Kuishiwa pumzi wakati wa kulala (Othopunia): Sababu, dalili na matibabu

Kuishiwa pumzi wakati wa kulala, kitabibu huitwa othopunia, ni hali ambapo mtu hupata shida ya kupumua anapolala chini na hupata nafuu anapokaa au kuinua sehemu ya juu ya mwili. Mara nyingi ni dalili ya hali inayohitaji kuchunguzwa, hasa magonjwa ya moyo na mapafu, ingawa sababu nyingine kama unene kupita kiasi na matatizo ya usingizi zinaweza pia kuchangia.

Kuishiwa pumzi wakati wa kulala ni nini?

Kuishiwa pumzi wakati wa kulala ni aina maalumu ya upungufu wa pumzi inayotokea mtu anapokuwa katika mkao wa kulala chini. Mtu anaweza kugundua kwamba hawezi kulala vizuri bila kutumia mito kadhaa au kulala akiwa ameinua kifua na kichwa.

Tofauti na kuishiwa pumzi ghafla wakati wa usiku baada ya kulala, orthopnea kwa kawaida huanza mtu anapolala chini au muda mfupi baada ya kulala. Anapokaa, kusimama au kuinua sehemu ya juu ya mwili, tatizo hupungua.

Idadi ya mito anayohitaji mtu ili kulala vizuri inaweza kuwa taarifa muhimu kwa daktari, lakini idadi hiyo peke yake haiwezi kuthibitisha ugonjwa fulani.

Kwa nini kulala chini husababisha kuishiwa pumzi?

Mkao wa mwili hubadilisha namna damu inavyosambaa mwilini. Mtu anapolala chini, damu kutoka sehemu za chini za mwili hurudi kwa wingi zaidi kuelekea kwenye kifua.

Kwa mtu mwenye uwezo mdogo wa moyo kusukuma damu, ongezeko hili la damu kwenye kifua linaweza kuongeza shinikizo katika mishipa ya damu ya mapafu. Hali hii inaweza kufanya mapafu kuwa na msongamano na kusababisha hisia ya kukosa hewa.

Mtu anapokaa au kusimama, sehemu ya damu hubaki zaidi katika maeneo ya chini ya mwili kutokana na mvuto, hivyo kupunguza mzigo unaorudi kwenye moyo na kwa baadhi ya wagonjwa kupunguza dalili za upungufu wa pumzi.

Sababu za Kuishiwa pumzi wakati wa kulala

1. Moyo kushindwa kufanya kazi vizuri

Kufeli kwa moyo kufanya kazi ni mojawapo ya sababu muhimu za orthopnea. Moyo unaposhindwa kusukuma damu kwa ufanisi, maji yanaweza kujikusanya mwilini na kuongeza shinikizo katika mishipa ya mapafu.

Mtu anaweza pia kuwa na kuvimba miguu, uchovu, kuongezeka uzito kutokana na maji, kuishiwa pumzi wakati wa shughuli na kuamka usiku akiwa anahangaika kupumua.

2. Ugonjwa wa vali za moyo

Matatizo ya vali za moyo yanaweza kuathiri mtiririko wa damu na kuongeza mzigo kwenye moyo. Kwa mfano, matatizo ya valvu ya maitro yanaweza kuongeza shinikizo upande wa kushoto wa moyo na kwenye mishipa ya mapafu.

Mtu mwenye ugonjwa wa vali anaweza kuwa na upungufu wa pumzi, uchovu, mapigo ya moyo yasiyo ya kawaida au kuvimba miguu kulingana na aina na ukali wa tatizo.

3. Magonjwa ya misuli ya moyo(kadiomayopathi)

Magonjwa ya misuli ya moyo ni ugonjwa unaoathiri misuli ya moyo na unaweza kufanya moyo ushindwe kusukuma damu kwa ufanisi.

Kadiri uwezo wa moyo unavyopungua, dalili kama orthopnea, uchovu na kupungua uwezo wa kufanya shughuli zinaweza kujitokeza.

4. Magonjwa ya mapafu

Magonjwa ya mapafu kama COPD na baadhi ya aina za pumu yanaweza kusababisha upungufu wa pumzi ambao unaweza kuwa mbaya zaidi mtu anapolala.

Kwa baadhi ya watu, mkao wa kulala unaweza kubadilisha namna mapafu yanavyopanuka au jinsi njia ya hewa inavyofanya kazi.

5. Unene kupita kiasi

Uzito mkubwa unaweza kuathiri harakati za kifua na kiwambo wakati mtu amelala. Pia huongeza uwezekano wa kupata sleep apnea na matatizo mengine ya kupumua wakati wa usingizi.

Mtu mwenye unene mkubwa anaweza kupata nafuu anapolala akiwa ameinua sehemu ya juu ya mwili.

6. Maji kujikusanya mwilini

Kuhifadhi maji mwilini kunaweza kuongeza mzigo kwenye mfumo wa moyo na mapafu. Hali hii inaweza kutokea katika heart failure, baadhi ya magonjwa ya figo, ini au matumizi ya dawa fulani.

Kuvimba miguu na kuongezeka uzito haraka vinaweza kuwa dalili kwamba mwili unahifadhi maji mengi.

7. Ugonjwa wa Maji mengi kwenye peritoniamu (asaitisi)

Asaitisi ni mkusanyiko wa maji ndani ya tumbo. Maji mengi tumboni yanaweza kusukuma diaphragm kuelekea juu na kupunguza nafasi inayopatikana kwa mapafu kupanuka, hasa mtu anapolala.

Hali hii inaweza kuonekana katika magonjwa ya ini, moyo au sababu nyingine.

8. Kukosa pumzi usingizini kwa kuziba njia ya hewa

Ingawa Kukosa pumzi usingizini kwa kuziba njia ya hewa si sababu ya kawaida ya orthopnea yenyewe, inaweza kusababisha matatizo ya kupumua wakati wa usingizi na inaweza kuwepo pamoja na magonjwa ya moyo.

Kukoroma sana, kuacha kupumua wakati wa usingizi, kuamka ukivuta hewa na usingizi mwingi mchana ni dalili zinazoweza kuashiria Kukosa pumzi usingizini kwa kuziba njia ya hewa.

Dalili zinazoweza kuambatana na kuishiwa pumzi usingizini

Mtu mwenye orthopnea anaweza pia kupata:

• Kuishiwa pumzi anapolala chini

• Kupata nafuu anapokaa au kusimama

• Kuhitaji kutumia mito mingi wakati wa kulala

• Kuamka mara kwa mara kwa sababu ya shida ya kupumua

• Kikohozi, hasa wakati wa usiku

• Kuvimba miguu au vifundo vya miguu

• Uchovu

• Kuongezeka uzito kwa muda mfupi kutokana na maji

• Mapigo ya moyo kwenda haraka au bila mpangilio

• Kupungua uwezo wa kufanya shughuli

Mchanganyiko wa orthopnea na kuvimba miguu au kuishiwa pumzi wakati wa shughuli huongeza umuhimu wa kuchunguzwa kwa tatizo la moyo.

Kuishiwa pumzi wakati wa kulala na idadi ya mito

Baadhi ya watu wenye Kuishiwa pumzi wakati wa kulala huanza kutumia mito mingi ili kuinua kichwa na kifua. Mtu anaweza kugundua kwamba hapo awali alilala kwa mto mmoja lakini sasa anahitaji miwili, mitatu au zaidi ili apumue vizuri.

Hii inaweza kuwa taarifa muhimu kwa daktari, lakini idadi ya mito si kipimo cha moja kwa moja cha ukali wa moyo kufeli kufanya kazi. Watu wengine hutumia mito mingi kwa sababu ya mazoea, maumivu ya mgongo, reflux au sababu nyingine.

Jambo muhimu zaidi ni mabadiliko mapya katika uwezo wa kulala chini bila kupata upungufu wa pumzi.

Tofauti kati ya orthopnea na kuishiwa pumzi ghafla wakati wa usiku

Hali hizi mbili zinaweza kuchanganywa kwa sababu zote zinahusisha kupumua kwa shida wakati wa usiku.

Katika kuishiwa pumzi wakati wa kulala , mtu hupata shida ya kupumua anapolala chini na mara nyingi hupata nafuu haraka baada ya kukaa au kuinua kichwa.

Katika kuishiwa pumzi ghafla wakati wa usiku baada ya kulala, mtu anaweza kulala vizuri mwanzoni kisha akaamka baada ya muda akiwa anahangaika sana kupumua. Anaweza kulazimika kukaa au kusimama ili kupata nafuu.

