Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya
Kwa nini Mwanamke anaweza kuacha Uzazi wa Mpango lakini asishike Mimba haraka?
Kwa njia nyingi – vidonge, kipandikizi, kitanzi, kondomu – uwezo wa kushika mimba hurudi mara moja au ndani ya mwezi 1–3 baada ya kuacha. Sindano ya Depo ni tofauti: uzazi hurudi kwa wastani miezi 10 baada ya sindano ya mwisho, kwa baadhi hadi miezi 18. Hata hivyo, mara nyingi sababu ya kuchelewa si uzazi wa mpango bali umri – uwezo wa kushika mimba hupungua baada ya miaka 35 na zaidi baada ya 40 – pamoja na matatizo yaliyokuwepo kabla (PCOS, mirija kuziba baada ya PID, tezi ya shingo, uzito, matatizo ya mbegu za mwanaume). Kwa kawaida, 8 kati ya 10 hupata mimba ndani ya mwaka mmoja.
Je, muda wa kuanza kutumia PEP ukipita ninaweza kutumia tu?
PEP ni vidonge vya ARV vya siku 28 vinavyozuia maambukizi ya VVU baada ya tukio la hatari – si tiba ya VVU wala sindano. Hufanya kazi vizuri zaidi ikianzishwa ndani ya saa 2 hadi 24, na haishauriwi baada ya saa 72 kwa sababu haizuii tena. Ukiwa umechelewa (mfano wiki 2 baadaye), usianze PEP mwenyewe. Badala yake: pima VVU sasa, rudia wiki 6 na wiki 12 baada ya tukio, tumia kondomu, na angalia dalili za maambukizi mapya. Ukiendelea kuwa katika hatari, uliza kuhusu PrEP – baada ya kuthibitisha huna VVU.
Mtoto kucheza akiwa na miezi mitatu
Mtoto huanza kusogea tumboni mapema sana – harakati huonekana kwenye ultrasound kuanzia wiki 7 hadi 8. Lakini akiwa na miezi mitatu (wiki 12 hadi 13) bado ni mdogo – sentimita 6 hadi 7 – hivyo mama hahisi. Mama wa mimba ya kwanza huhisi kucheza kwa kwanza kati ya wiki 18 na 22; aliyewahi kuzaa, mara nyingi kuanzia wiki 16. Kuhisi 'kucheza' miezi 3 mara nyingi ni gesi au misuli ya tumbo.
Je mtu alieanza kutumia dawa anaweza kumwambukiza mtu ambaye hana VVU kwa kujamiana?
Ndiyo na hapana. Mtu aliyeanza ARV karibuni bado anaweza kuambukiza, kwa sababu virusi huchukua wiki hadi miezi kushuka. Lakini anayetumia ARV kila siku na kipimo kuonyesha virusi havigunduliki (chini ya nakala 200) kwa angalau miezi 6, HAMBUKIZI mwenzi kwa ngono – huu ndio ujumbe wa K=K (Kutogundulika = Kutoambukiza), uliothibitishwa na tafiti kubwa (PARTNER, HPTN 052).
Je watu wenye HIV wanatakiwa kufanya nini ili kupata chanjo?
Watu wenye VVU wanaweza na wanapaswa kupata chanjo nyingi – COVID-19, homa ya ini B, pepopunda, HPV kwa wasichana, nimonia na mafua – kwenye kituo chochote cha afya au kliniki ya CTC. Hawahitaji kibali maalum. Chanjo hai (kama homa ya manjano, surua-rubela, BCG) hutolewa kwa tahadhari na huepukwa kama kinga iko chini sana (CD4 chini ya 200). Mwambie mtoa huduma hali yako na CD4 yako.
Muda wa ukomo wa uzalishaji kinga baada ya chanjo
Muda wa kinga baada ya chanjo hutegemea aina ya chanjo, idadi ya dozi, umri na afya ya mtu. Baadhi ya chanjo hutoa kinga ya muda mrefu au maisha yote (surua, homa ya manjano, homa ya ini B baada ya dozi kamili), nyingine huhitaji nyongeza (pepopunda kila miaka 10 kwa mtu mzima baada ya dozi za msingi), na nyingine kinga hupungua ndani ya miezi (mafua, COVID-19), hivyo hutolewa kila mwaka au kwa nyongeza.