Matumizi, namna inavyofanya kazi na tahadhari

Desmopressin ni dawa inayofanana na homoni ya asili ya mwili inayojulikana kama vasopressin au homoni ya kupunguza utoaji wa mkojo (ADH). Moja ya majina yake ya kibiashara ni DDAVP. Dawa hii hutumika hasa kudhibiti baadhi ya hali zinazohusisha utoaji mwingi wa mkojo, kiu kupita kiasi na, katika baadhi ya mazingira, kukojoa kitandani kwa watoto.

Desmopressin si dawa ya kawaida ya kupunguza mkojo kwa kila mtu. Hutumiwa kwa sababu maalumu baada ya kutambua chanzo cha tatizo, kwani matumizi yasiyo sahihi yanaweza kusababisha mwili kuhifadhi maji mengi na kushusha kiwango cha sodiamu kwenye damu hadi kufikia kiwango hatari.

Fomu za desmopressin

Desmopressin inaweza kupatikana katika aina mbalimbali kulingana na nchi, mtengenezaji na matumizi yanayokusudiwa. Aina zinaweza kujumuisha:

• Vidonge vya kunywa.

• Kimiminika cha kunywa katika baadhi ya bidhaa.

• Dawa ya kunyunyizia puani.

• Dawa ya kuyeyuka au kutumika chini ya ulimi katika baadhi ya bidhaa.

• Sindano katika mazingira ya hospitali au matumizi maalumu.

Muhimu: aina tofauti za Desmopressin hazibadilishani moja kwa moja kwa kutumia idadi ya miligramu au mikrogramu pekee. Namna dawa inavyofyonzwa hutofautiana kulingana na kama imetumiwa kwa mdomo, puani, chini ya ulimi au kwa sindano. Kwa hiyo, mtu hapaswi kubadilisha aina ya dawa au dozi mwenyewe.

Majina ya kibiashara ya desmopressin

Majina ya biashara hutofautiana kati ya nchi na watengenezaji. Baadhi ya majina yanayojulikana ni:

• DDAVP

• Minirin

• Desmoda

• Desmopressin

Upatikanaji wa majina haya unaweza kutofautiana katika Tanzania, Afrika Mashariki na maeneo mengine. Ni muhimu kuangalia jina la dawa hai (desmopressin au desmopressin acetate) na nguvu ya dawa kwenye kifurushi badala ya kutegemea jina la biashara pekee.

Desmopressin hutibu hali gani?

1. Kisukari kisicho cha kawaida cha maji

Desmopressin hutumika hasa kutibu aina fulani ya kisukari cha maji, hasa ile inayotokana na upungufu wa homoni ya vasopressin, inayojulikana kama kisukari cha maji cha upungufu wa homoni vasopressin.

Hali hii ni tofauti kabisa na kisukari cha kawaida cha sukari. Mtu mwenye kisukari cha maji anaweza:

• Kukojoa mkojo mwingi sana.

• Kukojoa mara nyingi.

• Kuwa na kiu kali.

• Kuhitaji kunywa maji mengi.

• Kupata upungufu wa maji mwilini ikiwa hatapata maji ya kutosha.

Desmopressin husaidia kuchukua nafasi ya athari ya homoni ya vasopressin na hivyo kupunguza utoaji wa mkojo mwingi.

2. Kukojoa na kiu kupita kiasi baada ya jeraha au upasuaji fulani

Baadhi ya watu wanaweza kupata kukojoa sana na kiu kupita kiasi baada ya jeraha la kichwa au baada ya aina fulani za upasuaji katika eneo la tezi ya pituitari kwenye ubongo.

Katika hali zinazofaa, Desmopressin inaweza kutumika kudhibiti tatizo hili kwa muda au kwa muda mrefu kulingana na chanzo cha tatizo.

3. Kukojoa kitandani kwa watoto

Desmopressin inaweza kutumika katika baadhi ya watoto wenye kukojoa kitandani usiku, hasa pale ambapo daktari amethibitisha kwamba mtoto ana tatizo la kukojoa kitandani bila sababu nyingine ya msingi inayohitaji matibabu tofauti.

Hata hivyo, si kila mtoto anayekojoa kitandani anahitaji Desmopressin. Kwanza ni muhimu kuangalia umri wa mtoto, muda ambao tatizo limekuwepo, dalili za mchana, uwepo wa maambukizi ya njia ya mkojo, matatizo ya usingizi, choo kigumu na sababu nyingine zinazoweza kuchangia.

