Dawa za hatari kwenye ujauzito

Kipindi hatari zaidi ni miezi mitatu ya kwanza ya ujauzito. Katika kipindi hiki mtoto huanza kuunda viungo muhimu vya mwili kama moyo, uti wa mgongo, ubongo, macho na mikono. Dawa zinazotumiwa kipindi hiki zinaweza kusababisha kasoro za kuzaliwa au hata kuharibika kwa mimba.

Hata hivyo, hii haimaanishi kuwa miezi ya pili na ya mwisho ni salama kabisa. Baadhi ya dawa zinaweza kuathiri ukuaji wa mtoto katika trimester ya pili au kusababisha matatizo ya kupumua, damu au uchungu wa mapema katika trimester ya tatu. Kwa hiyo tahadhari inahitajika katika ujauzito wote.

Wanawake wengi hawajui kuwa wana ujauzito katika wiki za mwanzo na wanaweza kutumia dawa bila tahadhari. Ndiyo maana wanawake wanaotarajia kupata mimba wanashauriwa kuwa waangalifu na dawa hata kabla ya kuthibitisha ujauzito.

Watu wengi huamini kuwa dawa za mitishamba ni salama kwa sababu ni za asili, lakini ukweli ni kwamba baadhi yake zinaweza kuwa hatari sana kwa ujauzito. Mitishamba mingine inaweza kusababisha uchungu wa mapema, kuharibika kwa mimba au kuathiri ukuaji wa mtoto tumboni.

Changamoto kubwa ni kwamba dawa nyingi za mitishamba hazijafanyiwa tafiti za kutosha kuthibitisha usalama wake kwa wajawazito. Aidha, kiasi cha dawa ndani ya mitishamba mara nyingi hakijulikani vizuri, hivyo kuongeza hatari ya matumizi kupita kiasi.

Mjamzito anatakiwa kuwa mwangalifu sana na asitumie dawa za kienyeji au mitishamba bila ushauri wa mtaalamu wa afya. Hata kama dawa hiyo imetumiwa na watu wengi, haimaanishi kuwa ni salama kwa kila ujauzito.

Hapana, si antibiotics zote ni hatari. Baadhi ya antibiotics hutumika kwa usalama kwa wajawazito chini ya usimamizi wa daktari. Hata hivyo, kuna antibiotics ambazo zinaweza kuathiri ukuaji wa mifupa, meno au mfumo wa neva wa mtoto.

Mfano wa antibiotics zinazoweza kuwa hatari ni Tetracycline na Doxycycline ambazo zinaweza kuathiri meno na mifupa ya mtoto. Pia baadhi ya dawa za kundi la fluoroquinolones zinaweza kuathiri ukuaji wa viungo vya mtoto.

Mjamzito hapaswi kuanza kutumia antibiotiki yoyote bila kupimwa na kupewa ushauri wa daktari. Kutumia antibiotic isiyo sahihi kunaweza kusababisha madhara kwa mtoto au kufanya maambukizi yasipone vizuri.

Baadhi ya dawa za maumivu zinaweza kutumika kwa usalama, lakini nyingine ni hatari kwa ujauzito. Kwa mfano, Paracetamol mara nyingi hutumika kwa tahadhari chini ya ushauri wa daktari kwa maumivu au homa.

Kwa upande mwingine, dawa za kundi la NSAIDs kama Ibuprofen na Diclofenac zinaweza kuwa hatari hasa katika miezi ya mwisho ya ujauzito. Dawa hizi zinaweza kuathiri moyo na figo za mtoto pamoja na kuongeza hatari ya uchungu wa mapema.

Ni muhimu kwa wajawazito kutotumia dawa za maumivu kiholela. Hata maumivu madogo yanapaswa kujadiliwa na daktari ili kuhakikisha dawa inayotumika ni salama kwa mama na mtoto.

