Dalili za uchungu wiki ya 36

Swali hili huwachanganya wanawake wengi kwa sababu kuhesabu miezi ya ujauzito si sawa na kuhesabu wiki. Kwa kawaida, ujauzito wa binadamu hudumu wastani wa wiki 40, ambazo ni takribani siku 280 kuanzia siku ya kwanza ya hedhi ya mwisho. Miezi ya kalenda huwa na siku 28 hadi 31, hivyo miezi tisa ya kawaida ni takribani siku 273 hadi 275, ambazo ni chini ya wiki 40.

Ndiyo maana wataalamu wa afya hutumia wiki badala ya miezi kufuatilia ukuaji wa ujauzito, kwa sababu wiki hutoa kipimo sahihi zaidi. Ingawa watu wengi husema "mimba ni miezi tisa", kwa lugha ya kitabibu ujauzito wa muda kamili hufikia karibu miezi tisa na wiki moja. Hivyo, wiki ya 36 bado ni mapema kwa takribani wiki nne kabla ya tarehe inayokadiriwa ya kujifungua.

Kwa hiyo, mwanamke anayejifungua wiki ya 36 hajafikisha muda kamili wa ujauzito, ingawa kwa kuhesabu miezi anaweza kuonekana kuwa amefikisha miezi tisa. Tofauti hii hutokana na namna miezi na wiki zinavyohesabiwa, si kwa sababu kuna makosa katika makadirio ya ujauzito.

Katika wiki ya 36, mapafu ya mtoto huwa yameendelea kukomaa kuliko yalivyokuwa katika wiki za awali, hivyo watoto wengi wanaweza kupumua wenyewe bila msaada wa mashine. Hata hivyo, mfumo wa upumuaji unaweza kuwa bado haujakomaa kikamilifu kwa baadhi ya watoto, hasa kama walizaliwa kutokana na sababu za kiafya zilizolazimisha kujifungua mapema.

Baadhi ya watoto wanaozaliwa wiki ya 36 wanaweza kupata shida ya kupumua kwa muda mfupi baada ya kuzaliwa kutokana na mapafu kutochelewa kuondoa maji yaliyokuwamo ndani yake au kutokomaa kikamilifu. Hali hizi mara nyingi hutambuliwa mapema hospitalini na kutibiwa kwa oksijeni au uangalizi maalumu hadi mtoto atakapokuwa sawa.

Kwa hiyo, ingawa watoto wengi wa wiki ya 36 hupumua wenyewe, kila mtoto huchunguzwa baada ya kuzaliwa ili kuhakikisha mfumo wa upumuaji unafanya kazi vizuri. Uangalizi huu husaidia kugundua matatizo mapema na kuanza matibabu ikiwa yatahitajika.

Si kila mtoto anayezaliwa wiki ya 36 hulazwa kwenye chumba cha watoto wanaohitaji uangalizi maalumu (ICU ya Vichanga- ICUV). Uamuzi wa kumlaza hutegemea hali ya mtoto baada ya kuzaliwa, si umri wa ujauzito pekee. Watoto wengi wanaolia vizuri, wanaopumua kawaida, wanaonyonya vizuri na wanaodhibiti joto la mwili wanaweza kubaki na mama yao wodini.

Hata hivyo, baadhi ya watoto wa wiki ya 36 wanaweza kuhitaji uangalizi maalumu kwa sababu ya uzito mdogo, kushindwa kunyonya vizuri, kushuka kwa kiwango cha sukari kwenye damu (haipagaisemia), homa ya manjano ya watoto wachanga (neonatal jaundice) au matatizo ya kupumua. Katika hali hizo, kulazwa ICUV au chumba cha uangalizi maalumu husaidia mtoto kupata matibabu na ufuatiliaji unaohitajika.

Kwa wazazi, kulazwa kwa mtoto ICUV hakumaanishi kuwa mtoto ana tatizo la kudumu. Mara nyingi ni hatua ya kuhakikisha mtoto anaanza maisha katika mazingira salama hadi atakapokuwa tayari kurudi kwa mama na kuendelea na ukuaji wa kawaida.

Katika wiki ya 36, wanawake wengi huanza kuhisi tumbo likikaza au maumivu yanayokuja na kupotea. Hata hivyo, si kila maumivu yanamaanisha kuwa uchungu wa kujifungua umeanza. Katika kipindi hiki ni kawaida kupata uchungu wa uongo (Mikazo ya Braxton), ambao ni mikazo ya misuli ya kizazi inayosaidia kuandaa mwili kwa ajili ya kujifungua. Mikazo hii mara nyingi haina mpangilio maalumu, haitokei kwa vipindi vinavyofanana na mara nyingi hupungua ukibadilisha mkao, ukitembea au ukinywa maji.

