Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Kushikana mikono hakuambukizi VVU. Ngozi nzima ni kinga, na jasho haliambukizi. Visa vichache sana vya maambukizi ya nyumbani vimeripotiwa duniani, na vilitokana na damu au majimaji ya mtu mwenye VVU yasiyodhibitiwa kuingia kwenye vidonda vibichi au majeraha – si kushikana mikono kwa kawaida. Wanaohudumia wagonjwa hujikinga kwa kuvaa glavu wanaposhughulikia damu na vidonda.

Lokia ni damu na uchafu unaotoka ukeni baada ya kujifungua wakati mfuko wa uzazi ukipona. Siku 3–4 za mwanzo ni nyekundu na nzito, huweza kuwa na mabonge madogo (rubra); kisha hufifia kuwa pinki au kahawia hadi karibu siku 10 (serosa); na mwishowe huwa njano-nyeupe (alba) hadi wiki 4–6. Huweza kuongezeka kidogo ukinyonyesha au ukifanya kazi nyingi. Baada ya upasuaji mara nyingi ni kidogo kidogo. Ute mweupe miezi 3–4 baada ya kujifungua kwa kawaida si lokia tena – mara nyingi ni ute wa kawaida au wa ovuleshaji, isipokuwa ukiwa na harufu au kuwasha.

Makala hii inahusu vidonge vyenye vichocheo viwili (estrojeni na projestini). Kwa mujibu wa WHO (MEC 2015), havipaswi kutumika kabisa na mwanamke mwenye: historia ya damu kuganda kwenye mishipa, kiharusi au ugonjwa wa moyo, kipandauso chenye aura, presha 160/100 au zaidi, umri miaka 35+ na kuvuta sigara 15 au zaidi kwa siku, saratani ya matiti sasa, ugonjwa mkubwa wa ini, au aliyejifungua chini ya siku 21. Hali nyingine zinahitaji tahadhari. Vidonge vya projestini pekee na njia nyingine mara nyingi vinafaa kwa hawa.

Swali: kijana wa miaka 25 alihisi mwasho kwenye mrija wa mkojo siku moja baada ya ngono bila ute wa kutosha; dalili zilipotea na hazijarudi kwa miezi 2. Majibu: mwasho wa muda mfupi baada ya ngono mara nyingi hutokana na msuguano (uke mkavu), sabuni, kilainishi au dawa za kuua mbegu. Lakini klamidia, kisonono, trichomonas na Mycoplasma genitalium pia huanza na mwasho au kuungua, na klamidia mara nyingi huwa kimya – dalili kupotea hakumaanishi hakuna maambukizi. Ikiwa ngono ilikuwa bila kondomu na mwenza ambaye hali yake haijulikani, ni vyema kupima magonjwa ya zinaa (mkojo wa kwanza), VVU na kaswende hata kama dalili zimepotea. Uchafu kutoka kwenye uume, kuungua kukojoa, maumivu ya korodani au dalili zinazorudi zinahitaji uchunguzi na tiba kwa mwenza pia.

Mwanamke aliyetoa mimba, au ambaye mimba yake imetoka yenyewe, anaweza kupata mimba tena hata akishiriki tendo la ndoa katika kile anachodhani ni siku salama. Yai linaweza kuanza kutoka tena mapema sana, hata siku 8 hadi 14 baada ya mimba kutoka, kabla hedhi ya kwanza haijarudi. Kwa kuwa hedhi ya kwanza bado haijaonekana na mzunguko haujatulia, hakuna njia ya kuaminika ya kuhesabu siku salama katika kipindi hiki.

Kikokotoo hiki ni cha elimu: kinaonyesha visababishi vinavyowezekana vya maumivu ya tumbo kwa wanawake kulingana na eneo na sifa za maumivu, ili kuonyesha kwa nini daktari huhitaji historia, uchunguzi na vipimo – si kutoa utambuzi. Maumivu ya tumbo kwa mwanamke huweza kutoka kwenye mfumo wa chakula, mkojo, uzazi, misuli, au hata moyo na mapafu. Kwa kila mwanamke wa umri wa uzazi, kipimo cha mimba ni hatua ya kwanza, kwa sababu mimba nje ya kizazi ni dharura inayoweza kufanana na magonjwa mengine.