Mishipa 12 ya Fuvu la Kichwa

Mishipa 12 ya Fahamu ya Fuvu la kichwa: Kazi Zake, Aina na Dalili za Kuharibika

Ubongo ndio kituo kikuu cha udhibiti wa mwili. Unapokea taarifa kutoka katika mazingira na sehemu mbalimbali za mwili, huzichambua na kutuma maagizo yanayowezesha kuona, kusikia, kunusa, kuonja, kuzungumza, kumeza, kusogeza mwili na kufanya kazi nyingine nyingi.

Sehemu muhimu katika mawasiliano haya ni mishipa ya fahamu inayotoka kwenye ubongo kupitia kwenye vitundu vya fuvu la kichwa. Mishipa hii hubeba taarifa kati ya ubongo na sehemu mbalimbali za kichwa, shingo na baadhi ya viungo vya mwili. Kwa binadamu kuna jozi 12 za mishipa hii, na kila jozi ina kazi zake maalumu.

Kuharibika kwa mshipa mmoja wa fahamu kunaweza kusababisha dalili zinazohusiana na kazi yake, kama kupungua kwa uwezo wa kuona, kushindwa kusogeza jicho vizuri, kupoteza uwezo wa kunusa, udhaifu wa misuli ya uso, matatizo ya kusikia au ugumu wa kumeza.

Mishipa 12 ya fahamu ya fuvu la kichwa ni?

Mishipa 12 ya fahamu ya fuvu la kichwa ni mishipa inayohusiana moja kwa moja na ubongo na hutoka katika sehemu mbalimbali za ubongo, hasa sehemu ya chini ya ubongo inayojulikana kama shina la ubongo na kupita kwenye matundu ya fuvu kabla ya kuenda kwenye sehemu husika ya kichwa, shingo na mabega.

Kuna jozi 12 za mishipa hii. Kwa sababu zipo pande mbili za mwili, kuna mshipa mmoja upande wa kulia na mwingine upande wa kushoto kwa kila jozi.

Mishipa hii inaweza kubeba taarifa za hisia kwenda kwenye ubongo, amri kutoka kwenye ubongo kwenda kwenye misuli, au kufanya kazi zote mbili.

Mishipa 12 ya fahamu ya fuvu la kichwa na kazi zake

1. Mshipa wa kunusa

Mshipa huu huhusika na kunusa. Unapovuta hewa yenye harufu, taarifa kutoka kwenye sehemu ya juu ya ndani ya pua husafirishwa kwenda kwenye ubongo kupitia mshipa huu. Ubongo kisha hutambua aina ya harufu uliyoihisi.

Uharibifu wake unaweza kusababisha kupungua au kupotea kwa uwezo wa kunusa. Kwa baadhi ya watu, hali hii inaweza pia kuathiri uwezo wa kutambua ladha kwa sababu kunusa huchangia sana katika kutambua ladha ya chakula.

2. Mshipa wa kuona

Mshipa huu huhusika na kuona. Macho hupokea mwanga na kutengeneza taarifa zinazowezesha ubongo kutambua vitu vilivyo mbele yetu. Mshipa wa kuona hubeba taarifa hizi kutoka kwenye jicho kwenda kwenye ubongo.

Uharibifu wake unaweza kusababisha kupungua kwa uwezo wa kuona au kupotea kwa uwezo wa kuona katika jicho husika, kutegemea eneo na ukubwa wa uharibifu.

3. Mshipa wa kusogeza jicho

Mshipa huu hudhibiti misuli kadhaa inayosogeza jicho. Pia husaidia katika kubadilisha ukubwa wa mboni ya jicho na kuwezesha jicho kuangalia vitu vilivyo karibu kwa usahihi.

Uharibifu wake unaweza kusababisha jicho kwenda katika mkao usio wa kawaida, kuona kitu kimoja kama viwili, kushuka kwa kope au mboni ya jicho kuwa kubwa kuliko kawaida.

4. Mshipa wa kusogeza jicho kuelekea chini na ndani

Mshipa huu hudhibiti misuli maalumu ya jicho inayosaidia kulisogeza jicho katika mwelekeo fulani, hasa chini na kuelekea ndani.

Uharibifu wake unaweza kusababisha matatizo ya kusogeza jicho na kuona vitu viwili, hasa wakati wa kuangalia chini au kufanya shughuli zinazohitaji macho kuelekezwa katika mwelekeo huo.

5. Mshipa wa hisia za uso na kutafuna

Huu ni mshipa mkubwa unaohusika na kazi kadhaa muhimu. Kwanza, hubeba hisia kutoka sehemu kubwa ya uso kwenda kwenye ubongo, ikiwa ni pamoja na kugusa, maumivu na joto. Pili, hudhibiti misuli inayohusika katika kutafuna.

Uharibifu wake unaweza kusababisha ganzi au kupungua kwa hisia upande mmoja wa uso, maumivu makali ya uso au udhaifu wa misuli ya kutafuna.