Kwa upande mwingine, uchungu wa kweli huanza kuwa na mpangilio maalumu. Maumivu huja kwa vipindi vinavyofanana, huongezeka taratibu kwa nguvu na muda wake huwa mrefu zaidi kadiri muda unavyoenda. Tofauti na uchungu wa uongo, maumivu haya hayaishi kwa kubadilisha mkao au kupumzika, na mara nyingi huambatana na mabadiliko ya shingo ya kizazi kama kufupika na kutanuka.

Ikiwa maumivu yanatokea kila dakika 5 hadi 10 kwa zaidi ya saa moja, yanaongezeka kwa nguvu, unaona maji ya chupa ya uzazi yamepasuka au unatokwa na damu nyingi, usisubiri nyumbani. Nenda hospitali au kituo cha afya mara moja ili uchunguzwe na mtaalamu wa afya, kwa sababu dalili hizi zinaweza kuashiria uchungu wa kujifungua umeanza.

Kadiri ujauzito unavyokaribia mwisho, nafasi ndani ya mfuko wa uzazi hupungua kwa sababu mtoto huwa amekua zaidi. Hivyo, aina ya michezo ya mtoto inaweza kubadilika; badala ya kupiga mateke makubwa unaweza kuhisi kujinyoosha, kujigeuza au kusukuma taratibu. Hata hivyo, idadi ya miondoko haipaswi kupungua sana ghafla.

Ikiwa unaona mtoto hachezi kama kawaida, jaribu kwanza kukaa au kulala ubavu wa kushoto katika sehemu tulivu na uhesabu miondoko yake. Wanawake wengi huhisi angalau miondoko 10 ndani ya saa mbili, ingawa watoto wengine hufikisha idadi hiyo ndani ya muda mfupi zaidi. Pia unaweza kula chakula chepesi au kunywa maji kabla ya kuanza kuhesabu, kwani watoto wengine huongezeka kucheza baada ya mama kula.

Usipoona miondoko ya kutosha au mtoto ameacha kabisa kucheza, usisubiri hadi siku inayofuata. Nenda hospitali siku hiyo hiyo ili afya ya mtoto ichunguzwe. Kupungua kwa miondoko kunaweza kuwa ishara kwamba mtoto anahitaji uchunguzi wa haraka, hata kama mama anajisikia vizuri.

Kwa wanawake wengi wenye ujauzito unaoendelea kawaida bila matatizo, kufanya tendo la ndoa katika wiki ya 36 kunaweza kuwa salama ikiwa daktari au mtoa huduma wa afya hajakushauri vinginevyo. Tendo la ndoa kwa kawaida halimdhuru mtoto kwa sababu mtoto analindwa na mfuko wa uzazi, maji ya uzazi na mlango wa kizazi ambao hubaki umefungwa kabla ya uchungu kuanza.

Hata hivyo, kuna hali ambazo tendo la ndoa halishauriwi katika kipindi hiki. Mfano ni pale ambapo maji ya chupa ya uzazi yamepasuka, kuna kutokwa na damu ukeni bila sababu inayojulikana, mlango wa kizazi umeanza kufunguka mapema, kuna kondo la nyuma lililofunika mlango wa kizazi (placenta previa), au daktari amekuambia uko kwenye hatari ya kujifungua kabla ya wakati. Katika hali hizi, tendo la ndoa linaweza kuongeza hatari ya maambukizi au matatizo mengine.

Ikiwa baada ya tendo la ndoa utapata maumivu yanayoendelea, kutokwa na damu nyingi, maji mengi kutoka ukeni au kupungua kwa miondoko ya mtoto, unapaswa kufika hospitali haraka kwa uchunguzi. Ikiwa ujauzito wako una matatizo yoyote, ni vyema kumuuliza mtoa huduma wa afya kama ni salama kuendelea na tendo la ndoa katika wiki hii.

Kutokwa na ute mzito wa ukeni katika wiki ya 36 kunaweza kuwa ishara kwamba kifuniko cha shingo ya kizazi (kamasi nzito ya shingo ya kizazi) kimeanza kutoka. Kifuniko hiki hutengenezwa mapema katika ujauzito na husaidia kuzuia bakteria na vijidudu wengine kuingia ndani ya mfuko wa uzazi. Kinaweza kutoka kwa wakati mmoja au kidogo kidogo, na ute unaweza kuwa wa uwazi, mweupe, wa pinki au wenye michirizi midogo ya damu.

