top of page

Mwandishi:

ULY CLINIC

Mhariri:

ULY CLINIC

Imeboreshwa:

23 Septemba 2026, 05:47:30

Kuharisha kwa Mtoto

Aina, Sababu, Dalili, Matibabu na Wakati wa kupelekwa Hospitali haraka.

Mtoto anapoanza kwenda chooni mara nyingi na kinyesi kuwa chepesi au cha maji, wazazi wengi hujiuliza:


  • Je, ni chakula?

  • Ni meno?

  • Ni maambukizi?

  • Kuna kamasi kwa nini?

  • Kwa nini kinyesi kina harufu kali?

  • Na ni wakati gani hali hii inakuwa hatari?


Kuharisha ni tatizo linalowapata watoto mara nyingi, hasa watoto wadogo. Katika hali nyingi mtoto hupona baada ya siku chache, lakini kuharisha kunaweza kuwa hatari ikiwa mtoto anapoteza maji na chumvi za mwili kwa kiwango kikubwa kuliko anavyoweza kuzirejesha. Hatari huwa kubwa zaidi kwa watoto wadogo sana, watoto wenye utapiamlo na watoto wenye magonjwa yanayopunguza uwezo wa mwili kupambana na maambukizi.


Kwa hiyo, jambo la kwanza si kujaribu kusimamisha choo kwa nguvu, bali kuhakikisha mtoto hapungukiwi maji, anaendelea kupata lishe, na sababu inayoweza kuwa hatari inatambuliwa mapema.


Kuharisha kwa mtoto ni nini?

Kuharisha ni hali ya mtoto kupata kinyesi kilicholegea au cha maji mara tatu au zaidi kwa siku, au kwenda chooni mara nyingi zaidi kuliko ilivyo kawaida kwake ikiwa kinyesi kimebadilika na kuwa chepesi chenye majimaji. Hata hivyo, idadi pekee ya kwenda chooni haitoshi kusema mtoto anaharisha.


Kwa mfano, mtoto anayenyonya anaweza kuwa na kinyesi laini mara kadhaa kwa siku bila kuwa anaumwa. Vivyo hivyo, mtoto anayekwenda chooni mara nyingi lakini kinyesi chake bado kimeumbika vizuri si lazima awe anaharisha. Kinachotakiwa kuangaliwa ni mabadiliko kutoka hali ya kawaida ya mtoto.


Kuharisha kunaweza kuambatana na kutapika, maumivu ya tumbo, homa, kukosa hamu ya kula, uchovu au dalili nyingine kulingana na chanzo.


Aina za kuharisha kwa mtoto

Kuharisha kunaweza kuainishwa kwa kuangalia muda ambacho kimechukua, mwonekano wa kinyesi na hali ya mtoto. Ni muhimu kutofautisha mambo haya kwa sababu si kila kinyesi cha maji, cha kijani, chenye kamasi au chenye harufu kali kinamaanisha ugonjwa uleule.


1. Kuharisha kwa majimaji

Hii ni hali ambayo kinyesi huwa chepesi sana au cha majimaji, wakati mwingine kama maji kabisa.

Mara nyingi husababishwa na maambukizi ya mfumo wa chakula, hasa yale yanayosababishwa na virusi. Hata hivyo, bakteria na vimelea vingine pia vinaweza kusababisha hali hii.


Hatari kubwa ya aina hii ya kuharisha ni upotevu wa maji na chumvi za mwili. Mtoto anaweza kuonekana bado yuko katika hali nzuri mwanzoni, lakini akipoteza maji mengi kwa kuharisha na kutapika, hali inaweza kubadilika haraka.


2. Kuharisha kwa damu

Hapa mtoto hupata kinyesi kilicho na damu inayoonekana kwa macho. Kuharisha kwa damu ni jambo linalohitaji kuchukuliwa kwa uzito kwa sababu kunaweza kuashiria kuvimba au maambukizi makubwa ya utumbo. Mwongozo wa sasa unapendekeza watoto wenye kuharisha na damu kwenye kinyesi wapimwe na kutibiwa na mtaalamu wa afya; matumizi ya dawa za kuua bakteria yanaweza kuhitajika katika hali hii kulingana na tathmini ya kitabibu.


Usimpe mtoto dawa ya kuua bakteria uliyonayo nyumbani bila ushauri wa mtaalamu. Aina ya dawa, kiasi na muda wa kutumia hutegemea hali ya mtoto na chanzo kinachoshukiwa.


3. Kuharisha kwa kamasi

Kuharisha kwa kamasi ni hali ambayo kinyesi kinaonekana kuwa na ute mzito, unaoweza kuwa mweupe, wa njano au wakati mwingine kuchanganyika na kinyesi.


Kamasi hutengenezwa na utumbo kwa kawaida, hivyo kiasi kidogo cha kamasi hakimaanishi moja kwa moja kwamba mtoto ana ugonjwa mkali. Lakini kamasi nyingi au inayojirudia pamoja na kuharisha inaweza kuonyesha kwamba ukuta wa utumbo umewashwa au umevimba.


Kamasi ikiwa pamoja na damu, homa, maumivu makali ya tumbo, mtoto kujikaza sana wakati wa kujisaidia au kuonekana mgonjwa sana, mtoto anapaswa kuchunguzwa na mtaalamu wa afya. Hali hiyo inaweza kuhitaji uchunguzi zaidi ili kutafuta chanzo.


Je, kuharisha kwa kamasi ni sawa na kuharisha kwa damu?

Kinyesi kinaweza kuwa na kamasi bila damu, pia kinaweza kuwa na damu bila kamasi, au kuwa na kamasi na damu kwa pamoja.


Kwa hiyo, mzazi hapaswi kuangalia neno “kamasi” pekee na kuamua ugonjwa ni upi. Kinachosaidia zaidi ni kuangalia mchanganyiko wa dalili: muda wa kuharisha, homa, damu, maumivu ya tumbo, kutapika, hali ya mtoto na dalili za upungufu wa maji.


4. Kuharisha kwa kamasi na damu

Mchanganyiko huu ni muhimu zaidi kuliko kamasi peke yake. Mtoto mwenye kinyesi chenye kamasi nyingi na damu anaweza kuwa na kuvimba kwa utumbo kunakohitaji uchunguzi na matibabu maalumu. Hali hii mara nyingi hujulikana kama kuharisha damu kwa kuvimba kwa utumbo.


Mtoto mwenye hali hii hapaswi kutibiwa nyumbani kwa dawa za kuzuia choo bila ushauri wa mtaalamu. Dawa hizo zinaweza kuwa zisizofaa kwa baadhi ya watoto na baadhi ya sababu za kuharisha.


5. Kuharisha kwa muda mfupi

Kuharisha kunakoanza ghafla na kudumu kwa siku chache ni aina inayotokea mara nyingi kwa watoto.

Mara nyingi mtoto huanza kupata kinyesi cha maji, anaweza kutapika au kupata homa, kisha hali huanza kuboreka taratibu.


Lengo kuu wakati huu ni kuzuia mtoto kupungukiwa maji na kuendelea kumpa chakula kinachofaa.


6. Kuharisha kunakodumu kwa muda mrefu

Kuharisha kinachodumu siku kumi na nne au zaidi huitwa kuharisha cha kudumu. Aina hii inahitaji umakini zaidi kwa sababu kuendelea kuharisha kwa muda mrefu kunaweza kuathiri lishe na ukuaji wa mtoto.


Sababu zinaweza kuwa mbalimbali, ikiwa ni pamoja na maambukizi yanayoendelea, matatizo ya ufyonzwaji wa chakula, kutovumilia baadhi ya vyakula, au matatizo mengine ya mfumo wa chakula.


Mtoto mwenye kuharisha cha muda mrefu anapaswa kuchunguzwa, hasa ikiwa anapungua uzito, anakosa hamu ya kula, ana damu kwenye kinyesi au ana dalili za upungufu wa maji.


7. Kinyesi cha mafuta au kinachoonekana kama kina mafuta

Baadhi ya watoto hupata kinyesi kinachong'aa, kinachoelea, chenye harufu kali sana au kinachoonekana kama kina mafuta.


Hii ni tofauti na kuharisha kwa maji kwa kawaida. Inaweza kuonyesha kwamba mwili haujafyonza mafuta vizuri.


Ikiwa hali hii inajirudia kwa muda mrefu, hasa ikiwa mtoto hapandi uzito vizuri, ana tumbo kujaa mara kwa mara au ana dalili nyingine za lishe duni, ni muhimu kuchunguzwa. Si sahihi kudhani kila kinyesi kinachonata au chenye harufu kali ni “mafuta”.


Kwa nini mtoto anaharisha?

Sababu ya kuharisha hutofautiana kutoka mtoto mmoja hadi mwingine.


Sababu kuu ni pamoja na:

  • Maambukizi ya virusi

  • Maambukizi ya bakteria

  • Maambukizi ya vimelea

  • Chakula au maji yaliyochafuliwa

  • Usafi duni wa mikono

  • Usafi duni wa chakula

  • Mabadiliko katika lishe

  • Kutovumilia baadhi ya vyakula

  • Baadhi ya dawa

  • Magonjwa yanayoathiri utumbo

  • Matatizo ya ufyonzwaji wa virutubisho

  • Magonjwa mengine yanayoathiri mwili mzima


Maambukizi ya mfumo wa chakula yanaweza kusambaa kupitia maji au chakula kilichochafuliwa au kutoka mtu mmoja kwenda mwingine, hasa pale usafi wa mikono, chakula au mazingira unapokuwa duni.


Je, meno yanayochipuka husababisha kuharisha?

Hili ni swali linaloulizwa sana na wazazi. Mtoto anayechipua meno anaweza kubadilika tabia, kutafuna vitu zaidi, kutoa mate mengi na kula kwa namna tofauti. Hata hivyo, kuharisha kwa maji, homa kubwa, damu kwenye kinyesi au mtoto kuonekana mgonjwa sana hakupaswi kuhusishwa tu na kuchipua meno.

Ikiwa mtoto anayechipua meno anaharisha, ni muhimu kutafuta sababu nyingine badala ya kudhani kwamba meno ndiyo chanzo.


Tatizo kubwa la kuharisha ni upungufu wa maji

Mtoto anapoharisha hupoteza maji na chumvi muhimu za mwili. Akiendelea kupoteza maji kuliko anayoweza kunywa, anaweza kuingia katika hali ya upungufu wa maji.

Hii ndiyo sababu kuharisha kunaweza kuwa hatari hata kama chanzo chake si ugonjwa mkali.


Dalili zinazoweza kuonyesha upungufu wa maji ni pamoja na:

  • Mtoto kuwa na kiu sana

  • Kinywa kuwa kikavu

  • Macho kuzama

  • Mtoto kuwa mnyonge au mwenye usingizi usio wa kawaida

  • Mtoto kuwa mkorofi au asiye na utulivu

  • Kunywa kwa hamu kubwa

  • Kushindwa kunywa au kunywa kidogo sana

  • Mkojo kupungua

  • Ngozi kurudi taratibu inapobanwa

  • Katika hali kali, mtoto anaweza kupoteza fahamu


Dalili kadhaa zikitokea kwa pamoja, hasa mtoto akiwa hawezi kunywa, macho yamezama, amezubaa au ngozi inarudi polepole sana baada ya kubanwa, anahitaji huduma ya haraka.


Mtoto mwenye kuharisha apewe nini?


1. Mchanganyiko wa kurejesha maji mwilini (ORS)

Mchanganyiko maalumu wa chumvi za kurejesha maji mwilini unaofahamika kama ORS ni sehemu muhimu sana ya matibabu ya kuharisha.


Husaidia kurejesha maji na chumvi zinazopotea kupitia kinyesi. Unapaswa kutayarishwa kulingana na maelekezo yaliyo kwenye pakiti kwa kutumia kiasi sahihi cha maji salama. Usiongeze chumvi au sukari kiholela kwenye mchanganyiko uliotengenezwa tayari.


Mtoto apewe kidogo kidogo na mara kwa mara, hasa kama anatapika. Kumpa kiasi kikubwa kwa mara moja kunaweza kumfanya atapike zaidi.


2. Kuendelea kumnyonyesha

Mtoto anayenyonya anapaswa kuendelea kunyonyesha wakati anaharisha. Kunyonyesha humsaidia mtoto kupata maji, nishati na virutubisho, huku ikiendelea kutoa lishe muhimu wakati mwili unapambana na ugonjwa. Miongozo pia linashauri kuendelea na unyonyeshaji wakati wa kuharisha.


3. Endelea kumpa chakula

Kumzuia mtoto kula kwa muda mrefu si njia nzuri ya kutibu kuharisha. Mtoto anahitaji nishati na virutubisho ili kusaidia mwili kupambana na ugonjwa na kuendelea kukua. Baada ya kuharisha, lishe nzuri pia husaidia mtoto kurudisha uzito na nguvu alizopoteza.


Mpe chakula anachoweza kula kulingana na umri wake, kwa kiasi kidogo na mara nyingi ikiwa hamu yake ya kula imepungua.


4. Zinki

Zinki inaweza kusaidia kupunguza muda na ukali wa kuharisha kwa watoto. Mwongozo wa Shirika la Afya Duniani unapendekeza zinki kwa watoto wenye kuharisha cha maji kinachoanza ghafla na pia kwa kuharisha kunakodumu muda mrefu. Mwongozo huo mpya unapendekeza miligramu tano kwa siku kwa siku kumi hadi kumi na nne kwa watoto hadi umri wa miaka kumi. Hili ni pendekezo jipya kuliko kipimo cha zamani kilichokuwa miligramu kumi kwa watoto walio chini ya miezi sita na miligramu ishirini kwa watoto wenye umri wa miezi sita au zaidi.