Desmopressin inavyofanya kazi

Kwa kawaida, mwili huzalisha homoni inayoitwa vasopressin, ambayo husaidia figo kudhibiti kiasi cha maji kinachotolewa kupitia mkojo.

Wakati mwili unapokuwa na vasopressin kidogo au mfumo wake unapoathirika, figo zinaweza kushindwa kuhifadhi maji vizuri. Matokeo yake yanaweza kuwa:

• Mkojo mwingi.

• Kukojoa mara kwa mara.

• Kiu kali.

• Hatari ya upungufu wa maji mwilini.

Desmopressin huiga athari ya vasopressin na kusaidia figo kuhifadhi maji zaidi, hivyo kupunguza kiasi cha mkojo kinachotolewa.

Lakini uwezo huu wa kuhifadhi maji ndiyo pia sababu kuu ya tahadhari: mtu akitumia Desmopressin na kunywa maji mengi kupita mahitaji anaweza kuhifadhi maji mengi mwilini na kushusha sodiamu kwenye damu.

Je, Desmopressin hutibu aina zote za kisukari cha maji?

Hapana. Desmopressin hufanya kazi vizuri zaidi katika kisukari cha maji cha upungufu wa homoni vasopressin, ambapo kuna tatizo la uzalishaji au utoaji wa vasopressin.

Haifanyi kazi kwa namna ileile katika kisukari cha maji kutokana na madhaifu ya figo, ambapo figo haziitikii vizuri homoni ya vasopressin. Kwa hiyo, ni muhimu kutambua aina ya kisukari cha maji kabla ya kuanza matibabu.

Dozi ya desmopressin

Dozi ya Desmopressin hutegemea mambo mbalimbali, yakiwemo:

• Sababu ya kutumia dawa.

• Umri wa mgonjwa.

• Aina ya Desmopressin.

• Njia ambayo dawa inatumiwa.

• Mwitikio wa mgonjwa.

• Kiasi cha mkojo kinachotolewa.

• Kiwango cha sodiamu kwenye damu.

• Afya ya figo.

Kwa hiyo, si salama kusema kila mtu atumie idadi fulani ya vidonge au kiasi fulani cha dawa. Dozi ya mtu mwenye kisukari cha maji inaweza kuwa tofauti na ya mtoto anayekojoa kitandani.

Usiongeze dozi mwenyewe ikiwa bado unakojoa sana au tatizo halijaisha. Kuongeza Desmopressin bila uangalizi kunaweza kusababisha maji mengi kubaki mwilini na sodiamu kushuka kwa kiwango hatari.

Desmopressin na unywaji wa maji

Hii ni sehemu muhimu sana ya matumizi salama ya dawa. Kwa sababu Desmopressin hupunguza utoaji wa maji kupitia mkojo, kunywa maji mengi kupita kiasi kunaweza kusababisha maji kubaki mwilini na kupunguza kiwango cha sodiamu kwenye damu.

Kwa mtu anayetumia Desmopressin kwa kukojoa kitandani, maelekezo ya dawa yanaweza kuhitaji kupunguza unywaji wa maji kwa kipindi maalumu kabla na baada ya dozi. Hata hivyo, kiwango cha maji kinachofaa hutegemea sababu ya matumizi ya dawa.

Usiamue mwenyewe kunywa maji kidogo sana au mengi sana. Fuata maelekezo ya daktari au mfamasia kulingana na hali yako.

Ni nani hapaswi kutumia Desmopressin au anahitaji tahadhari kubwa?

Desmopressin inaweza kuwa haifai au kuhitaji tathmini maalumu kwa watu wenye:

• Mzio unaojulikana wa Desmopressin

• Kiwango cha chini cha sodiamu kwenye damu

• Historia ya hyponatremia

• Ugonjwa wa figo, hasa wenye uharibifu mkubwa wa uwezo wa figo

• Hali zinazofanya mwili kuhifadhi maji kupita kiasi

• Matatizo makubwa ya kutapika au kuharisha

• Hali zinazobadilisha usawa wa maji na chumvi mwilini

Daktari anapaswa kujua pia dawa nyingine zote anazotumia mgonjwa kabla ya kuanzisha Desmopressin.