6. Mshipa wa kusogeza jicho kuelekea pembeni

Mshipa huu hudhibiti misuli inayosogeza jicho kuelekea upande wa nje. Ukiathirika, jicho linaweza kushindwa kuelekea upande wa nje ipasavyo. Mtu anaweza kuona vitu viwili, hasa anapotazama upande ulioathiriwa.

7. Mshipa wa misuli ya uso

Mshipa huu hudhibiti misuli mingi ya uso. Huwezesha mtu kutabasamu, kufumba macho, kukunja uso na kufanya miondoko mingine ya uso. Pia huhusika katika baadhi ya kazi za mate na machozi pamoja na sehemu ya uwezo wa kuonja kutoka ulimini.

Uharibifu wake unaweza kusababisha upande mmoja wa uso kuwa dhaifu au kushindwa kusogea vizuri. Mtu anaweza kushindwa kufumba jicho, kutabasamu vizuri au kuinua sehemu ya uso upande ulioathirika.

Hali hii inaweza kutokea katika kupooza kwa ghafla kwa upande mmoja wa uso, lakini sababu nyingine pia zinaweza kuhusika.

8. Mshipa wa kusikia na usawa wa mwili

Mshipa huu una sehemu mbili kuu zinazohusiana na kusikia na usawa wa mwili.

Sehemu inayohusiana na kusikia hubeba taarifa za sauti kutoka sikioni kwenda kwenye ubongo. Sehemu inayohusiana na usawa hubeba taarifa zinazosaidia ubongo kujua mwelekeo na mwendo wa kichwa.

Uharibifu unaweza kusababisha kupungua kwa kusikia, mlio masikioni, kizunguzungu au matatizo ya kudumisha usawa.

9. Mshipa wa ulimi na koo

Mshipa huu huhusika katika hisia za sehemu ya ulimi na koo, pamoja na sehemu ya uwezo wa kuonja.

Pia husaidia katika baadhi ya kazi zinazohusiana na kumeza na kudhibiti shughuli za baadhi ya tezi za mate.

Uharibifu wake unaweza kusababisha mabadiliko ya hisia katika koo, matatizo ya kumeza au kupungua kwa uwezo wa kuonja katika sehemu fulani ya ulimi.

10. Mshipa unaounganisha ubongo na viungo vya ndani

Mshipa huu ni mmoja wa mishipa muhimu sana kwa sababu huunganisha ubongo na maeneo mengi ya mwili, hasa moyo, mapafu na mfumo wa chakula.

Huhusika katika kudhibiti baadhi ya shughuli zisizohitaji mtu kufikiri kwa makusudi, kama mapigo ya moyo, mwendo wa mfumo wa chakula na baadhi ya vipengele vya kupumua.

Pia huhusika katika hisia zinazotoka kwenye viungo vya ndani na kusaidia ubongo kufahamu hali ya mwili.

Uharibifu wake unaweza kuathiri kumeza, sauti, mapigo ya moyo au baadhi ya kazi za viungo vya ndani, kutegemea sehemu iliyoathirika.

11. Mshipa wa shingo na mabega

Mshipa huu huhusika hasa katika kusogeza baadhi ya misuli ya shingo na bega. Husaidia katika kugeuza kichwa na kuinua bega.

Uharibifu wake unaweza kusababisha udhaifu wa misuli ya bega au kufanya iwe vigumu kugeuza kichwa dhidi ya nguvu.

12. Mshipa wa ulimi

Mshipa huu hudhibiti misuli mingi ya ulimi inayohitajika kwa kusogeza ulimi. Harakati za ulimi ni muhimu katika kuzungumza, kutafuna na kumeza.

Uharibifu wake unaweza kusababisha ulimi kushindwa kusogea vizuri, kuzungumza kwa shida au matatizo katika hatua fulani ya kumeza.

Kwa nini mishipa hii ni muhimu?

Mishipa hii hufanya kazi kama njia za mawasiliano kati ya ubongo na sehemu mbalimbali za mwili.

Kwa mfano, unapokutana na chakula chenye harufu nzuri, taarifa ya harufu hufika kwenye ubongo.

Unapokula, taarifa za ladha na hisia kutoka kwenye ulimi hupelekwa kwenye ubongo. Wakati huo huo, misuli ya uso, ulimi na koo hushirikiana katika kutafuna, kuzungumza na kumeza.

Vivyo hivyo, macho na masikio hutuma taarifa muhimu kwa ubongo, huku mishipa mingine ikisaidia kusogeza macho, uso, ulimi, shingo na mabega.

Kwa hiyo, mishipa hii haifanyi kazi kila mmoja peke yake. Mara nyingi hushirikiana ili kufanya shughuli moja ya mwili kwa usahihi.

Nini husababisha mishipa ya fahamu kuharibika?

Mishipa ya fahamu inaweza kuathiriwa na sababu mbalimbali. Sababu inaweza kutegemea mshipa ulioathirika, eneo la uharibifu na hali ya afya ya mtu.

