B.

Ni wakati gani mtu anapaswa kupimwa?

Mtu anapaswa kufikiria kupima magonjwa ya zinaa ikiwa amefanya ngono bila kinga na mwenza ambaye hali yake ya maambukizi haijulikani, ikiwa mwenza ameonekana kuwa na magonjwa ya zinaa, au ikiwa ametokea dalili zinazoweza kuhusishwa na maambukizi.

Vipimo vinaweza kutegemea eneo lililokuwa kwenye hatari. Daktari anaweza kuomba damu, mkojo au swab kutoka sehemu kama koo, uke au maeneo mengine kulingana na historia ya mtu.

Ni muhimu kumweleza mhudumu wa afya kwamba kulikuwa na ngono ya kinywa. Taarifa hii inaweza kubadilisha aina ya kipimo kinachopendekezwa.

Dalili zinazopaswa kuchunguzwa

Baada ya ngono ya kinywa, dalili zifuatazo zinapaswa kuchunguzwa na mtaalamu wa afya:

• Maumivu makali au yanayoendelea kwenye koo.

• Vidonda au malengelenge mdomoni.

• Kidonda kisichoeleweka kwenye sehemu za siri.

• Uchafu usio wa kawaida kutoka kwenye uume au uke.

• Maumivu au kuwaka wakati wa kukojoa.

• Kuvimba kwa tezi za shingo pamoja na dalili nyingine.

• Malengelenge au vidonda kwenye sehemu za siri.

• Dalili nyingine zinazotokea baada ya mwenza kuthibitishwa kuwa na I.

Hata hivyo, kutokuwa na dalili hakumaanishi kwamba hakuna maambukizi, kwa sababu sehemu kubwa ya magonjwa ya zinaa huwa hazina dalili.

Hitimisho

Ngono ya kinywa si njia isiyo na hatari kabisa ya ngono. Inaweza kueneza kisonono, kaswende, herpes, HPV, chlamydia na baadhi ya maambukizi mengine, huku hatari ya HIV ikiwa ndogo sana kuliko ngono ya uke au njia ya haja kubwa.

Njia bora ya kupunguza hatari ni kutumia kondomu au dental dam, kuepuka tendo wakati kuna vidonda au dalili za maambukizi, kupata chanjo zinazofaa na kufanya vipimo vinavyolingana na aina ya ngono iliyofanyika.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara kuhusu ngono ya kinywa