Kwa sababu aina na nguvu ya dawa za zinki zinazopatikana hutofautiana, mzazi anapaswa kuthibitisha kiasi sahihi na mtaalamu wa afya au kufuata maelekezo ya bidhaa na mwongozo wa kitaifa unaotumika mahali alipo.


Je, mtoto apewe dawa ya kuzuia kuharisha?

Kwa ujumla, usimpe mtoto dawa ya kusimamisha choo bila ushauri wa mtaalamu wa afya. Kuharisha ni mwitikio wa mwili ambao mara nyingi huisha baada ya sababu yake kutatuliwa. Kuzuia harakati za utumbo kwa dawa si lazima kutibu chanzo cha ugonjwa.


Kwa mtoto, jambo la msingi ni kurejesha maji, kuendelea na lishe na kutafuta sababu pale dalili zinapokuwa kali, zinadumu au zinaambatana na damu.


Je, mtoto apewe dawa ya kuua bakteria?

Si kila kuharisha kunahitaji dawa ya kuua bakteria.

Maambukizi mengi ya kuharisha kwa watoto husababishwa na virusi, ambapo dawa za kuua bakteria hazitibu virusi. Matumizi yasiyo ya lazima yanaweza pia kuleta madhara na kuchangia usugu wa bakteria dhidi ya dawa.

Mwongozo wa sasa wa Shirika la Afya Duniani haupendekezi matumizi ya kawaida ya dawa za kuua bakteria kwa mtoto mwenye kuharisha cha maji kinachoanza ghafla bila damu. Kwa mtoto mwenye damu kwenye kinyesi, dawa za kuua bakteria zinapendekezwa baada ya tathmini ya kitabibu.


Mtoto apelekwe hospitalini lini?

Mpeleke mtoto kupata huduma ya haraka ikiwa:

  • Ana damu kwenye kinyesi

  • Hawezi kunywa au anakunywa kidogo sana

  • Anaonekana kuzubaa sana au kupoteza fahamu

  • Macho yamezama pamoja na dalili nyingine za upungufu wa maji

  • Anatapika kila kitu na hawezi kubakiza maji

  • Mkojo umepungua sana

  • Ana dalili kali za upungufu wa maji

  • Ana maumivu makali au yanayoendelea ya tumbo

  • Ana homa na anaonekana mgonjwa sana

  • Kuharisha kumeendelea siku kumi na nne au zaidi

  • Anaanza kupungua uzito

  • Ni mtoto mdogo sana na hali yake inabadilika haraka

  • Ana utapiamlo au ugonjwa mwingine unaomweka katika hatari kubwa


Mtoto mwenye kuharisha kwa siku kumi na nne au zaidi, hasa akiwa na upungufu wa maji, anahitaji tathmini ya kitabibu na wakati mwingine uchunguzi zaidi wa kinyesi au mabadiliko ya lishe.


Kuharisha na utapiamlo

Kuharisha na utapiamlo vinaweza kuunda mzunguko hatari. Mtoto akiharisha hupoteza maji na virutubisho na anaweza kupunguza ulaji wa chakula. Ugonjwa ukiendelea, ukuaji unaweza kuathirika.


Kwa upande mwingine, mtoto mwenye utapiamlo anaweza kuwa katika hatari zaidi ya kupata kuharisha kwa ukali na kupata madhara makubwa zaidi. Ndiyo maana chakula hakipaswi kusimamishwa wakati mtoto anaharisha isipokuwa mtaalamu wa afya ametoa maelekezo maalumu.


Jinsi ya kuzuia kuharisha kwa mtoto

Kinga huanza nyumbani.

Mambo muhimu ni:

  • Maji salama: Mtoto apewe maji kutoka chanzo salama na maji ya kunywa yahifadhiwe katika chombo safi na kilichofunikwa.

  • Kunawa mikono: Kunawa mikono kwa maji na sabuni kabla ya kuandaa chakula, kabla ya kumlisha mtoto, baada ya kutumia choo na baada ya kumbadilisha mtoto hupunguza kuenea kwa maambukizi.

  • Usafi wa chakula: Chakula kiandaliwe, kipikwe na kihifadhiwe kwa usafi.

  • Usafi wa mazingira: Utupaji salama wa kinyesi cha binadamu na usafi wa mazingira hupunguza uwezekano wa vijidudu kuingia kwenye chakula na maji.

  • Unyonyeshaji: Unyonyeshaji wa maziwa ya mama pekee katika miezi sita ya kwanza husaidia kumlinda mtoto dhidi ya magonjwa mbalimbali, pamoja na kuharisha.

