Henia(ngiri) ya Kitovu kwa Watoto

Henia ya kitovu ni tatizo linalotokea kwa watoto wachanga ambapo sehemu ya ndani ya tumbo, mara nyingi utumbo au mafuta ya ndani ya tumbo, husukumwa kupitia sehemu dhaifu iliyopo kwenye eneo la kitovu na kusababisha uvimbe kuonekana kwenye kitovu.

Kwa lugha ya Kiswahili, henia huitwa pia ngiri, hivyo henia ya kitovu (Henia ya umbiliko) pia hujulikana kama ngiri ya kitovu au ngiri kokoto ya kitovu. Neno ngiri humaanisha hali ambapo sehemu ya kiungo au tishu ya ndani ya mwili husukumwa kupitia sehemu dhaifu ya ukuta unaozunguka eneo hilo.

Tatizo hili ni miongoni mwa aina zinazotokea mara nyingi za henia kwa watoto, hasa katika kipindi cha miezi ya kwanza baada ya kuzaliwa. Ingawa linaweza kuwa linatisha kwa wazazi wanapoona kitovu cha mtoto kikijitokeza, katika watoto wengi hali hii huwa si hatari na hupona yenyewe kadiri misuli ya tumbo inavyokua na kufunga pengo lililopo.

Hata hivyo, baadhi ya watoto wanaweza kuhitaji uchunguzi wa karibu au matibabu maalumu, hasa kama uvimbe una dalili za kubanwa, kuuma au kusababisha matatizo mengine.

Henia ya Kitovu ni nini?

Henia ya kitovu (henia ya umbiliko) ni hali ambapo kuna uwazi au udhaifu kwenye misuli ya ukuta wa tumbo katika eneo ambalo mshipa wa kitovu ulipita wakati mtoto akiwa tumboni.

Wakati mtoto akiwa tumboni, kitovu huunganisha mtoto na kondo la nyuma, kikimpatia mtoto virutubisho na oksijeni muhimu kwa ukuaji wake. Baada ya kuzaliwa na kitovu kukatwa, eneo hilo huanza mchakato wa kupona na kufungwa.

Kwa kawaida, misuli ya ukuta wa tumbo hufunga eneo hilo kadiri mtoto anavyokua. Lakini kwa baadhi ya watoto, sehemu hiyo hubaki na uwazi mdogo au udhaifu kwenye misuli. Hivyo, shinikizo ndani ya tumbo linaweza kusukuma sehemu ya utumbo au tishu nyingine kupitia uwazi huo na kuunda uvimbe unaoonekana kama kitovu kimejitokeza.

Henia ya Kitovu huonekana vipi?

Mara nyingi wazazi hugundua henia ya kitovu (ngiri ya kitovu / ngiri kokoto ya kitovu) kwa kuona mabadiliko kwenye mwonekano wa kitovu cha mtoto. Kwa nje, huonekana kama uvimbe au kijitokezo wa mviringo kwenye eneo la kitovu, ambacho kinaweza kufanya kitovu kionekane kimeinuka au kusukumwa nje kuliko kawaida.

Dalili zinazoweza kuonekana ni pamoja na:

• Uvimbe mdogo kwenye kitovu

• Kitovu kujitokeza zaidi mtoto akilia, kukohoa au kujikaza

• Uvimbe kupungua au kutoweka mtoto akiwa amelala au ametulia

• Uvimbe kuwa laini unapoguswa kwa upole

Hii hutokea kwa sababu kulia, kukohoa au kujikaza huongeza shinikizo ndani ya tumbo, hivyo sehemu ya ndani ya tumbo kama utumbo au mafuta ya ndani husukumwa zaidi kupitia eneo lenye udhaifu kwenye ukuta wa tumbo na kufanya uvimbe uonekane zaidi. Wakati mtoto ametulia, shinikizo ndani ya tumbo hupungua na uvimbe unaweza kurudi ndani au kupungua.