Desmopressin wakati wa ujauzito

Mwanamke mwenye ujauzito au anayepanga kupata ujauzito anapaswa kumjulisha daktari kabla ya kutumia Desmopressin.

Matumizi ya dawa wakati wa ujauzito hutegemea sababu ya matibabu, aina ya Desmopressin na tathmini ya faida dhidi ya hatari. Mtu hapaswi kuanza au kuacha dawa muhimu wakati wa ujauzito bila ushauri wa daktari.

Desmopressin wakati wa kunyonyesha

Mama anayenyonyesha anapaswa kumjulisha daktari kabla ya kutumia Desmopressin. Uamuzi hutegemea aina ya dawa, dozi, sababu ya matibabu na hali ya mama pamoja na mtoto.

Madhara ya desmopressin

Baadhi ya madhara yanayoweza kutokea hutegemea aina ya dawa na njia iliyotumiwa. Madhara yanaweza kujumuisha:

• Maumivu ya kichwa

• Kichefuchefu

• Maumivu ya tumbo kwa baadhi ya watu

• Uchovu

• Kizunguzungu

• Kuwashwa au muwasho kwenye eneo la matumizi kwa baadhi ya aina za dawa

Lakini madhara muhimu zaidi ni hyponatremia, yaani kiwango cha sodiamu kwenye damu kushuka sana. Hali hii inaweza kuwa hatari.

Dalili za sodiamu kushuka wakati wa kutumia desmopressin

Tafuta huduma ya afya haraka ikiwa mtu anayetumia Desmopressin anapata:

• Maumivu makali ya kichwa

• Kichefuchefu au kutapika

• Kuchanganyikiwa

• Kusinzia kupita kiasi

• Udhaifu mkubwa

• Kizunguzungu kikubwa

• Misuli kukaza au kupata mishtuko

• Kuongezeka uzito ghafla

• Kupoteza fahamu

• Degedege

Dalili hizi zinaweza kuashiria tatizo kubwa la usawa wa maji na sodiamu mwilini.

Desmopressin na dawa nyingine

Desmopressin inaweza kuingiliana na dawa nyingine au kuongeza hatari ya sodiamu kushuka kwa baadhi ya wagonjwa.

Ni muhimu kumjulisha daktari au mfamasia ikiwa unatumia:

• Dawa za maumivu za kundi la NSAIDs, kama ibuprofen au naproxen

• Dawa za kuongeza mkojo

• Baadhi ya dawa za msongo wa mawazo

• Dawa za degedege

• Dawa nyingine zinazoweza kuathiri usawa wa maji na sodiamu

Usianze au kuacha dawa nyingine bila kumjulisha mtoa huduma wa afya anayekufuatilia.

Je, desmopressin inaweza kutumiwa kwa kutokwa damu?

Katika mazingira maalumu ya kitabibu, Desmopressin inaweza kutumiwa kusaidia kuongeza uwezo wa kuganda kwa damu kwa baadhi ya watu wenye aina fulani za hemophilia A au ugonjwa wa von Willebrand.

Hata hivyo, matumizi haya yanahitaji tathmini maalumu ya kitabibu na si kila mtu mwenye tatizo la kutokwa damu anafaa kutumia Desmopressin.

Ukisahau dozi ya desmopressin

Ukisahau dozi, usitumie dozi mbili kwa wakati mmoja ili kufidia dozi uliyosahau. Kwa sababu Desmopressin inaweza kuathiri kwa kiasi kikubwa usawa wa maji na sodiamu mwilini, hatua sahihi baada ya kusahau dozi hutegemea sababu ya matumizi na ratiba uliyopewa. Ni bora kufuata maelekezo ya daktari, mfamasia au taarifa rasmi ya dawa yako.

Hitimisho

Desmopressin ni dawa muhimu inayofanana na homoni ya vasopressin na hutumika hasa kutibu kisukari cha maji cha upungufu wa homoni vasopressin, hali fulani za kukojoa na kiu nyingi, pamoja na matumizi maalumu kama kukojoa kitandani kwa baadhi ya watoto.

Hata hivyo, matumizi yake yanahitaji uangalifu mkubwa kwa sababu dawa inaweza kusababisha mwili kuhifadhi maji mengi na kushusha sodiamu kwenye damu. Dozi, aina ya dawa na kiwango cha unywaji wa maji vinapaswa kufuata maelekezo ya mtaalamu wa afya.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara kuhusu desmopressin