Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Ngono isiyo na michubuko inayoonekana bado inaweza kuambukiza VVU. Utando laini wa uke, njia ya haja kubwa na kichwa cha uume una seli zinazopokea virusi moja kwa moja, na msuguano huleta michubuko midogo isiyoonekana. Hatari kwa tendo moja na mtu mwenye VVU asiyetumia dawa ni kubwa zaidi kwa ngono ya njia ya haja kubwa (karibu 1 kati ya 70 kwa anayepokea), ndogo kwa ukeni (karibu 1 kati ya 1,250 kwa mwanamke) na ndogo sana kwa mdomo. Hatari huongezeka kwa magonjwa ya zinaa na virusi vingi kwenye damu. Mtu mwenye VVU anayetumia dawa na virusi visivyopimika kwa miezi 6 haambukizi kwa ngono (U=U).

Sunzua za njia ya haja kubwa husababishwa na virusi vya HPV na huambukizwa kwa mguso wa ngozi kwa ngozi wakati wa ngono. Sunzua zenyewe hutibika – kwa dawa za kupaka (kwa zilizo nje tu), kugandisha kwa baridi, asidi (TCA) kituoni, au upasuaji/laser kwa zilizo ndani au nyingi. Podophyllin haitumiki ndani ya njia ya haja kubwa wala kwa mjamzito. Virusi huweza kubaki na sunzua kujirudia, hasa miezi 3 ya kwanza, lakini kinga ya mwili mara nyingi huvidhibiti ndani ya miaka 1–2. Kurudi kwa sunzua si kushindwa – ni sehemu ya tiba. Pima VVU na magonjwa mengine ya zinaa.

Uwezo wa kushika mimba hurudi haraka baada ya kuacha njia nyingi za uzazi wa mpango. Baada ya kuacha vidonge, kuondoa kipandikizi au kitanzi, uovuleshaji hurudi ndani ya wiki chache, na takriban wanawake 8 kati ya 10 hushika mimba ndani ya mwaka 1 – sawa na wasiotumia njia yoyote. Sindano ya Depo huchelewesha zaidi: kwa wastani mimba hupatikana miezi 9 hadi 10 baada ya sindano ya mwisho, na kwa wachache hadi miezi 18. Kufunga mirija ni njia ya kudumu. Uzazi wa mpango hausababishi utasa.

Hapana kwa kawaida. Hakuna kisa kilichowahi kuthibitishwa cha VVU kuambukizwa kwa mate – hata yakiingia kwenye jeraha. Mate yana virusi wachache sana na kemikali zinazovizuia. Hatari ipo tu kama mate yana damu inayoonekana (mfano mtu aliyeumia mdomoni) na yameingia kwenye jeraha wazi – hata hapo hatari ni ndogo sana. PEP haihitajiki kwa mate yasiyo na damu.

Kuwashwa miguu wakati wa ujauzito mara nyingi husababishwa na ngozi kukauka na kunyooka, homoni, joto au fangasi. Lakini muwasho mkali wa viganja vya mikono na nyayo, bila upele, unaozidi usiku, hasa baada ya wiki 28, unaweza kuwa kolestasis ya ujauzito – ini kushindwa kutoa nyongo vizuri. Hali hii huongeza hatari kwa mtoto (kujifungua mapema, mtoto kumeza kinyesi, mara chache kifo tumboni) na hupimwa kwa vipimo vya damu vya ini na bile acids. Mjamzito mwenye muwasho wa aina hii aende kliniki mapema.

Kuwashwa uume wakati au mara baada ya tendo la ndoa mara nyingi husababishwa na msuguano na ukavu, mzio wa kondomu ya mpira, vilainishi au sabuni, au fangasi kwenye kichwa cha uume (mara nyingi mwenzi ana fangasi ukeni). Magonjwa ya zinaa kama trikomonasi, klamidia na malengelenge pia huleta kuwasha. Mara chache, mwili huwa na mzio wa majimaji ya ukeni au shahawa. Kuchunguza uume baada ya tendo – wekundu, vipele, ute – na kumshirikisha mwenzi husaidia kupata chanzo na tiba sahihi.