Ukubwa wa henia ya kitovu hutofautiana kati ya watoto. Baadhi huonekana kama uvimbe mdogo sana, wakati mwingine kama punje ya maharage, na wengine huwa mkubwa zaidi. Hata hivyo, ukubwa wa uvimbe pekee hauonyeshi kama tatizo ni hatari, kwa sababu baadhi ya henia kubwa hupona zenyewe bila upasuaji.

Mzazi anapaswa kutafuta ushauri wa kitabibu endapo uvimbe wa kitovu unakuwa mgumu, unauma, haupungui mtoto akiwa ametulia, ngozi ya juu inabadilika rangi, mtoto anatapika au anaonekana kuwa na maumivu makali, kwa sababu hali hizi zinaweza kuashiria tatizo linalohitaji uchunguzi wa haraka.

Ukubwa wa uvimbe unaweza kutofautiana

Ukubwa wa henia ya kitovu hutofautiana kutoka mtoto mmoja hadi mwingine:

• Baadhi huwa mdogo kama punje ya maharage

• Baadhi huwa mkubwa zaidi na kuonekana wazi kwenye kitovu

Ni muhimu kufahamu kuwa ukubwa wa uvimbe hauonyeshi moja kwa moja ukubwa wa tatizo. Baadhi ya henia kubwa zinaweza kupona zenyewe bila upasuaji, wakati baadhi ndogo zinaweza kuhitaji ufuatiliaji kulingana na hali ya mtoto na kama kuna dalili za matatizo.

Kwa nini watoto hupata Henia ya Kitovu?

Sababu kuu ni kutofunga vizuri kwa eneo la misuli ya tumbo lililokuwa linapitisha kitovu.

Baada ya kuzaliwa, mwili huanza mchakato wa kufunga uwazi huu. Kwa watoto wengine, hasa wale waliozaliwa kabla ya muda, kufunga huku kunaweza kuchelewa.

Henia inaweza kuonekana zaidi mtoto anapoongeza shinikizo tumboni wakati wa:

• Kulia

• Kukohoa

• Kujisaidia

• Kujikaza

Hali hizi hazisababishi henia, bali huifanya ionekane zaidi kwa sababu shinikizo ndani ya tumbo husukuma sehemu ya ndani kupitia eneo dhaifu.

Ni watoto gani wako kwenye hatari zaidi ya kupata Henia ya Kitovu?

Ingawa mtoto yeyote anaweza kupata henia ya kitovu, huonekana zaidi kwa:

1. Watoto waliozaliwa kabla ya muda

Watoto wanaozaliwa kabla ya ukuta wa tumbo kukomaa vizuri wana uwezekano mkubwa zaidi wa kuwa na udhaifu katika eneo la kitovu.

2. Watoto wenye uzito mdogo wakati wa kuzaliwa

Misuli na tishu zao zinaweza kuwa hazijakomaa kikamilifu, hivyo kufunga eneo la kitovu kunaweza kuchukua muda mrefu.

3. Watoto wenye baadhi ya matatizo ya kuzaliwa

Baadhi ya hali za kimaumbile zinaweza kuongeza uwezekano wa kupata henia, ingawa watoto wengi wenye henia hawana tatizo jingine lolote.

Dalili za Henia ya Kitovu kwa watoto

Dalili kuu ni:

1. Uvimbe kwenye kitovu

Hii ndiyo dalili inayotambulika zaidi. Uvimbe unaweza kuonekana zaidi mtoto anapolia au kujikaza.

2. Kitovu kubadilika ukubwa

Wazazi wanaweza kuona kuwa uvimbe unaongezeka wakati mtoto analia na kupungua wakati ametulia.

3. Mara nyingi kutokuwa na maumivu

Kwa watoto wengi, henia ya kitovu haina maumivu na mtoto huendelea kula, kucheza na kukua kawaida.

Je, Henia ya Kitovu ni sawa na kitovu kikubwa?

Hapana. Baadhi ya watoto huwa na kitovu kinachoonekana kikubwa au kilichojitokeza bila kuwa na henia. Henia halisi inahusisha kuwepo kwa uwazi kwenye ukuta wa tumbo unaoruhusu tishu za ndani kusukumwa nje. Daktari hutofautisha hali hizi kwa uchunguzi wa mtoto.

Je, Henia ya Kitovu kwa mtoto hupona yenyewe?

Ndiyo, kwa watoto wengi henia ya kitovu hupona yenyewe bila kufanyiwa upasuaji.

Baada ya mtoto kuzaliwa, eneo la misuli ya tumbo lililokuwa linapitisha kitovu huendelea kukua na kuimarika taratibu. Kadiri misuli hiyo inavyofunga uwazi uliopo, uvimbe wa henia hupungua na hatimaye kutoweka.

Watoto wengi hupata nafuu ndani ya miaka michache ya kwanza ya maisha, hasa kabla ya kufikisha umri wa miaka 4–5. Uwezekano wa kupona huwa mkubwa zaidi kama uwazi wa henia ni mdogo.

Hata hivyo, baadhi ya henia zinaweza kuendelea kuwepo hadi mtoto anapokuwa mkubwa zaidi, hasa kama uwazi uliopo kwenye misuli ya tumbo ni mkubwa. Katika hali hiyo, daktari anaweza kupendekeza ufuatiliaji au upasuaji kulingana na umri wa mtoto, ukubwa wa henia na kama kuna dalili zozote za matatizo.

Je, Henia ya Kitovu kwa mtoto inahitaji upasuaji?

Si kila mtoto mwenye henia ya kitovu anahitaji upasuaji.

Kwa watoto wengi ambao henia haina maumivu, haina dalili za kubanwa na mtoto anakua vizuri, njia inayopendekezwa mara nyingi ni kumfuatilia mtoto huku mwili ukiendelea kufunga eneo hilo lenye udhaifu.

Upasuaji unaweza kuzingatiwa katika hali kama:

• Henia haijapona baada ya mtoto kufikisha umri unaofaa kulingana na tathmini ya daktari

• Henia ni kubwa sana au inaendelea kuongezeka

• Mtoto ana maumivu au usumbufu

• Kuna dalili za utumbo kubanwa ndani ya henia

• Henia imekuwa ngumu na haiwezi kurudishwa ndani ya tumbo

Upasuaji wa henia ya kitovu kwa watoto mara nyingi ni utaratibu salama ambapo daktari hufunga uwazi uliopo kwenye misuli ya tumbo ili kuzuia tishu za ndani kusukumwa nje tena.

Je, kufunga sarafu, kitambaa au kitu kizito kwenye kitovu husaidia kutibu Henia?

Hapana. Imani ya kufunga sarafu, jiwe, kitambaa au kitu kingine kwenye kitovu cha mtoto ili "kukisukuma ndani" haina ushahidi wa kisayansi wa kusaidia kuponya henia ya kitovu.

Henia haitokei kwa sababu kitovu kimeachia au kimejitokeza nje, bali husababishwa na kuwepo kwa uwazi au udhaifu kwenye misuli ya tumbo chini ya kitovu. Kuweka kitu juu ya kitovu hakufungi uwazi huo wa ndani.

Zaidi ya kutokuwa na faida, njia hizi zinaweza kusababisha madhara kama:

• Kuwasha au kuumia kwa ngozi ya mtoto

• Maambukizi kwenye eneo la kitovu

• Kuchelewesha kupata ushauri sahihi wa kitabibu

Njia salama zaidi ni kumfuatilia mtoto na kupata ushauri wa mtaalamu wa afya.

Je, mtoto mwenye Henia ya Kitovu anaweza kuoga kawaida?

Ndiyo. Mtoto mwenye henia ya kitovu anaweza kuoga kawaida kama mtoto mwingine yeyote, isipokuwa kama eneo la kitovu lina kidonda, usaha au dalili za maambukizi. Kuoga hakusababishi henia kuongezeka wala hakuzuii kupona kwake.

