Kuongea ni moja ya hatua muhimu sana katika ukuaji wa mtoto. Wazazi wengi huanza kuwa na wasiwasi mtoto anapofikisha miaka miwili lakini bado haongei maneno mengi yanayoeleweka. Ni muhimu kufahamu kwamba ukuaji wa lugha hutofautiana kati ya mtoto na mtoto, na si kila kuchelewa kuongea ni dalili ya ugonjwa. Makala hii inaeleza kwa lugha rahisi lakini ya kitaalamu, nini kinatarajiwa kwa mtoto wa miaka miwili, sababu za mtoto kuongea lugha isiyoeleweka, dalili za hatari, na nini kifanyike.

Kuongea ni nini kitaalamu?

Kuongea ni uwezo wa mtoto:

• Kutengeneza sauti

• Kuunganisha sauti kuwa maneno

• Kutumia maneno kuwasiliana mahitaji, hisia na mawazo

Ni tofauti na uelewa wa lugha, ambao ni uwezo wa mtoto kuelewa anachoambiwa hata kama hawezi kukitamka vizuri.

Mtoto wa miaka miwili anapaswa awe wapi kimaendeleo ya kuongea?

Kwa ushahidi wa kisayansi, mtoto wa miaka 2 hadi 2½ anatarajiwa:

• Kuwa na msamiati wa maneno 50–200 au zaidi

• Kuunganisha maneno mawili (mf. “mama njoo”, “nataka maji”)

• Kuelewa maagizo rahisi (mf. “leta kikombe”)

• Kuiga maneno au sauti

• Kutumia ishara (kama kionyeshea na kidole) kuwasiliana

Ni kawaida kwa sehemu ya maneno ya mtoto kutoeleweka kabisa kwa watu wasiokuwa wazazi wake.

Kwa nini mtoto wa miaka miwili huongea maneno yasiyoeleweka?

Hali hii kitaalamu huitwa uumbaji wa maneno usio komavu au mazungumzo yasiyoeleweka, na mara nyingi huwa ya kawaida katika umri huu.

Sababu kuu ni:

• Misuli ya ulimi, midomo na taya bado inaendelea kukua

• Ubongo bado unajifunza kupanga sauti

• Mtoto anaelewa zaidi kuliko anavyoweza kuongea

• Mtoto anajaribu kuiga lugha ya watu wazima kwa uwezo wake wa sasa

Hii si dalili ya ugonjwa endapo mtoto:

• Anasikia vizuri

• Anaelewa anachoambiwa

• Anacheza na kuwasiliana

• Anaonyesha maendeleo mengine ya kawaida

Tofauti kati ya kuchelewa kuongea na tatizo la kuongea

Jedwali 1: Tofauti la kuchelewa kuongea na tatizo la kuongea

Dalili za hatari zinazohitaji uchunguzi wa daktari

Mpeleke mtoto kituo cha afya endapo:

• Hatumii maneno hata machache kufikia miaka 2½

• Haelewi maagizo rahisi

• Hatoi sauti au ishara kuwasiliana

• Hasikii au haitikii anapoitwa

• Hana maendeleo ya kijamii (hashirikiani na wenzake, hapendi kucheza)

Mtoto anaweza kusaidiwaje nyumbani?

Wazazi wana nafasi kubwa sana katika kukuza lugha ya mtoto:

Jedwali 2: Namna ya kumsaidia mtoto wa miaka miwili kuongea nyumbani

Je, mtoto wa kiume huchelewa kuongea kuliko wa kike?

Ndiyo. Tafiti zinaonyesha watoto wa kiume huanza kuongea kidogo baadaye kuliko wa kike, na hii mara nyingi huwa ya kawaida.

Je, mtoto atazungumza vizuri baadaye bila tiba?

Kwa watoto wengi, ndiyo.Lakini kwa baadhi, msaada wa mtaalamu wa lugha huweza kuhitajika ili kuzuia kuchelewa zaidi.

Hitimisho

Kuongea kwa mtoto wa miaka miwili ni mchakato unaoendelea. Maneno yasiyoeleweka mara nyingi ni sehemu ya kawaida ya ukuaji wa lugha. Kilicho muhimu ni uelewa wa mtoto, usikivu wake na maendeleo ya jumla. Wazazi wanashauriwa kuendelea kuhamasisha mazungumzo na kutafuta ushauri wa kitaalamu endapo kuna dalili za hatari.

Maswali yaliyoulizwa mara kwa mara na majibu yake