  • Chanjo: Chanjo dhidi ya virusi vya rota ni miongoni mwa hatua muhimu za kuzuia kuharisha kwa watoto.


Jambo muhimu kuhusu rangi na harufu ya kinyesi

Rangi ya kinyesi pekee haiwezi kutambua chanzo cha kuharisha. Kinyesi kinaweza kuwa kijani, njano, kahawia, chepesi, chenye povu, chenye harufu kali au kuwa na kamasi kutokana na sababu mbalimbali.


Kwa hiyo, badala ya kuangalia rangi pekee, angalia mabadiliko kutoka kawaida ya mtoto, muda wa ugonjwa, kiasi cha kinyesi, uwepo wa damu, kutapika, homa, uwezo wa kunywa, mkojo na hali ya mtoto kwa ujumla.


Hitimisho

Kuharisha kwa mtoto si ugonjwa mmoja wenye sababu moja. Kuna kuharisha kwa maji, kuharisha kwa damu, kuharisha chenye kamasi, kuharisha kinachodumu muda mrefu na aina nyingine zinazotofautiana kulingana na sababu na namna utumbo ulivyoathirika.


Jambo la muhimu zaidi wakati mtoto anaharisha ni kuzuia upungufu wa maji, kuendelea kunyonyesha na kumpa chakula kinachofaa, kutumia mchanganyiko wa kurejesha maji mwilini ipasavyo, kutumia zinki kwa ushauri unaolingana na mwongozo wa sasa, na kutotumia dawa za kuzuia choo au dawa za kuua bakteria bila sababu ya kitabibu.


Damu kwenye kinyesi, dalili za upungufu wa maji, mtoto kushindwa kunywa, kuzubaa, kutapika kila kitu, kupungua uzito au kuharisha kwa siku kumi na nne au zaidi ni sababu za kutafuta huduma ya afya.


Maswali yanayoulizwa mara kwa mara kuhusu kuharisha kwa mtoto

1. Mtoto anaweza kuharisha mara ngapi bila kuwa hatarini?

Hakuna idadi moja ya kwenda chooni ambayo inaweza kutumika kwa watoto wote. Umri, aina ya chakula, kama mtoto ananyonya, kiasi cha maji anachokunywa na hali yake ya kawaida huathiri mara anavyopata haja kubwa.


Kilicho muhimu zaidi ni mabadiliko kutoka kawaida yake. Mtoto anayekwenda chooni mara nne kwa siku lakini kinyesi chake kimeumbika na mtoto yuko katika hali yake ya kawaida si sawa na mtoto anayekwenda mara nne kwa siku akiwa na kinyesi cha maji, kutapika na kunywa kwa shida. Kwa hiyo, idadi ya haja kubwa inapaswa kutazamwa pamoja na mwonekano wa kinyesi na hali ya mtoto.


Kwa mtoto anayeharisha, mzazi anapaswa kufuatilia pia kama mtoto anaendelea kunywa, anakojoa kama kawaida, anaendelea kucheza au kuwasiliana kama kawaida na kama ana dalili za upungufu wa maji. Hizi ndizo taarifa zinazosaidia zaidi kutambua kama hali inaweza kudhibitiwa nyumbani kwa uangalizi au kama mtoto anahitaji kuchunguzwa.

2. Kwa nini mtoto anaweza kuharisha baada ya kunywa maziwa?

Watoto wengine wanaweza kupata mabadiliko ya kinyesi baada ya kutumia maziwa au bidhaa fulani za maziwa. Katika baadhi ya hali, utumbo unaweza kushindwa kuvumilia vizuri sukari ya maziwa, hasa baada ya kuharisha kwa muda ambao umeathiri utando wa utumbo.


Hii inaweza kusababisha tumbo kujaa gesi, maumivu ya tumbo, kujaa tumbo na kinyesi chepesi au cha maji. Hata hivyo, si kila mtoto anayeharisha baada ya kunywa maziwa ana tatizo la kutovumilia maziwa. Sababu inaweza kuwa ugonjwa unaoendelea wa utumbo ambao umetokea kwa wakati mmoja na unywaji wa maziwa.


Ni muhimu kutomzuia mtoto chakula au maziwa kwa muda mrefu bila sababu ya kitabibu. Watoto wanahitaji nishati na virutubisho kwa ukuaji. Ikiwa kila mara mtoto hupata kuharisha, maumivu, kutapika, vipele au kushindwa kuongeza uzito baada ya chakula fulani, anapaswa kuchunguzwa ili kutafuta chanzo badala ya kuondoa vyakula vingi bila mpango.