Hata hivyo, kutoka kwa ute huu hakumaanishi kuwa kujifungua kutaanza siku hiyo hiyo. Kwa baadhi ya wanawake, uchungu huanza ndani ya saa chache, lakini kwa wengine unaweza kuanza baada ya siku kadhaa au hata wiki moja au zaidi. Kwa hiyo, ute pekee hauwezi kutumika kutabiri siku halisi ya kujifungua.

Ikiwa ute unaambatana na uchungu wenye mpangilio, kupasuka kwa chupa ya uzazi au kutokwa na damu nyingi kama hedhi, ni muhimu kwenda hospitali kwa uchunguzi. Lakini kama umetoka ute pekee bila dalili nyingine, unaweza kuendelea kufuatilia hali yako huku ukiwa tayari kwa dalili za kujifungua.

Katika wiki ya 36, wanawake wengi bado wanaweza kusafiri ikiwa ujauzito unaendelea kawaida na hakuna tatizo la kiafya lililogunduliwa. Hata hivyo, kipindi hiki ni karibu sana na muda wa kujifungua, hivyo safari ndefu zinahitaji tahadhari zaidi kuliko ilivyokuwa katika miezi ya awali ya ujauzito. Kadiri ujauzito unavyokaribia mwisho, uwezekano wa uchungu kuanza au chupa ya uzazi kupasuka huongezeka, hata kama hakukuwa na dalili kabla ya safari.

Safari za muda mrefu kwa basi au gari zinaweza kuongeza uchovu, kuvimba miguu na hatari ya kuganda kwa damu kwenye mishipa ya miguu. Ikiwa ni lazima kusafiri, ni vyema kusimama mara kwa mara ili kutembea kwa dakika chache, kunywa maji ya kutosha na kufunga mkanda wa usalama kwa usahihi, ambapo sehemu ya chini ya mkanda hupita chini ya tumbo na sehemu ya juu ipite kati ya matiti. Kwa upande wa pikipiki, hatari ya ajali ni kubwa zaidi kutokana na mtikisiko na ukosefu wa ulinzi wa kutosha, hivyo si njia inayopendekezwa hasa kwa safari ndefu au kwenye barabara zenye mashimo.

Kama una historia ya kujifungua kabla ya wakati, shinikizo la damu la ujauzito, kutokwa na damu ukeni, kupungua kwa miondoko ya mtoto, mapacha au dalili zozote za uchungu, ni muhimu kuzungumza na mtoa huduma wa afya kabla ya kupanga safari. Ikiwa safari si ya lazima, wanawake wengi hushauriwa kubaki karibu na kituo cha afya katika wiki za mwisho za ujauzito ili waweze kupata huduma haraka endapo uchungu utaanza.

Ingawa maumivu madogo ya mgongo, kukaza kwa tumbo mara chache na kuongezeka kwa uchovu ni mambo yanayoweza kutokea kawaida katika wiki ya 36, kuna dalili ambazo hazipaswi kupuuzwa kwa sababu zinaweza kuashiria tatizo linalohitaji matibabu ya haraka. Kutambua dalili hizi mapema kunaweza kusaidia kulinda afya ya mama na mtoto.

Unapaswa kwenda hospitali mara moja ikiwa utapata uchungu wenye mpangilio unaozidi kuongezeka, kupasuka kwa chupa ya uzazi, kutokwa na damu nyingi ukeni, kupungua au kutokuwepo kabisa kwa miondoko ya mtoto, maumivu makali ya tumbo yasiyoisha, homa, au kutokwa na majimaji yenye harufu mbaya. Pia, dalili kama maumivu makali ya kichwa, kuona ukungu au mwanga unaomulika machoni, kuvimba ghafla usoni au mikononi, maumivu makali chini ya mbavu upande wa kulia na kushindwa kupumua vinaweza kuashiria shinikizo la damu la ujauzito (preeclampsia), ambalo ni hali inayohitaji matibabu ya haraka.

Usisubiri kuona kama dalili zitaisha zenyewe ikiwa una mashaka kuhusu afya yako au ya mtoto. Ni salama zaidi kufika hospitali na kukutwa kila kitu kiko sawa kuliko kuchelewa kufika wakati kuna tatizo linalohitaji matibabu ya haraka. Katika wiki ya 36, uchunguzi wa mapema unaweza kusaidia kuzuia madhara makubwa kwa mama na mtoto.