Ukuaji wa Mtoto wa mwezi 1 hadi 9

Mwongozo wa Kitaalamu wa Ukuaji wa Kimota, Lugha, Hisia na Kijamii

Maendeleo ya mtoto ni mchakato unaoendelea unaohusisha mabadiliko ya kimwili, kiakili, kihisia na kijamii yanayotokea kadri mtoto anavyokua. Hatua zilizoelezwa katika makala hii zinatokana na tafiti mbalimbali za kisayansi zilizofanywa na wataalamu wa afya ya mtoto na hutumika kama kipimo cha maendeleo ya mtoto cha kutathmini kama mtoto anaendelea kawaida au ana dalili za kuchelewa kwa maendeleo.

Ni muhimu kuelewa kuwa vipimo hivi ni miongozo ya jumla, na si sheria inayofuatwa na kila mtoto. Watoto hutofautiana kulingana na mazingira, lishe, afya, urithi wa vinasaba na uzoefu wao wa kila siku.

Kwa ujumla, maendeleo ya mtoto hupimwa katika maeneo makuu manne:

1. Ukuaji wa kimota na uwezo wa kufanya shughuli za mikono

2. Maendeleo ya lugha na mawasiliano

3. Maendeleo ya kijamii na kihisia

4. Ufahamu na utambuzi wa mazingira

1. UKUAJI WA KIMOTA

Ukuaji wa kimota unahusisha uwezo wa mtoto kutumia misuli mikubwa (kama kukaa, kusimama, kutambaa) na misuli midogo (kama kushika vitu kwa vidole).

Mtoto wa Mwezi 1

Katika umri huu, mtoto:

• Anaweza kunyanyua kichwa kidogo akiwa amelala kifudifudi

• Ana reflex ya kushika, hivyo akipewa kidole au kitu kidogo anakishika kwa nguvu

• Misuli ya shingo bado ni dhaifu, hivyo kichwa huanguka akinyanyuliwa bila kushikiliwa

Mtoto wa Miezi 3

Katika hatua hii mtoto:

• Huwa na udhibiti mzuri wa shingo, kichwa hakianguki kirahisi

• Anaweza kufungua mikono akiwa ametulia

• Akinyanyuliwa kutoka kwenye pozi la kulala, shingo hujishikilia vizuri

• Huonyesha kuanza kutumia mikono kwa hiari

Mtoto wa Miezi 4–5

Katika hatua hii mtoto:

• Anaweza kujigeuza akiwa amelala

• Huwa anaweza kukaa kwa muda mfupi kwa kuegemea

• Anashika vitu kwa mikono miwili

• Huonyesha uratibu bora kati ya macho na mikono

Mtoto wa Miezi 6

Katika hatua hii mtoto:

• Anaweza kukaa vizuri bila msaada

• Ana uwezo wa kuhamisha kitu kutoka mkono mmoja kwenda mwingine

• Anaweza kuchukua kitu kilicho pembeni yake

• Misuli ya mgongo na tumbo huimarika zaidi

Mtoto wa Miezi 9

Katika hatua hii mtoto:

• Anaweza kutambaa

• Anaweza kusimama kwa kushikilia vitu

• Hutumia ncha za vidole kunyanyua vitu vidogo

• Anaanza kujilisha mwenyewe kwa kutumia mikono

2. MAENDELEO YA KIJAMII, HISIA, UFAHAMU NA LUGHA (MIEZI 1–9)

Mtoto wa Mwezi 1

Katika hatua hii mtoto:

• Hushituka au kushangaa akisikia sauti kubwa

• Hutulia akiangalia uso wa mzazi au mlezi

• Huonyesha dalili za kutambua uwepo wa binadamu

Mtoto wa Miezi 3

Katika hatua hii mtoto:

• Huanza kutoa visauti

• Hutabasamu kwa hiari

• Huonyesha kufurahia watu anaowafahamu

• Huanza kufuatilia vitu kwa macho

Mtoto wa Miezi 4–5

Katika hatua hii mtoto:

• Anatambua sauti za watu wa karibu

• Hufurahia kuangalia mazingira yanayomzunguka

• Huanza kucheka kwa sauti

• Huonyesha udadisi mkubwa

Mtoto wa Miezi 6

Katika hatua hii mtoto:

• Hutoa sauti za kuguna au mikwaruzo

• Anaanza kutambua wageni

• Huonyesha hofu ya kutengana na mzazi

• Hutambua hisia za furaha na huzuni

Mtoto wa Miezi 9

Katika hatua hii mtoto:

• Huanza kusema silabi kama “ma-ma”, “da-da”

• Anaelewa maneno rahisi kama “hapana”

• Huonyesha hisia waziwazi (furaha, hasira, woga)

• Huanza kuiga sauti na matendo ya watu wazima

  
  

Kumbuka

• Kila mtoto ana kasi yake ya ukuaji; wengine huendelea haraka, wengine taratibu

• Lishe bora, hasa kuanzia ujauzito hadi miaka miwili ya kwanza (siku 1000 za kwanza), ina mchango mkubwa katika ukuaji wa ubongo

• Watoto wanaopata lishe duni, kuumwa mara kwa mara, au waliopata changamoto wakati wa kuzaliwa, wanaweza kuchelewa maendeleo

• Mazingira chanya huongeza maendeleo: mtoto anayekua na watoto wenzake au anayezungumziwa sana hufikia haraka maendeleo ya kuongea na kutembea

• Endapo mzazi ana wasiwasi juu ya maendeleo ya mtoto, ni vyema kumwona mtaalamu wa afya mapema

Maswali yaliyoulizwa mara kwa mara na majibu yake kuhusu mtoto wa mwezi 1 hadi 9