Vipele kwenye midomo

Vipele kwenye midomo vinaweza kuwa vipele vya Fordyce visivyo na madhara, malengelenge ya mdomo (herpes), mzio wa vipodozi au dawa ya meno, demataitisi ya kuzunguka mdomo, chunusi au mipasuko ya pembe za mdomo. Vipovu vinavyouma vinavyorudi mahali palepale ni herpes. Uvimbe wa midomo pamoja na kupumua kwa shida ni dharura; kidonda kisichopona kichunguzwe.

Vipele vinaweza kutokea kwenye sehemu ya nje ya midomo, mpaka kati ya mdomo na ngozi, pembe za mdomo au ngozi inayozunguka midomo. Muonekano wake – vipovu, vidoa vyeupe, vipele vyekundu au mipasuko – husaidia sana kujua chanzo.

Si kila kipele kwenye midomo ni ugonjwa. Baadhi ni sehemu ya kawaida ya ngozi.

Aina na jinsi inavyojitokeza

• Vidoa vidogo vyeupe au njano visivyouma – vipele vya Fordyce, tezi za mafuta za kawaida.

• Kuwasha au kuungua, kisha vipovu vidogo vinavyouma, kupasuka na kukauka kwa ukoko, hurudi mahali palepale – malengelenge ya mdomo (herpes labialis).

• Vipele vidogo vyekundu kuzunguka mdomo, si juu ya mdomo wenyewe – demataitisi ya kuzunguka mdomo.

• Midomo kuvimba, kuwasha, baada ya kipodozi, dawa ya meno au chakula – mzio.

• Mipasuko inayouma kwenye pembe za mdomo – angular cheilitis.

• Chunusi kwenye ngozi inayozunguka midomo – chunusi au folikulaitisi.

Visababishi

• Malengelenge ya mdomo (herpes simplex) – huamshwa na homa, jua, msongo, hedhi.

• Vipele vya Fordyce.

• Mzio na demataitisi ya mguso – lipstick, mafuta ya midomo, dawa ya meno, vyakula.

• Demataitisi ya kuzunguka mdomo – mara nyingi baada ya kupaka steroid usoni.

• Angular cheilitis – mate kukaa pembeni, fangasi, upungufu wa vitamini B na madini chuma, meno bandia.

• Chunusi na folikulaitisi.

• Impetigo – maambukizi ya bakteria yenye ukoko wa njano asali.

• Sunzua.

• Mara chache: kaswende, saratani ya mdomo.

Dalili zinazoambatana

• Kuwasha au kuungua kabla ya vipovu – herpes.

• Homa na mitoki ya shingo – herpes ya mara ya kwanza.

• Midomo kukauka na kupasuka.

• Uvimbe wa midomo au uso – mzio.

• Ukoko wa njano – impetigo.

Dalili za hatari

Nenda hospitali mara moja ukiwa na:

• Midomo, ulimi au uso kuvimba ghafla pamoja na kupumua kwa shida au kumeza kwa shida – mzio mkali.

• Vipovu vinavyosambaa usoni au karibu na jicho.

• Homa kali na kuonekana mgonjwa sana.

• Vipele vya mdomo kwa mtoto mchanga au mtu mwenye kinga dhaifu.

Onana na daktari pia kwa kidonda cha mdomo kisichopona baada ya wiki 3.

Vipimo

• Uchunguzi wa ngozi na midomo – mara nyingi unatosha.

• Kipimo cha virusi au bakteria kutoka kwenye kidonda – mara chache.

• Vipimo vya mzio.

• Kipande cha nyama – kwa kidonda kisichopona.

Matibabu na huduma ya nyumbani

• Herpes – krimu au vidonge vya dawa za virusi (mf. acyclovir) vikianza mapema, wakati wa kuwasha; usiguse wala kutoboa vipovu.

• Fordyce – hazihitaji matibabu.

• Mzio – kuacha kichochezi; dawa za mzio.

• Demataitisi ya kuzunguka mdomo – kuacha steroid na vipodozi vizito; dawa maalum za kupaka au kumeza kwa ushauri.

• Angular cheilitis – mafuta ya fangasi au bakteria, kutibu upungufu wa vitamini, kurekebisha meno bandia.

• Impetigo – mafuta ya antibiotiki au vidonge.

Kinga

• Paka mafuta ya midomo yenye kinga ya jua kuzuia herpes kuamka.

• Usichangie vikombe, taulo au kubusu ukiwa na vipovu vya herpes.

• Epuka vipodozi vinavyokuletea mzio.

• Usipake steroids usoni bila ushauri.

• Kunywa maji ya kutosha; usilambe midomo mara kwa mara.

Lini umwone daktari

• Vipele vinavyorudi mara nyingi.

• Mipasuko ya pembe za mdomo isiyopona.

• Vipele vinavyoenea.

• Kidonda kisichopona baada ya wiki 3.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara