Virusi na bakteria ni viumbe vidogo sana vinavyoweza kuishi au kusababisha magonjwa kwa binadamu, wanyama na mimea. Ingawa vyote vinaweza kusababisha magonjwa, vina tofauti kubwa katika muundo, uzazi, na namna vinavyoathiri mwili. Kuelewa tofauti hizi ni muhimu kwa sababu njia za matibabu na kinga hutofautiana.

1. Muundo

Bakteria

Bakteria ni viumbe hai kamili vilivyoundwa na seli moja. Zina muundo wa seli unaojumuisha:

• ukuta wa seli

• utando wa seli

• cytoplasm

• nyenzo za urithi (DNA)

Kwa sababu ni seli kamili, bakteria zinaweza kuishi peke yao katika mazingira mbalimbali kama maji, udongo, chakula na hata ndani ya mwili wa binadamu.

Mfano wa bakteria wanaosababisha magonjwa:

• Escherichia coli

• Streptococcus

Lakini pia kuna bakteria wazuri wanaosaidia mwili, hasa tumboni katika mmeng’enyo wa chakula.

Virusi

Virus si seli kamili. Muundo wake ni rahisi sana na huwa na:

• ganda la protini (protein coat)

• nyenzo ya urithi (DNA au RNA)

Virusi havina seli kamili wala mifumo ya kuishi peke yao. Hivyo haviwezi kuishi au kuongezeka bila kuingia ndani ya seli za kiumbe hai (host cell).

Mfano wa virusi vinavyosababisha magonjwa:

• Human Immunodeficiency Virus

• Influenza virus

2. Uzazi (Uzalianaji)

Bakteria

Bakteria huzaana kwa njia inayoitwa Mgawanyiko pacha, ambapo:

1. Seli moja hujigawanya

2. Huunda seli mbili mpya zinazofanana

Mchakato huu unaweza kutokea haraka sana; bakteria wengine wanaweza kuongezeka mara mbili ndani ya dakika 20–30 katika mazingira mazuri.

Virusi

Virusi haviwezi kujizalisha vyenyewe. Ili kuongezeka lazima:

1. Viingie ndani ya seli ya mwenyeji

2. Vitumie mifumo ya seli hiyo kutengeneza nakala za virusi

3. Virusi vipya hutoka na kuambukiza seli nyingine

Hii ndiyo sababu virusi huathiri moja kwa moja seli za mwili na kuziharibu.

3. Athari kwa mwili wa binadamu

Bakteria

Baadhi ya bakteria ni muhimu sana kwa afya na ni wakazi wa sehemu fulani katika mwili. Mfano:

• bakteria wa tumbo husaidia mmeng’enyo wa chakula

• husaidia kutengeneza baadhi ya vitamini

Lakini bakteria wengine wanaweza kusababisha magonjwa kama:

• Kifua kikuu

• Kipindupindu

• Homa ya matumbo

Virusi

Karibu virusi vyote vinavyoingia mwilini husababisha maambukizi au magonjwa, kwa sababu vinaharibu seli za mwili wakati wa kuzaliana.

Mifano ya magonjwa yanayosababishwa na virusi:

• UVIKO-19

• Surua

• VVU/UKIMWI

4. Matibabu

Bakteria

Magonjwa mengi ya bakteria hutibiwa kwa dawa zinazoitwa antibayotiki.

Mfano:

• Penicillin

• Amoxicillin

Antibayotiki hufanya kazi kwa:

• kuua bakteria

• au kuzuia ukuaji wao.

Virusi

Antibayotiki hazifanyi kazi dhidi ya virusi.Matibabu ya virusi hutegemea:

• dawa za kudhibiti virusi

• chanjo za kuzuia maambukizi

• dawa za kupunguza dalili.

Mfano wa dawa ya kudhibiti virusi ni Oseltamivir inayotumika kwa mafua makali.

5. Ukubwa

Tofauti nyingine muhimu ni ukubwa:

• Bakteria ni wakubwa zaidi (wanaweza kuonekana kwa darubini ya kawaida ya maabara).

• Virusi ni vidogo sana, mara nyingi vinahitaji darubini ya elektroni ili kuonekana.

Hitimisho

Bakteria ni viumbe hai vyenye seli kamili vinavyoweza kuishi peke yao na vinaweza kuwa vya faida au kusababisha magonjwa. Wakati virusi si seli kamili na haviwezi kuishi au kuzaa bila kuingia ndani ya seli za kiumbe hai. Magonjwa ya bakteria hutibiwa kwa antibayotiki, lakini magonjwa ya virusi hutibiwa kwa dawa za kudhibiti virusi au chanjo. Kuelewa tofauti hizi ni muhimu sana katika utambuzi wa magonjwa na uchaguzi wa matibabu sahihi.