Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Uke wa ndani hujisafisha wenyewe kwa ute wake na bakteria wazuri (lactobacilli) wanaoweka mazingira ya tindikali yanayozuia vijidudu. Kinachohitaji kuoshwa ni sehemu ya nje tu (vulva) – kwa maji safi, au sabuni laini isiyo na manukato nje kabisa. Kusafisha ndani kwa kidole, maji, sabuni, dawa, mitishamba au mvuke huvuruga mazingira hayo na kuongeza fangasi, bakteria vaginosis, PID, na hata hatari ya kuambukizwa VVU.

Ute mweupe usio na harufu mbaya ni wa kawaida kwa mwanamke katika mzunguko wake wote wa hedhi, na huongezeka wakati wa ujauzito kwa sababu ya homoni ya estrojeni na damu nyingi kwenye uke. Ute mzito na mweupe huonekana pia baada ya yai kutoka hadi kabla ya hedhi kwa sababu ya homoni ya projesteroni – kwa hiyo peke yake hauthibitishi mimba. Wakati wa yai kutoka (uovuleshaji), ute huwa mwepesi, unaoteleza na kuvutika kama ute wa yai bichi.

Michirizi au vitone vidogo vya damu kwenye matapishi ya mjamzito mara nyingi hutokana na: kutapika kwa nguvu na kwa muda mrefu kunakochubua koo au umio (Mallory-Weiss), tindikali kurudi juu (kiungulia), fizi kutoa damu au damu ya pua iliyomezwa – vyote ni vya kawaida zaidi ujauzitoni. Mara chache ni kidonda cha tumbo. Damu nyingi, matapishi kama unga wa kahawa, choo cheusi au kizunguzungu ni dharura.

Ndiyo, kwa kawaida. Shahawa hutoka zikiwa nzito kama jeli au zenye mabonge kwa sababu ya protini kutoka kwenye vifuko vya shahawa (seminal vesicles) zinazozigandisha kwa muda – kusaidia mbegu kubaki ukeni. Kisha vimeng'enya vya tezi dume huziyeyusha kuwa maji ndani ya dakika 15–60 (WHO 2021). Huwa nzito zaidi baada ya kukaa siku nyingi bila kumwaga, na huweza kuonekana nzito zaidi ukiwa na upungufu wa maji. Ishara za tatizo: shahawa zisizoyeyuka baada ya saa 1 (hupimwa maabara – huweza kuathiri uzazi), damu, rangi ya njano/kijani, harufu mbaya, maumivu wakati wa kumwaga, homa, au tatizo la kupata mtoto – hizi zinahitaji uchunguzi (maambukizi ya tezi dume, magonjwa ya zinaa, kipimo cha shahawa).

Hapana. Kinga nzuri ya mwili haifanyi kipimo cha VVU cha antibodi kuwa hasi kwa mtu aliyeambukizwa. Baada ya kuambukizwa, mwili hutengeneza antibodi dhidi ya VVU ambazo hubaki kwenye damu maisha yote – hata kwa wale wenye kinga nzuri sana, na hata kwa wanaotumia ARV. Kipimo kinaweza kuwa hasi kwa mwenye VVU tu katika hali chache: kupima mapema mno (kipindi cha dirisha), mara chache sana kwa walioanza ARV au PrEP mapema mno baada ya kuambukizwa, au makosa ya kipimo.

Inflammation (kwa Kiswahili 'uvimbe wa kinga' au michomokinga) ni mwitikio wa mwili kujilinda dhidi ya jeraha, maambukizi au kitu kinachoudhuru: mishipa ya damu hupanuka, seli za kinga na kemikali hufika eneo husika. Ishara zake ni wekundu, joto, uvimbe, maumivu na eneo kushindwa kufanya kazi vizuri. Inflammation ya muda mfupi (papo hapo) husaidia kupona; ya muda mrefu (sugu) – kama kwenye baridi yabisi, ukurutu, au inayohusishwa na unene, sigara na kisukari – huharibu tishu na huchangia magonjwa ya moyo.