Wanawake wengi hugundua ujauzito baada ya wiki kadhaa, hivyo si jambo la ajabu kuwa baadhi hutumia dawa kabla ya kujua kuwa ni wajawazito. Jambo muhimu ni kutopanic na kuwahi kumuona daktari kwa ushauri zaidi.

Daktari atahitaji kujua aina ya dawa iliyotumika, kiasi, muda wa matumizi na kipindi cha ujauzito. Siyo kila dawa husababisha madhara kwa mtoto, hivyo tathmini ya kitaalamu ni muhimu kabla ya kutoa hitimisho.

Katika baadhi ya matukio, daktari anaweza kupendekeza vipimo au ultrasound kufuatilia maendeleo ya mtoto. Kuwahi kliniki mapema huongeza nafasi ya kugundua matatizo yoyote mapema.

Baadhi ya dawa za malaria ni salama kwa wajawazito, lakini nyingine zinaweza kuwa hatari hasa katika trimester ya kwanza ya ujauzito. Ndiyo maana matibabu ya malaria kwa wajawazito yanahitaji uangalizi maalum wa kitaalamu.

Malaria yenyewe ni hatari kwa mama na mtoto kwani inaweza kusababisha upungufu wa damu, mtoto kuzaliwa njiti au uzito mdogo. Hivyo ni muhimu kupata matibabu sahihi badala ya kuepuka dawa kabisa.

Mjamzito anapaswa kwenda hospitali haraka anapopata dalili za malaria ili apate dawa zinazofaa kwa kipindi chake cha ujauzito. Pia anatakiwa kutumia chandarua na njia nyingine za kujikinga na mbu.

Wanawake wenye presha au kisukari wanahitaji uangalizi maalum wanapokuwa wajawazito. Baadhi ya dawa za magonjwa haya zinaweza kuwa hatari kwa mtoto, lakini kuacha dawa bila ushauri pia ni hatari kwa afya ya mama.

Kwa mfano, baadhi ya dawa za presha kama vizuia ACE zinaweza kuathiri figo za mtoto. Hivyo daktari anaweza kubadilisha dawa na kutoa mbadala salama zaidi wakati wa ujauzito.

Ni muhimu kwa wanawake wenye magonjwa sugu kupanga ujauzito na kuzungumza na daktari mapema kabla ya kushika mimba. Hii husaidia kuhakikisha dawa wanazotumia ni salama kwa kipindi hicho.

Baadhi ya dalili zinazoweza kuonyesha madhara ya dawa ni kutokwa damu ukeni, maumivu makali ya tumbo, kupungua kwa movement za mtoto, homa kali au uchungu wa mapema. Dalili hizi zinahitaji matibabu ya haraka hospitalini.

Wakati mwingine madhara hayaonekani mara moja. Baadhi ya dawa huweza kuathiri ukuaji wa mtoto taratibu bila dalili wazi kwa mama. Ndiyo maana kliniki na ultrasound za mara kwa mara ni muhimu wakati wa ujauzito.

Mjamzito anatakiwa kutoa taarifa kwa daktari kuhusu dawa zote alizotumia, hata kama ni dawa za mitishamba au za dukani. Taarifa hizo zinaweza kusaidia kutambua chanzo cha tatizo mapema.

Njia bora ya kujikinga ni kutotumia dawa yoyote bila ushauri wa daktari au mfamasia. Hata dawa zinazoonekana kuwa za kawaida zinaweza kuwa hatari kwa mtoto aliye tumboni.

Mjamzito pia anatakiwa kuhudhuria kliniki mapema na mara kwa mara ili kupata ushauri kuhusu dawa salama. Kusoma maelekezo ya dawa na kuwaeleza wahudumu wa afya kuhusu ujauzito ni hatua muhimu za usalama.

Aidha, wanawake wajawazito wanapaswa kuepuka dawa za mitaani, dawa za kienyeji zisizojulikana na ushauri usio wa kitaalamu kutoka kwa watu wasiokuwa wataalamu wa afya. Elimu sahihi inaweza kusaidia kulinda maisha ya mama na mtoto.