Kukohoa: Sababu, aina, dalili, vipimo, matibabu na wakati wa kumuona daktari

Kikohozi ni kitendo cha kawaida cha mwili kinachosaidia kusafisha njia ya hewa na kuondoa kamasi, vumbi, moshi, vimelea au vitu vingine vinavyoweza kuingia kwenye mfumo wa hewa. Hivyo, kukohoa si ugonjwa wenyewe, bali ni dalili inayoweza kusababishwa na hali mbalimbali.

Kikohozi kinaweza kuwa cha muda mfupi na kuisha chenyewe, hasa kinapotokana na maambukizi ya kawaida ya mfumo wa hewa. Hata hivyo, kikohozi kinachodumu kwa muda mrefu, kinachozidi kuwa kikali au kinachoambatana na dalili nyingine kinahitaji uchunguzi ili kutafuta chanzo.

Kikohozi hutokeaje?

Njia ya hewa ina mishipa ya fahamu inayoweza kutambua vitu vinavyokera. Vumbi, moshi, kamasi, vimelea au vitu vingine vinapochochea maeneo hayo, taarifa hutumwa kwenye ubongo.

Ubongo hutuma ujumbe kwa misuli inayohusika na kupumua. Misuli ya kifua, tumbo na njia ya hewa hukaza kwa nguvu na kusababisha hewa kutoka kwa kasi kupitia mdomoni. Hii ndiyo hatua tunayoiita kukohoa.

Kwa hiyo, kikohozi kina kazi muhimu ya kulinda mapafu. Tatizo hutokea pale reflex hii inapokuwa ya mara kwa mara, kali sana au inasababishwa na ugonjwa unaohitaji matibabu.

Aina za kikohozi

Kikohozi kinaweza kugawanywa kulingana na muda ambacho kimekuwepo na aina ya makohozi yanayotoka.

Kikohozi cha muda mfupi

Hiki ni kikohozi kinachodumu kwa muda mfupi, mara nyingi baada ya maambukizi ya mfumo wa hewa kama mafua au maambukizi mengine ya virusi. Kwa watu wengi hupungua kadiri mwili unavyopambana na chanzo.

Kikohozi kinachoendelea

Kikohozi kinaweza kuendelea baada ya dalili nyingine za mafua au maambukizi kuisha. Hii inaweza kutokea kwa sababu njia ya hewa hubaki ikiwa nyeti kwa muda fulani baada ya maambukizi.

Kikohozi cha muda mrefu

Kikohozi kinachodumu kwa muda mrefu kinaweza kuwa na sababu mbalimbali, kama pumu, mzio, ugonjwa wa mapafu, matumizi ya baadhi ya dawa au matatizo mengine. Muda unaotumika kufafanua kikohozi cha muda mrefu hutofautiana kwa watoto na watu wazima, hivyo tathmini huzingatia umri na mazingira ya mgonjwa.

Kikohozi kikavu na kikohozi chenye makohozi

Kikohozi kikavu

Kikohozi kikavu ni kile ambacho kwa kawaida hakitoi makohozi. Kinaweza kuonekana katika maambukizi ya virusi, mzio, pumu, hewa kavu, moshi au matumizi ya baadhi ya dawa.

Kikohozi kikavu kinaweza pia kuendelea baada ya maambukizi kuisha kwa sababu njia ya hewa inaweza kubaki nyeti.

Kikohozi chenye makohozi

Hiki hutokea wakati mfumo wa hewa unapozalisha kamasi nyingi au uchafu unaohitaji kuondolewa. Makohozi yanaweza kuwa meupe, ya njano, ya kijani au kuwa na damu.

Rangi ya makohozi pekee haiwezi kuthibitisha kwamba maambukizi ni ya bakteria au kwamba mtu anahitaji antibiotic. Daktari huzingatia dalili nyingine, muda wa ugonjwa na matokeo ya uchunguzi.

Sababu za kukohoa

Kikohozi kinaweza kusababishwa na hali nyingi.

Mafua na maambukizi ya virusi

Mafua na maambukizi mengine ya virusi ni miongoni mwa sababu za kawaida za kikohozi. Maambukizi haya yanaweza kusababisha uvimbe na muwasho kwenye njia ya hewa. Kikohozi kinaweza kuendelea kwa muda hata baada ya homa, mafua au maumivu ya koo kupungua.