3. Kwa nini mtoto anaweza kuharisha baada ya kupewa dawa?

Baadhi ya dawa zinaweza kubadilisha mazingira ya utumbo na kusababisha kinyesi kuwa chepesi. Hali hii huonekana hasa baada ya baadhi ya dawa za kuua bakteria, kwa sababu dawa hizo zinaweza kuathiri pia bakteria wa kawaida wanaoishi kwenye utumbo.


Hata hivyo, mtoto anayepata kuharisha wakati anatumia dawa si lazima awe na madhara ya dawa. Ugonjwa ambao ulisababisha mtoto kupewa dawa unaweza kuwa bado unaendelea, au mtoto anaweza kuwa amepata maambukizi mengine ya mfumo wa chakula. Kwa hiyo, muda ambao kuharisha kulianza ukilinganishwa na muda wa kuanza dawa ni taarifa muhimu.


Mzazi asisimamishe dawa aliyoandikiwa mtoto bila kuzungumza na mtaalamu aliyeitoa, hasa ikiwa dawa hiyo ilikuwa kwa ajili ya ugonjwa unaohitaji matibabu kamili. Lakini pia si sahihi kuendelea kumpa mtoto dawa kwa mazoea kila anapoharisha. Sababu ya kuharisha inapaswa kutathminiwa kulingana na dalili na aina ya dawa.

4. Mtoto akiharisha lakini hana homa, bado anaweza kuwa na ugonjwa?

Kutokuwepo kwa homa hakumaanishi kwamba mtoto hana maambukizi au tatizo lingine la utumbo. Baadhi ya watoto wenye kuharisha wanaweza kuwa hawana homa kabisa, hasa katika baadhi ya maambukizi ya virusi au sababu zisizo za maambukizi.


Kwa mtoto asiye na homa lakini anayeharisha, mambo muhimu ni kiasi cha maji kinachopotea na hali yake kwa ujumla. Mtoto anayekunywa vizuri, kukojoa kawaida, kuendelea kucheza na kutokuwa na damu kwenye kinyesi anaweza kuwa katika hali tofauti kabisa na mtoto anayeharisha bila homa lakini hawezi kunywa au anaonekana kuzubaa.


Kwa hiyo, homa ni dalili moja tu kati ya nyingi. Mzazi hapaswi kutumia kutokuwepo kwa homa kama sababu ya kupuuza kuharisha. Upungufu wa maji unaweza kutokea hata bila homa, hasa mtoto akiwa anaharisha mara nyingi au anatapika pamoja na kuharisha.

5. Kwa nini mtoto anaweza kupata kuharisha mara kwa mara?

Kuharisha kunakotokea mara kwa mara kunaweza kuwa na sababu nyingi. Mtoto anaweza kuwa anapata maambukizi ya mara kwa mara kutokana na maji au chakula kisicho salama, mazingira yenye uchafu, au kuwasiliana kwa karibu na watoto wengine wenye maambukizi.


Lakini kuharisha kwa kurudia pia kunaweza kuhusishwa na matatizo ya lishe, kutovumilia baadhi ya vyakula, matatizo ya ufyonzwaji wa chakula au ugonjwa mwingine wa mfumo wa chakula. Hasa ikiwa mtoto hapandi uzito vizuri, ana tumbo kujaa sana, ana kinyesi chenye mafuta au kuharisha kwa muda mrefu, uchunguzi zaidi unaweza kuhitajika.


Ni muhimu pia kuangalia kinachotokea kati ya vipindi vya kuharisha. Ikiwa mtoto anarudi katika hali yake ya kawaida, anakula vizuri na anaendelea kukua, hali inaweza kuwa tofauti na mtoto ambaye hajawahi kurudi katika hali yake ya kawaida. Historia ya mtoto kwa muda mrefu inaweza kuwa muhimu kuliko tukio moja la kuharisha.

6. Je, mtoto mwenye kuharisha anapaswa kula matunda?

Kwa ujumla, kuharisha si sababu ya kumzuia mtoto kula matunda yote. Matunda mengi yana maji na virutubisho ambavyo vinaweza kuwa sehemu ya lishe ya mtoto wakati wa ugonjwa.


Hata hivyo, aina ya tunda na namna linavyotolewa inaweza kuathiri mtoto. Juisi nyingi zenye sukari nyingi zinaweza kuongeza maji ndani ya utumbo na kufanya kinyesi kiwe chepesi zaidi. Hivyo, tunda zima kwa kawaida ni tofauti na kumpa mtoto kiasi kikubwa cha juisi.


Mtoto anapaswa kuendelea kupata lishe inayolingana na umri wake. Ikiwa mzazi amegundua kwamba chakula fulani husababisha dalili kila mara, ni vizuri kuzungumza na mtaalamu wa afya badala ya kuondoa makundi mengi ya vyakula. Hii ni muhimu hasa kwa watoto wadogo kwa sababu mahitaji yao ya lishe ni makubwa kulingana na ukubwa wa miili yao.