Baadhi ya sababu ni:

• Kiharusi kinachoathiri sehemu za ubongo zinazohusiana na mshipa husika

• Jeraha la kichwa

• Maambukizi yanayoathiri ubongo au mishipa ya fahamu

• Uvimbe katika ubongo au maeneo yanayozunguka mishipa

• Magonjwa yanayoathiri mishipa ya fahamu

• Shinikizo kutoka kwenye uvimbe au mabadiliko mengine ndani ya fuvu

• Kisukari, ambacho kinaweza kuathiri baadhi ya mishipa ya fahamu

• Matatizo ya mtiririko wa damu kwenye mshipa

• Magonjwa ya kinga ya mwili yanayoweza kuathiri mfumo wa fahamu

• Baadhi ya sumu au dawa

• Upungufu wa baadhi ya virutubisho katika hali maalumu

Dalili za kuashiria tatizo la mshipa wa fahamu

Dalili hutegemea mshipa ulioathirika. Miongoni mwa dalili zinazoweza kuonekana ni:

• Kupungua au kupotea kwa uwezo wa kunusa

• Kupungua au kupotea kwa uwezo wa kuona

• Kuona vitu viwili

• Jicho kushindwa kusogea katika mwelekeo fulani

• Kushuka kwa kope

• Uso kuwa na ganzi

• Maumivu makali ya uso

• Upande mmoja wa uso kuwa dhaifu/kuanguka kwa uso

• Kupungua kwa uwezo wa kusikia

• Mlio masikioni

• Kizunguzungu au kupoteza usawa

• Ugumu wa kumeza

• Mabadiliko ya sauti

• Ulimi kushindwa kusogea vizuri

• Udhaifu wa bega

• Ugumu wa kugeuza kichwa

• Mabadiliko katika baadhi ya kazi za viungo vya ndani

Ni muhimu kutambua kwamba dalili hizi hazimaanishi moja kwa moja kuwa mshipa wa fahamu umeharibika. Magonjwa mengine yanaweza kusababisha dalili zinazofanana, hivyo uchunguzi wa kitabibu ni muhimu.

Daktari huchunguzaje mishipa ya fahamu?

Uchunguzi huanza kwa kuuliza kuhusu dalili, muda zilipoanza, namna zilivyobadilika na magonjwa au majeraha yaliyotokea kabla yake.

Kisha daktari anaweza kuchunguza kuona, miondoko ya macho, ukubwa wa mboni za macho, harakati za uso, kusikia, uwezo wa kumeza, sauti, ulimi, shingo na mabega.

Vipimo vingine vinaweza kuhitajika kulingana na dalili. Hivi vinaweza kujumuisha vipimo vya damu, uchunguzi wa kusikia, uchunguzi wa macho au picha za ubongo kwa kutumia njia maalumu za uchunguzi.

Je, mishipa ya fahamu inaweza kupona?

Uwezo wa kupona hutegemea sababu ya uharibifu, mshipa ulioathirika, ukubwa wa tatizo na muda ambao matibabu yameanza.

Baadhi ya matatizo yanaweza kuimarika yenyewe au baada ya kutibiwa chanzo. Mengine yanaweza kuhitaji muda mrefu wa uangalizi na mazoezi ya kurejesha uwezo wa mwili.

Kwa mfano, mtu mwenye tatizo la uso anaweza kuhitaji ufuatiliaji na matibabu kulingana na chanzo, wakati mtu mwenye tatizo la kumeza anaweza kuhitaji msaada maalumu wa kurejesha uwezo wa kula na kumeza kwa usalama.

Ni wakati gani unapaswa kwenda hospitali haraka?

Dalili fulani za mishipa ya fahamu zinahitaji uchunguzi wa haraka kwa sababu zinaweza kuhusiana na kiharusi au tatizo jingine kubwa la ubongo.

Tafuta huduma ya dharura ikiwa mtu anapata ghafla:

• Uso kupinda upande mmoja

• Mkono au mguu kuwa dhaifu au kufa ganzi upande mmoja

• Kushindwa kuzungumza au kuelewa maneno

• Kupoteza uwezo wa kuona ghafla

• Kuona vitu viwili ghafla pamoja na dalili nyingine za fahamu

• Kupoteza usawa ghafla au kushindwa kutembea

• Maumivu makali sana ya kichwa yaliyoanza ghafla

• Kupoteza fahamu

• Degedege linaloanza ghafla

Katika hali kama hizi, usisubiri dalili zipungue zenyewe. Muda wa kuanza matibabu unaweza kuwa muhimu sana.

Hitimisho

Mishipa 12 ya fahamu ya fuvu la kichwa inayohusiana na ubongo ni sehemu muhimu ya mfumo wa fahamu, ikihusika katika kuona, kusikia, kunusa, kuonja, hisia za uso, miondoko ya macho, uso, ulimi, shingo na mabega, pamoja na baadhi ya kazi za viungo vya ndani.

Kwa kuwa kila mshipa una kazi maalumu, aina ya dalili inaweza kumpa mtaalamu wa afya dokezo kuhusu eneo la mfumo wa fahamu lililoathirika. Hata hivyo, dalili mpya au za ghafla za mfumo wa fahamu zinapaswa kuchukuliwa kwa uzito na kuchunguzwa mapema.