Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Baada ya mimba kutoka, homoni ya ujauzito (hCG) hushuka taratibu – huchukua wiki 2–6 kuisha – hivyo kichefuchefu, matiti kuuma na kipimo cha mkojo kuwa chanya kwa muda ni kawaida. Lakini dalili zinazoendelea au kuongezeka zaidi ya wiki 2 zinaweza kumaanisha mabaki ya mimba, mimba iliyoendelea (kwa dawa iliyoshindwa), mimba nje ya kizazi iliyokosekana, mimba mpya, au mara chache mimba zabibu. Maambukizi huleta homa na uchafu wenye harufu. Suluhu ni uchunguzi wa kitabibu: ultrasound na kipimo cha hCG. Huduma baada ya kutoa mimba (PAC) ni halali Tanzania na hutolewa bila hukumu. Usijitibu kwa dawa zaidi bila uchunguzi.

Bikra (utando wa hymen) hairudi baada ya ngono ya kwanza. Maumivu na damu kidogo yanayojirudia ukifanya ngono baada ya muda mrefu bila kujamiiana mara nyingi hutokana na ukavu wa uke, misuli ya uke kukaza kwa hofu, maandalizi mafupi, na michubuko midogo, na hupungua kadiri mwili unavyozoea. Visababishi vingine ni maambukizi (fangasi, magonjwa ya zinaa), ukavu wa homoni (kunyonyesha, vidonge, komahedhi), misuli ya uke kubana (vaginismus), na kidonda cha shingo ya kizazi. Damu inayojirudia baada ya tendo, hasa bila sababu iliyo wazi, inahitaji uchunguzi wa shingo ya kizazi.

Wiki moja baada ya tendo, kipimo cha mimba mara nyingi huonyesha hasi hata kama mimba imetungwa. Sababu ni kwamba yai lililorutubishwa hujipandikiza kwenye ukuta wa kizazi siku 6 hadi 10 baada ya yai kutoka, na ndipo homoni ya ujauzito (hCG) huanza kutengenezwa na kuongezeka taratibu. Kipimo cha damu huweza kuonyesha mimba siku chache baada ya kujipandikiza; kipimo cha mkojo kinaaminika zaidi siku ya hedhi iliyokosekana, yaani karibu wiki 2 baada ya yai kutoka.

Usaha kutoka kwenye kidonda baada ya kuwekewa chuma (sahani, skrubu, nondo) karibu kila mara ni maambukizi – mara nyingi bakteria Staphylococcus aureus au S. epidermidis – na yanaweza kuwa juu ya ngozi tu au kufika kwenye chuma na mfupa (fracture-related infection, FRI). Kidonda kinachotoa usaha kwa muda mrefu, au chenye tundu linalotoa usaha kutoka ndani (sinus), huchukuliwa kuwa maambukizi ya chuma hadi ithibitishwe vinginevyo. Hatari huongezeka kwa kuvunjika kwa wazi, sigara, kisukari, VVU bila tiba, lishe duni na upasuaji mrefu. Uchunguzi: daktari wa mifupa, X-ray, vipimo vya damu (CRP, ESR, WBC), na sampuli za tishu wakati wa upasuaji kwa culture. Tiba ya maambukizi ya kina ni upasuaji wa kusafisha (debridement) pamoja na antibiotiki kwa wiki kadhaa kulingana na culture; chuma huweza kubaki kama ni maambukizi ya mapema na kimeshika imara, au kuondolewa/kubadilishwa mfupa ukishaunga au chuma kikilegea. Antibiotiki za kumeza peke yake hazitoshi kwa maambukizi ya chuma. Bila tiba, mfupa huweza kutounga na maambukizi kuwa sugu (osteomyelitis).

Mkojo wenye afya huwa na rangi ya njano hafifu hadi ya dhahabu kwa sababu ya rangi asili inayoitwa urochrome. Rangi hutegemea kiasi cha maji mwilini, chakula, vitamini, dawa na hali za kiafya. Njano iliyokolea mara nyingi inamaanisha unahitaji kunywa maji zaidi, hasa ukitoka jasho jingi, ukiwa na homa au kuharisha. Njano angavu sana hutokana na vitamini B (riboflavin), na baadhi ya dawa hubadilisha rangi ya mkojo, kama rifampicin inayofanya mkojo kuwa wa rangi ya machungwa-nyekundu.

Kikokotoo kilicho kwenye ukurasa huu kinakuonyesha visababishi vinavyowezekana vya maumivu, muwasho au ute kwenye mrija wa mkojo kwa mwanaume, kulingana na dalili unazochagua. Visababishi vikuu ni magonjwa ya zinaa (gono, klamidia, Mycoplasma, trikomonasi), maambukizi ya mkojo au tezi dume, muwasho wa sabuni au msuguano, na mkojo mzito kwa kukosa maji. Kikokotoo hakitoi utambuzi – usaha au maumivu yanahitaji kituo cha afya.