Kusimama kwa hedhi

Kutoona hedhi (amenorea) ni hali ambayo mwanamke mwenye umri wa kupevuka haoni damu ya hedhi kwa muda mrefu. Tatizo hili linaweza kuwa la muda mfupi au la kudumu, kutegemea chanzo chake.

Kwa kawaida, mwanamke huanza kupata hedhi kati ya miaka 11–15. Kukosa hedhi kabisa au kusimama kwa ghafla kunaashiria mabadiliko fulani katika homoni, tezi, au mfumo wa uzazi ambayo yanahitaji uchunguzi wa kitabibu.

Aina za amenorea

1. Amenorea ya Kizazi (Amenorrhea ya awali)

Hii hutokea pale ambapo msichana hajawahi kuona hedhi kufikia umri wa miaka 14 licha ya kuwa na dalili za kubalehe (matiti kukua, nywele za siri kuota), au kufikia miaka 16 bila dalili zozote za kubalehe.Sababu kuu zinaweza kuwa kasoro za kuzaliwa kwenye viungo vya uzazi au matatizo ya homoni.

2. Amenorea ya baada ya kuona hedhi (Amenorrhea ya upili)

Hii hutokea kwa mwanamke ambaye hapo awali alikuwa anaona hedhi kawaida, lakini sasa haoni kwa zaidi ya miezi mitatu mfululizo (kwa waliokuwa na mzunguko wa kawaida), au zaidi ya miezi sita kwa waliokuwa na mizunguko isiyo ya kawaida.

Visababishi vya kutoingia hedhi

Vifuatavyo ni visababishi vikuu vya kutoingia hedhi;

1. Sababu za kawaida za asili

• Ujauzito

• Kunyonyesha (hasa miezi 6 ya kwanza baada ya kujifungua)

• Komahedhi (kuhama kutoka umri wa kuzaa kwenda ukomo wa hedhi)

2. Sababu zinazohusiana na dawa

• Dawa za uzazi wa mpango au kuacha kutumia ghafla

• Dawa za saratani

• Dawa za kutibu msongo wa mawazo au magonjwa ya akili

• Dawa za kupunguza shinikizo la damu

3. Mabadiliko ya kimaisha

• Kupungua uzito kwa ghafla au kutokula vizuri

• Kufanya mazoezi makali sana (hasa wanariadha)

• Msongo mkubwa wa mawazo au mshtuko wa kihisia

4. Mabadiliko ya homoni

• Sindromu ya Ovari zenye Vifuko maji vingi (Polycystic Ovary Syndrome – PCOS)

• Udhaifu wa tezi ya thairoid (uzalishaji mwingi au dini)

• Kasoro za tezi pituitari au haipothalamus

• Kukoma kwa hedhi kabla ya muda

5. Sababu za kimaumbile

• Makovu ndani ya mfuko wa uzazi (Sindromu ya Asherman)

• Kukosekana kwa mfuko wa uzazi au mlango wa uzazi kuzibwa

• Kasoro za uke (kama bikra yenye utando usio na tundu au uvimbe unaozuia damu kutoka)

Vihatarishi vya kusimama kwa hedhi

• Historia ya familia yenye matatizo ya hedhi

• Magonjwa ya kula (anorexia, bulimia)

• Mazoezi ya mwili makali kupita kiasi

• Msongo wa mawazo wa muda mrefu

Madhara ya kutoona hedhi

• Ugumba (kutopata ujauzito)

• Kupoteza wiani wa mifupa (osteoporosis) kutokana na homoni ya estrojeni kushuka

• Hatari ya magonjwa ya moyo kutokana na mabadiliko ya homoni

Vipimo muhimu vya uchunguzi

Matibabu

Matibabu hutegemea chanzo kilichosababisha tatizo:

• Ujauzito au kunyonyesha: hakuna matibabu, ni hali ya kawaida.

• Matatizo ya homoni: hupewa tiba ya homoni kama estrojeni au projesteroni.

• Msongo wa mawazo au kupungua uzito: tiba ya kisaikolojia na lishe bora.

• Kama kuna makovu ndani ya kizazi: matibabu ya upasuaji wa kuondoa makovu.

• Kasoro za kuzaliwa: upasuaji wa kurekebisha maumbile ya uzazi.

Matibabu ya nyumbani na ushauri

• Kula mlo kamili wenye protini, mboga, matunda na mafuta yenye afya.

• Epuka mazoezi makali kupita kiasi.

• Dhibiti msongo wa mawazo kwa kutafuta ushauri au kufanya mazoezi mepesi.

• Fuatilia ratiba ya hedhi yako kwa kutumia kalenda au app.

Wakati wa kumwona daktari

• Ukikosa hedhi kwa miezi mitatu mfululizo bila sababu ya wazi.

• Ukiona unatoa maziwa kwenye chuchu bila ujauzito.

• Unapopata maumivu makali chini ya kitovu bila damu kutoka.

• Ukipoteza uzito bila sababu au kuwa na dalili za homoni kubadilika (kuchoka, usingizi mwingi, nk).

Hitimisho

Kutoona hedhi siyo ugonjwa bali ni dalili ya mabadiliko ndani ya mwili wa mwanamke. Uchunguzi wa mapema na tiba sahihi husaidia kurejesha mzunguko wa kawaida na kulinda afya ya uzazi na mifupa.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara