Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Damu kwenye mkojo (hematuria) haipaswi kupuuzwa hata vipimo vya mwanzo vikiwa sawa. Tanzania, chanzo muhimu ni kichocho cha mkojo (Schistosoma haematobium) – hasa kwa waliooga au kuogelea kwenye maji ya mito, maziwa na mabwawa – ambacho kipimo cha kawaida cha mkojo huweza kukosa. Visababishi vingine ni mawe ya figo au kibofu, UTI iliyotibiwa nusu, ugonjwa wa figo (glomerulonephritis), tezi dume kukua, dawa za kuzuia damu kuganda, mazoezi makali, damu ya hedhi kuchanganyika, seli mundu, na – hasa kwa watu zaidi ya miaka 35, wavutaji sigara na wenye kichocho cha muda mrefu – saratani ya kibofu au figo. Damu inayoendelea inahitaji uchunguzi zaidi, ikiwemo ultrasound/CT na kuangalia kibofu kwa kamera (cystoscopy).

Njia za uzazi wa mpango huzuia mimba kwa kuzuia ovulesheni, kuzuia mbegu kukutana na yai, au kubadilisha ute wa shingo ya kizazi. Za muda mrefu zina ufanisi mkubwa zaidi, zaidi ya 99%: njiti ya uzazi (miaka 3 hadi 5), kitanzi cha kopa (miaka 10 hadi 12) na kitanzi cha homoni (miaka 3 hadi 8). Za muda mfupi ni sindano ya Depo (kila miezi 3), vidonge vya mchanganyiko au vya projestini pekee, na kondomu za kiume na za kike, ambazo ndizo pekee zinazozuia pia magonjwa ya zinaa. Za asili ni kufuatilia siku za hatari, kunyonyesha pekee kwa masharti, na kumwaga nje, ambazo si za kutegemea sana.

Kikokotoo hiki humsaidia mwanamke kuelewa visababishi vinavyowezekana vya maumivu na muwasho kwenye mrija wa mkojo (yurethra): UTI, magonjwa ya zinaa (klamidia, kisonono, trikomona), fangasi, malengelenge, kemikali za sabuni au vipodozi, msuguano wakati wa tendo, mkojo uliokolea, na ukavu wa uke kwa sababu ya homoni. Chagua aina ya dalili kwenye menyu ili kuona visababishi. Ni elimu tu, si utambuzi.

Kufanya tendo la ndoa muda mfupi baada ya kutoa mimba, hasa damu ikiwa bado inatoka, huongeza hatari ya maambukizi ya via vya uzazi (PID), kwa sababu mlango wa mfuko wa uzazi bado uko wazi kidogo na ndani bado kunapona. P2 yenyewe haina hatari kubwa katika kipindi hiki. Haiharibu kizazi, lakini haitibu chochote, haisafishi mfuko wa uzazi, na haizuii maambukizi.

Tatoo ni kuingiza wino ndani ya ngozi kwa sindano. Siku za mwanzo kawaida huwa na wekundu, kuvimba kidogo, maumivu na kutoa majimaji/ganda – hupona wiki 2–4. Madhara yanayoweza kutokea: maambukizi ya bakteria (wekundu unaoenea, usaha, homa), maambukizi yanayoenezwa kwa damu – homa ya ini B na C, na VVU – kama sindano, wino au vifaa vinatumika kwa watu wengi bila kusafishwa; mzio wa wino (hasa rangi nyekundu, unaoweza kutokea hata miaka baadaye), vinundu (granuloma), keloid kwa wenye tabia ya makovu makubwa, na kuvimba au kuungua wakati wa MRI (nadra). Kuondoa tatoo ni kugumu na gharama (laser, vipindi vingi). Kupunguza hatari: mchoraji mwenye leseni, sindano na wino mpya mbele yako, glavu, chanjo ya homa ya ini B kabla, usichore ukiwa mjamzito, na ngozi yenye ugonjwa. Kutunza: safisha kwa maji na sabuni laini, mafuta kidogo, usiloweke kwenye maji wiki 2, kinga dhidi ya jua, usikwangue ganda. Baadhi ya nchi huzuia kuchangia damu kwa miezi kadhaa baada ya tatoo.

Baada ya mimba kutoka kwa dawa, damu kwa kawaida hupungua ndani ya siku chache hadi wiki 2, na matone yanaweza kuendelea kwa wiki 2 hadi 3. Lakini damu inayorudi kuwa nzito baada ya kupungua, pamoja na maumivu ya tumbo, uchovu mkubwa au homa, inaweza kuashiria mabaki ya mimba au maambukizi ya mfuko wa uzazi. Hali hii inahitaji hospitali haraka.