7. Kwa nini mtoto anayeharisha anaweza kuwa na tumbo kujaa gesi?

Kuharisha kunaweza kubadilisha jinsi chakula kinavyosagwa na kufyonzwa ndani ya utumbo. Pia, wakati wa baadhi ya maambukizi, bakteria wa kawaida wa utumbo wanaweza kubadilika kwa muda. Mabadiliko haya yanaweza kusababisha gesi nyingi zaidi na mtoto kulalamika tumbo kujaa au kuuma.


Baadhi ya watoto pia hupata muda wa kutovumilia sukari ya maziwa baada ya maambukizi ya utumbo. Hali hii inaweza kufanya maziwa kusababisha gesi, kujaa tumbo na kinyesi chepesi kwa muda. Mara nyingi hali kama hii huweza kuboreka baada ya utumbo kupona.


Hata hivyo, tumbo kujaa sana pamoja na maumivu makali, kutapika mfululizo, tumbo kuwa gumu sana, mtoto kutoweza kula au mtoto kuonekana mgonjwa sana si dalili za kupuuzwa. Mchanganyiko huo unahitaji tathmini ya kitabibu ili kuhakikisha hakuna tatizo jingine linalohitaji matibabu ya haraka.

8. Je, kuharisha kunaweza kumfanya mtoto apungue uzito?

Wakati wa kuharisha mtoto anaweza kupoteza maji, chumvi za mwili na baadhi ya virutubisho. Pia anaweza kupoteza hamu ya kula na wakati mwingine kutapika, jambo linalopunguza kiasi cha chakula anachoweza kupata.


Ikiwa kuharisha ni kwa muda mfupi, mtoto anayepata maji na chakula cha kutosha anaweza kurejea katika hali yake ya kawaida baada ya kupona. Lakini kuharisha kwa muda mrefu au kujirudia kunaweza kuathiri ukuaji, hasa ikiwa mtoto alikuwa tayari ana lishe duni.


Ndiyo maana uzito wa mtoto ni taarifa muhimu wakati wa kutathmini kuharisha kinachodumu. Mtoto anayepungua uzito, kutokua vizuri, kuwa na kinyesi cha mafuta au kuharisha kwa muda mrefu anapaswa kuchunguzwa kwa undani zaidi ili kutafuta chanzo na kuhakikisha anapata lishe inayotosha.

9. Kwa nini mtoto anaweza kupata kuharisha baada ya kusafiri au kubadilisha mazingira?

Mabadiliko ya mazingira yanaweza kumweka mtoto katika mazingira yenye vijidudu ambavyo mwili wake haujakutana navyo mara kwa mara. Maji, chakula, vyombo vya kula, mikono na mazingira ya maandalizi ya chakula vinaweza kuwa vyanzo vya maambukizi.


Wakati wa kusafiri, mtoto anaweza pia kubadilisha aina ya chakula, muda wa kula na kiasi cha vyakula anavyotumia. Hivyo, si kila kuharisha baada ya safari hutokana na sababu moja. Maambukizi ya mfumo wa chakula ni sababu muhimu, lakini mabadiliko ya lishe yanaweza pia kuchangia mabadiliko ya kinyesi.


Kinga wakati wa safari inahusisha kutumia maji salama, kunawa mikono, kula chakula kilichoandaliwa kwa usafi na kuwa makini na vyakula ambavyo vimekaa muda mrefu bila kuhifadhiwa vizuri. Ikiwa mtoto anaharisha akiwa safarini, jambo la kwanza ni kuzuia upungufu wa maji na kutambua mapema dalili zinazohitaji huduma ya afya.

10. Mtoto akishapona kuharisha, anaweza kuendelea kuwa na tumbo lisilo la kawaida kwa muda?

Baada ya maambukizi ya utumbo, mfumo wa chakula unaweza kuhitaji muda kurejea katika hali yake ya kawaida. Mtoto anaweza kuwa na kinyesi kilicho laini zaidi, gesi au mabadiliko ya hamu ya kula kwa muda mfupi baada ya kuonekana amepona.


Hata hivyo, kuendelea kuwa na dalili hakupaswi kuchukuliwa kuwa jambo la kawaida bila kikomo. Ikiwa mtoto anaendelea kuharisha, anapungua uzito, ana damu au kamasi nyingi kwenye kinyesi, ana maumivu ya tumbo yanayojirudia, au ukuaji wake unaanza kuathirika, sababu nyingine inapaswa kutafutwa.