Mtu mmoja anaweza kuwa na hali zote mbili, hasa ikiwa ana heart failure.

Kuishiwa pumzi wakati wa kulala hugunduliwaje?

Daktari huanza kwa kuuliza kwa undani kuhusu dalili. Anaweza kuuliza:

• Tatizo huanza mara tu unapolala au baada ya muda?

• Unahitaji mito mingapi ili ulale vizuri?

• Unapata nafuu unapokaa?

• Unaamka usiku ukiwa unakosa hewa?

• Miguu imeanza kuvimba?

• Umeongezeka uzito ghafla?

• Unapata pumzi fupi wakati wa kutembea au kupanda ngazi?

• Unakoroma sana?

• Una historia ya ugonjwa wa moyo, shinikizo la damu au ugonjwa wa mapafu?

Kisha daktari anaweza kufanya uchunguzi wa moyo, mapafu, miguu na shingo ili kutafuta dalili za kuhifadhi maji au matatizo mengine.

Vipimo vinavyoweza kufanyika

Kulingana na sababu inayoshukiwa, vipimo vinaweza kujumuisha:

• ECG kuchunguza shughuli za umeme za moyo.

• Ekokadiografia kuangalia muundo na utendaji wa moyo.

• Eksirei ya kifua kuangalia moyo na mapafu.

• BNP au NT-proBNP kusaidia katika tathmini ya heart failure.

• Vipimo vya damu kuangalia anemia, figo, ini na hali nyingine.

• Vipimo vya utendaji wa mapafu.

• Uchunguzi wa tabia ya usingizi ikiwa Kukosa pumzi usingizini kwa kuziba njia ya hewa kunashukiwa.

• Vipimo vingine kulingana na historia na uchunguzi wa mgonjwa.

Si kila mtu mwenye orthopnea anahitaji vipimo vyote. Uchaguzi hutegemea sababu inayoshukiwa.

Matibabu ya kuishiwa pumzi wakati wa kulala

Matibabu hutegemea chanzo cha tatizo, si kuishiwa pumzi wakati wa kulala kwenywewe. Kwa moyo uliofeli kufanya kazi, daktari anaweza kutumia dawa zinazosaidia kupunguza maji mwilini, kuboresha utendaji wa moyo au kupunguza mzigo wa moyo kulingana na aina ya kufeli kufanya kazi kwa moyo.

Ikiwa chanzo ni ugonjwa wa mapafu, matibabu yanaweza kulenga kudhibiti pumu, COPD au ugonjwa mwingine wa mapafu. Kukosa pumzi usingizini kwa kuziba njia ya hewa inaweza kuhitaji matibabu kama CPAP kwa wagonjwa wanaofaa.

Ikiwa kuna kuhifadhi maji kutokana na ugonjwa wa figo, ini au sababu nyingine, matibabu hulenga chanzo hicho.

Mambo ya kufanya unapopata kuishiwa pumzi wakati wa kulala

Mtu anayepata shida ya kupumua anapolala anaweza kupata nafuu kwa muda kwa kukaa au kuinua sehemu ya juu ya mwili.

Hata hivyo, kutumia mito mingi au kulala kwenye kiti hakutibu chanzo cha kuishiwa pumzi wakati wa kulala. Ikiwa hali imeanza hivi karibuni au inaongezeka, ni muhimu kupata tathmini ya kitabibu.

Mtu mwenye moyo ulioshindwa kufanya kazi pia anapaswa kufuata mpango wa matibabu aliopewa, ikiwa ni pamoja na ushauri kuhusu chumvi, maji, dawa na ufuatiliaji wa uzito kulingana na maelekezo ya mtoa huduma.

Wakati gani kuishiwa pumzi wakati wa kulala ni dharura?

Tafuta huduma ya dharura ikiwa upungufu wa pumzi ni mkali, umeanza ghafla au haupungui baada ya kukaa.

Tahadhari zaidi inahitajika ikiwa kuna maumivu makali ya kifua, midomo kuwa ya bluu, kuzimia, kuchanganyikiwa, kukohoa damu, kutokwa jasho sana au kushindwa kuzungumza kwa sababu ya kukosa hewa.

Dalili hizi zinaweza kuashiria matatizo makubwa ya moyo au mapafu kama pulmonary edema au pulmonary embolism na zinahitaji huduma ya haraka.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara kuhusu kuishiwa pumzi wakati wa kulala