Pumu

Kwa mtu mwenye pumu, njia ya hewa huwa nyeti na inaweza kubana inapochochewa na vumbi, moshi, baridi, mazoezi au mzio. Kikohozi kinaweza kuwa mojawapo ya dalili kuu. Baadhi ya watu wenye pumu huwa na kikohozi zaidi usiku au wakati wa kufanya mazoezi.

Mzio

Mizio inaweza kusababisha pua kuzalisha kamasi nyingi na kamasi hiyo kushuka kuelekea nyuma ya koo. Hali hii inaweza kuchochea kikohozi, hasa wakati wa usiku au unapolala.

Kuvuta sigara

Moshi wa sigara hukera njia ya hewa na unaweza kusababisha kikohozi cha muda mrefu. Uvutaji sigara pia huongeza hatari ya magonjwa sugu ya mapafu na saratani ya mapafu. Hata mtu asiyevuta sigara anaweza kuathiriwa na moshi wa sigara kutoka kwa watu wengine.

COPD

Ugonjwa sugu wa mapafu unaozuia mtiririko wa hewa unaweza kusababisha kikohozi cha muda mrefu, mara nyingi pamoja na makohozi na upungufu wa pumzi.

Tatizo hili huonekana zaidi kwa watu wenye historia ya kuvuta sigara au kuathiriwa kwa muda mrefu na moshi na vumbi.

Nimonia

Nimonia ni maambukizi yanayoathiri mapafu. Inaweza kusababisha kikohozi, homa, maumivu ya kifua na kupumua kwa shida. Baadhi ya watu hutokwa na makohozi.

Mtu mwenye dalili kali au anayepumua kwa shida anahitaji huduma ya kitabibu.

Kifua kikuu

Kifua kikuu kinaweza kusababisha kikohozi kinachoendelea kwa muda mrefu, homa, kutokwa jasho usiku, kupungua uzito na wakati mwingine kukohoa damu.

Kikohozi cha muda mrefu kinachofuatana na dalili hizi kinahitaji uchunguzi wa kifua kikuu.

Kucheua tindikali

Asidi kutoka tumboni inaweza kupanda kuelekea kwenye umio na wakati mwingine kufika eneo la koo. Hii inaweza kuchochea kikohozi.

Mtu anaweza pia kuwa na kiungulia, ladha ya uchachu mdomoni au kikohozi kinachoongezeka baada ya kula au anapolala.

Dawa za jamii ya ACE

Baadhi ya dawa za kutibu shinikizo la damu, hasa kundi la Vizuia risepta angiotensin (ACE), zinaweza kusababisha kikohozi kikavu kwa baadhi ya watu.

Kikohozi hiki kinaweza kuanza baada ya kuanza dawa na kinaweza kuendelea hadi dawa hiyo ibadilishwe. Usisitishwe dawa ya shinikizo la damu bila kuzungumza na daktari.

Moyo kushindwa kufanya kazi vizuri

Baadhi ya watu wenye kushindwa kwa moyo wanaweza kupata kikohozi, hasa wanapolala, kutokana na mkusanyiko wa maji kwenye mapafu.

Kikohozi cha aina hii kinaweza kuambatana na kupumua kwa shida, kuvimba miguu au kuchoka kwa urahisi.

Kikohozi wakati wa usiku

Kikohozi kinachotokea zaidi usiku kinaweza kuwa na sababu kadhaa. Mzio, pumu, kucheua tindikali na kamasi inayoshuka kutoka puani kwenda kooni ni baadhi ya sababu zinazoweza kuchangia.

Mtu mwenye pumu anaweza kuona kikohozi kikiongezeka wakati wa usiku kutokana na mabadiliko ya kawaida ya mwili na unyeti wa njia ya hewa.

Kikohozi cha usiku kinachoendelea mara kwa mara kinapaswa kuchunguzwa, hasa kama kinakatiza usingizi au kinaambatana na kupumua kwa shida.

Je, rangi ya makohozi ina maana gani?

Makohozi yanaweza kubadilika rangi kutokana na seli za kinga, kamasi na vitu vingine vilivyo kwenye njia ya hewa.

Makohozi ya njano au kijani hayamaanishi moja kwa moja kwamba mtu ana maambukizi ya bakteria. Antibiotic haiwezi kuamuliwa kwa kuangalia rangi ya makohozi pekee.