Jambo muhimu ni kumtazama mtoto kwa ujumla, si choo pekee. Mtoto anayekula, kucheza, kunywa, kukojoa na kuongezeka uzito kwa kawaida ni tofauti na mtoto ambaye kinyesi chake kimebadilika pamoja na kushuka uzito au kudhoofika. Dalili zinazoendelea kwa muda mrefu zinastahili tathmini ya mtaalamu wa afya ili kutofautisha kupona kwa kawaida na ugonjwa unaoendelea.


Maelezo haya ni ya kielimu tu, ULY CLINIC inakushauri siku zote uwasiliane na daktari wako kabla ya kuchukua hatua yoyote ile kiafya baada ya kusoma makala hii.

Ikiwa unataka ushauri zaidi kutoka ULY CLINIC, wasilisha swali lako kwa kubofya mawasiliano yetu

Imeandikwa,

23 Septemba 2026, 05:14:19

​

  1. Guarino A, Ashkenazi S, Gendrel D, Lo Vecchio A, Shamir R, Szajewska H. European Society for Pediatric Gastroenterology, Hepatology, and Nutrition/European Society for Pediatric Infectious Diseases evidence-based guidelines for the management of acute gastroenteritis in children in Europe: update 2014. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2014;59(1):132-52.

  2. Shane AL, Mody RK, Crump JA, Tarr PI, Steiner TS, Kotloff K, et al. 2017 Infectious Diseases Society of America clinical practice guidelines for the diagnosis and management of infectious diarrhea. Clin Infect Dis. 2017;65(12):e45-e80.

  3. King CK, Glass R, Bresee JS, Duggan C. Managing acute gastroenteritis among children: oral rehydration, maintenance, and nutritional therapy. MMWR Recomm Rep. 2003;52(RR-16):1-16.

  4. Hartman S, Brown E, Loomis E, Russell HA. Gastroenteritis in children. Am Fam Physician. 2019;99(3):159-65.

  5. Elliott EJ. Acute gastroenteritis in children. BMJ. 2007;334(7583):35-40.

  6. Szajewska H, Guarino A, Hojsak I, Indrio F, Kolacek S, Orel R, et al. Use of probiotics for management of acute gastroenteritis: a position paper by the ESPGHAN Working Group for Probiotics and Prebiotics. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2014;58(4):531-9.

  7. Florez ID, Niño-Serna LF, Beltrán-Arroyave CP. Acute infectious diarrhea and gastroenteritis in children. In: Kliegman RM, St Geme JW, editors. Nelson Textbook of Pediatrics. 21st ed. Philadelphia: Elsevier; 2020.

  8. Wyllie R, Hyams JS, Kay M, editors. Pediatric gastrointestinal and liver disease. 6th ed. Philadelphia: Elsevier; 2021.

  9. Rudolph CD, Rudolph AM, Hostetter MK, Lister GE, Siegel NJ, editors. Rudolph's Pediatrics. 22nd ed. New York: McGraw-Hill; 2011.

  10. World Health Organization. Guideline on the prevention and management of acute diarrhoea in children under 10 years of age. Geneva: World Health Organization; 2025.

  11. World Health Organization. Diarrhoeal disease [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2024 [imetajwa 2026 Sep 23]. Inapatikana kutoka: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease

  12. National Institute for Health and Care Excellence. Diarrhoea and vomiting caused by gastroenteritis in under 5s: diagnosis and management [Internet]. London: NICE; 2009 [imesasishwa 2025]. Inapatikana kutoka: https://www.nice.org.uk/guidance/cg84

  13. Shane AL, Mody RK, Crump JA, Tarr PI, Steiner TS, Kotloff K, et al. Infectious diarrhea in children: current concepts in diagnosis and management. Clin Infect Dis. 2017;65(12):e45-e80.

  14. Guarino A, Lo Vecchio A, Dias JA, Berkley JA, Boey C, Bruzzese D, et al. Universal recommendations for the management of acute diarrhea in children. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2018;67(5):586-93.

  15. Szajewska H, Hojsak I. Probiotics in the prevention of antibiotic-associated diarrhea in children: a systematic review and meta-analysis. J Pediatr. 2009;155(6):e1-e7.

  16. UNICEF. Diarrhoea [Internet]. New York: United Nations Children’s Fund [imetajwa 2026 Sep 23]. Inapatikana kutoka: https://data.unicef.org/topic/child-health/diarrhoeal-disease/

  17. King CK, Tanaka H, Tsutsumi H. Pathophysiology and clinical features of acute gastroenteritis in children. Pediatr Clin North Am. 2017;64(6):1323-38.

  18. Elliott EJ. Acute gastroenteritis in children. BMJ. 2007;334(7583):35-40.

bottom of page