Baada ya kuoga, eneo la kitovu linapaswa kukaushwa vizuri ili kuzuia unyevunyevu unaoweza kuongeza uwezekano wa maambukizi ya ngozi.

Je, kulia sana kunaweza kusababisha Henia ya Kitovu kuwa kubwa zaidi?

Kulia hakusababishi henia ya kitovu kutokea, lakini kunaweza kufanya uvimbe uonekane zaidi kwa muda.

Mtoto anapolia, kukohoa au kujikaza, shinikizo ndani ya tumbo huongezeka na kusukuma sehemu ya ndani ya tumbo kupitia eneo lenye udhaifu, hivyo henia hujitokeza zaidi. Baada ya mtoto kutulia, shinikizo hupungua na uvimbe unaweza kupungua tena.

Kwa hiyo, wazazi hawapaswi kumzuia mtoto kulia kwa hofu kwamba kulia kutaharibu henia, ingawa ni muhimu kumtunza mtoto na kutafuta chanzo cha kulia kupita kiasi.

Dalili zipi zinaonyesha Henia ya Kitovu imekuwa hatari?

Ingawa matatizo makubwa ya henia ya kitovu kwa watoto ni nadra, wazazi wanapaswa kutafuta msaada wa haraka wa kitabibu endapo wataona:

• Uvimbe kuwa mgumu sana kuliko kawaida

• Uvimbe kushindwa kurudi ndani mtoto akiwa ametulia

• Mtoto kulia kwa maumivu anapoguswa kwenye henia

• Ngozi juu ya henia kuwa nyekundu, yenye joto au kuvimba

• Mtoto kutapika

• Tumbo kujaa sana

• Mtoto kukataa kula

• Mtoto kuwa dhaifu au mwenye usingizi usio wa kawaida

Dalili hizi zinaweza kuonyesha kuwa sehemu ya utumbo imekwama au kubanwa ndani ya henia, hali inayohitaji tathmini ya haraka.

Je, Henia ya Kitovu inaweza kuathiri ukuaji wa mtoto?

Kwa watoto wengi, henia ya kitovu haiathiri ukuaji, kula, kucheza au maendeleo ya mtoto.

Watoto wengi wenye hali hii huendelea kukua kawaida na henia hupotea kadiri mwili unavyokomaa.

Tatizo linaweza kutokea pale ambapo henia inaambatana na matatizo mengine ya kiafya au pale inapokuwa na dalili za kubanwa, lakini hali hizi si za kawaida.

Ushauri kwa wazazi wenye mtoto mwenye Henia ya Kitovu

Mzazi anashauriwa:

• Kutofunga sarafu au vitu vingine kwenye kitovu

• Kumpeleka mtoto kliniki kwa tathmini

• Kufuatilia kama uvimbe unabadilika ukubwa au tabia

• Kuzingatia dalili za hatari

• Kutomlazimisha mtoto kutumia mikanda au vifaa vya kubana tumbo bila ushauri wa daktari

Kumbuka kwamba uwepo wa uvimbe kwenye kitovu kwa mtoto mdogo mara nyingi si dharura, lakini uchunguzi husaidia kuhakikisha kuwa ni henia isiyo na matatizo.

Hitimisho

Henia ya kitovu kwa watoto (Henia ya umbiliko) ni tatizo linalotokea mara kwa mara kutokana na kutofunga kikamilifu kwa eneo la misuli ya tumbo lililokuwa linapitisha kitovu baada ya kuzaliwa. Kwa watoto wengi, hali hii si hatari na hupona yenyewe kadiri mtoto anavyokua.

Jambo muhimu kwa wazazi ni kutofanya matibabu yasiyo na ushahidi kama kufunga sarafu au kubana kitovu, bali kufuatilia ukuaji wa mtoto na kutafuta msaada wa kitabibu endapo kuna dalili za hatari.

Maswali yanayoulizwa Mara kwa Mara kuhusu Henia ya Kitovu kwa Watoto (Henia ya Umbiliko / Umbilical Hernia)