Makohozi yenye damu, hata kama damu ni kidogo, yanahitaji kutathminiwa kulingana na kiasi cha damu, muda wa dalili na dalili nyingine zinazofuatana nayo.

Uchunguzi wa kikohozi

Daktari huanza kwa kuchukua historia ya kikohozi. Atahitaji kujua kikohozi kilianza lini, kinatokea mara ngapi, kama ni kikavu au kina makohozi, kama huwa kibaya zaidi usiku, wakati wa mazoezi au katika mazingira fulani.

Pia daktari anaweza kuuliza kuhusu uvutaji sigara, mzio, dawa anazotumia mgonjwa, magonjwa aliyowahi kuwa nayo na kama kuna mtu mwingine katika mazingira yake mwenye dalili za maambukizi.

Baada ya hapo daktari anaweza kusikiliza mapafu kwa kutumia kifaa cha kusikilizia na kuchunguza pua, koo, kifua na hali ya jumla ya mgonjwa.

Vipimo vinavyoweza kufanyika

Kulingana na historia na uchunguzi, daktari anaweza kuomba vipimo kama:

• Picha ya kifua

• Kipimo cha utendaji wa mapafu

• Kipimo cha makohozi

• Vipimo vya damu

• Vipimo vya mzio katika baadhi ya mazingira

• Vipimo vya kifua kikuu

• Uchunguzi wa kucheua tindikali au mfumo wa chakula inapohitajika

• Vipimo vingine maalumu kulingana na dalili

  
  

Si kila mtu mwenye kikohozi anahitaji vipimo vyote. Uchaguzi wa kipimo hutegemea umri, muda wa kikohozi, dalili zinazoambatana nacho na uwezekano wa magonjwa mbalimbali.

Matibabu ya kikohozi

Matibabu hutegemea chanzo, kwa sababu dawa inayofaa kwa kikohozi kinachosababishwa na mzio inaweza kuwa tofauti na inayofaa kwa pumu, nimonia au kucheua tindikali.

Kwa maambukizi mengi ya virusi, matibabu hulenga kupunguza dalili wakati mwili unapona. Kunywa maji ya kutosha, kupumzika na kuepuka moshi kunaweza kusaidia.

Antibiotic haitumiki kutibu kila kikohozi. Antibiotic hutumika pale ambapo kuna sababu ya kuamini kuwa maambukizi ya bakteria yapo na dawa hiyo inahitajika.

Dawa za kikohozi zinaweza kusaidia baadhi ya watu katika mazingira fulani, lakini si kila dawa inafaa kwa kila mtu. Watoto wadogo wanahitaji tahadhari zaidi kwa sababu baadhi ya dawa za kikohozi hazifai kwao.

Njia za kupunguza kikohozi nyumbani

Kwa kikohozi kisicho na dalili hatarishi, mambo yafuatayo yanaweza kusaidia:

• Kunywa maji ya kutosha

• Epuka moshi wa sigara

• Epuka vumbi na kemikali zinazochochea kikohozi

• Pumzika vya kutosha

• Tibu pua iliyoziba au mzio kulingana na ushauri wa mtaalamu

• Dumisha unyevu unaofaa katika mazingira ikiwa hewa ni kavu

• Kwa watu wazima na watoto wenye umri unaofaa, asali inaweza kusaidia kupunguza kikohozi; asali haipaswi kupewa mtoto chini ya mwaka mmoja.

Wakati gani wa kumuona daktari?

Muone daktari ikiwa kikohozi:

• Kinaendelea kwa muda mrefu bila kuboreka

• Kinazidi kuwa kikali

• Kinaathiri usingizi au shughuli za kila siku

• Kinaambatana na homa inayoendelea

• Kinaambatana na kupungua uzito bila sababu

• Kinaambatana na jasho la usiku

• Kinaambatana na kupumua kwa shida

• Kinaambatana na maumivu ya kifua

• Kinaambatana na makohozi yenye damu

Huduma ya haraka inahitajika ikiwa mtu anapata shida kubwa ya kupumua, midomo au uso kuwa wa bluu/kijivu, kuchanganyikiwa, kukohoa damu nyingi, au hali ya jumla kuwa mbaya ghafla.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara kuhusu kikohozi