Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya
K=K (Kutogundulika= Kutoambukiza) humanisha nini?
K=K ni tafsiri ya kanuni ya kimataifa U=U (Undetectable = Untransmittable): mtu mwenye VVU anayetumia ARV kila siku na kipimo cha wingi wa virusi kuonyesha virusi havigunduliki – au viko chini ya nakala 200 kwa mililita (WHO 2023) – hamwambukizi mwenzi wake VVU kwa ngono. Ushahidi unatoka tafiti kubwa (HPTN 052, PARTNER 1 na 2, Opposites Attract) ambazo hazikuona maambukizi hata moja kutoka kwa wenye virusi vilivyodhibitiwa.
Je nyama ya nguruwe haina hatari ya kuambukiza tapeworm kwa mjamzito?
Nyama ya nguruwe isiyopikwa vizuri inaweza kuwa na vibuu vya tegu (Taenia solium) na kuleta tegu tumboni (taeniasis). Nyama iliyopikwa hadi kuiva kabisa ni salama, hata kwa mjamzito. Hatari kubwa zaidi ni mayai ya tegu kutoka kwa mtu mwenye tegu kupitia mikono, maji au chakula kichafu – yanaleta cysticercosis, ikiwemo ubongoni, chanzo kikuu cha kifafa Tanzania.
Dalili za uchungu kwa mama mjamzito
Uchungu wa kujifungua ni misuli ya mfuko wa uzazi kukaza na kuachia kwa mpangilio, ikifungua mlango wa kizazi ili mtoto azaliwe. Dalili zake ni mikazo yenye maumivu inayokuja kwa mpangilio na inayozidi kuwa na nguvu, ndefu na ya karibu zaidi, ambayo haipungui ukipumzika au kubadilisha mkao; ute mzito wenye damu kidogo; chupa kupasuka na maji kutiririka au kuvuja; maumivu ya kiuno na mgandamizo kwenye nyonga; na hisia ya kwenda haja kubwa.
Mzunguko wangu wa hedhi ni wa siku 34, je nipime mimba lini kama ninawasiwasi wa kushika mimba baada ya ngono?
Kwa mzunguko wa siku 34, hedhi inayofuata inatarajiwa siku ya 35 tangu siku ya kwanza ya hedhi ya mwisho, na uovuleshaji ni karibu siku ya 20 (siku za hatari karibu siku ya 15 hadi 20). Pima mimba kwa mkojo kuanzia siku hedhi ilipotarajiwa ikiwa haijaja, au wiki 3 baada ya tendo – chochote kitakachotangulia. Kupima mapema zaidi kunaweza kuleta hasi ya uongo.
Magonjwa hatari zaidi yanayoanza na homa kisha vipele
Homa ikifuatiwa na vipele inahitaji kuchunguzwa hospitalini, kwa sababu baadhi ya magonjwa haya ni hatari au yanaambukiza sana. Muhimu zaidi: maambukizi ya meningococcal (homa ya uti wa mgongo) – vipele vyekundu-zambarau visivyofifia ukibonyeza kwa glasi, kulegea, shingo kukakamaa – dharura ya saa; surua – homa kali, kikohozi, mafua, macho mekundu, kisha vipele kuanzia usoni na nyuma ya masikio; rubella – homa ndogo, mitoki nyuma ya shingo, hatari kwa mjamzito; tetekuwanga – malengelenge yanayowasha ya umri tofauti; dengue – homa kali, maumivu ya viungo na nyuma ya macho, vipele siku 3–5, dalili za damu kutoka; mpox – homa, mitoki, kisha malengelenge/vidonda vinavyoanzia usoni, mikono au sehemu za siri; homa ya taifasi/rickettsia – homa, kichwa, wakati mwingine kidonda cheusi mahali pa kuumwa na kupe; kaswende ya hatua ya pili – vipele viganjani na nyayoni; VVU ya mwanzo – homa, koo, upele wiki 2–4 baada ya hatari; homa ya mkunjo (scarlet fever); na mzio mkali wa dawa (SJS) – homa, malengelenge, ngozi kubanduka na vidonda mdomoni. Pima pia malaria. Chanjo (surua-rubella, tetekuwanga) huzuia baadhi.
Je, shahawa nzito sana zinaweza kutungisha mimba?
Shahawa nzito zinaweza kutungisha mimba, kwa sababu unene wa shahawa peke yake hauamui uwezo wa kutungisha mimba. Shahawa hutoka nzito kisha huyeyuka ndani ya dakika 15 hadi 60, na mbegu huogelea kuelekea yai. Kinachoamua ni idadi ya mbegu, uwezo wao wa kuogelea, umbo lao, kiasi cha shahawa, na kuyeyuka kwa wakati, na vyote hupimwa kwenye kipimo cha shahawa. Shahawa zisizoyeyuka baada ya saa 1 zinaweza kupunguza mwendo wa mbegu, na zinahitaji uchunguzi wa maambukizi ya tezi dume au vifuko vya shahawa. Kubadilika kati ya nzito na nyepesi kulingana na muda tangu kumwaga mara ya mwisho ni kawaida.