Huduma ya kwanza ni nini?

Huduma ya kwanza ni msaada au matibabu ya awali anayopatiwa mtu aliyeugua au kujeruhiwa ghafla kabla ya kupata huduma ya kitaalamu ya afya. Lengo lake ni kuokoa maisha, kuzuia hali isiwe mbaya zaidi, kupunguza madhara na kumsaidia mgonjwa au majeruhi kufika kwenye huduma stahiki kwa usalama.

Huduma ya kwanza inaweza kuhitajika katika hali nyingi, kama vile ajali, kuungua, kupaliwa, kuzama kwenye maji, kung'atwa na nyoka, kupigwa na umeme, kutokwa na damu nyingi, degedege, shambulio la moyo, kiharusi au hali nyingine za dharura.

Mtu wa umri wowote anaweza kujifunza misingi ya huduma ya kwanza. Hata hivyo, kutoa huduma ya kwanza hakumaanishi kuchukua nafasi ya daktari au mtaalamu mwingine wa afya. Mtoa huduma ya kwanza anapaswa kufanya yale anayoyaweza kwa usalama na kutafuta msaada wa kitaalamu mapema inapohitajika.

Malengo ya huduma ya kwanza

Kwa ujumla, huduma ya kwanza inalenga:

• Kuokoa maisha ya mgonjwa au majeruhi.

• Kuzuia hali kuwa mbaya zaidi kabla ya msaada wa kitaalamu kufika.

• Kuzuia au kupunguza madhara na majeraha zaidi.

• Kupunguza maumivu na usumbufu inapowezekana na kwa usalama.

• Kumsaidia mgonjwa kufikishwa kwenye huduma ya afya kwa njia salama.

• Kutoa taarifa muhimu kwa wataalamu wa afya kuhusu kilichotokea na hatua zilizochukuliwa.

Katika dharura, hatua rahisi inayofanywa kwa wakati sahihi inaweza kuwa na umuhimu mkubwa kuliko kujaribu kufanya matibabu mengi ambayo hujafundishwa.

Majukumu ya mtoa huduma ya kwanza

Mtoa huduma ya kwanza ana jukumu la kumsaidia mgonjwa au majeruhi bila kujihatarisha mwenyewe. Kazi hiyo huanza kwa kutathmini mazingira na kutambua kama eneo ni salama.

Katika tukio lenye watu wengi, mtoa huduma ya kwanza anaweza pia kuratibu watu waliopo. Kwa mfano, anaweza kumwagiza mtu mmoja kupiga simu ya dharura, mwingine kutafuta kifaa cha huduma ya kwanza na mwingine kuwazuia watu wasisongamane karibu na majeruhi.

Majukumu muhimu ni pamoja na:

• Kuhakikisha usalama wako kwanza.

• Kutathmini usalama wa eneo la tukio.

• Kutambua hali ya mgonjwa au majeruhi kwa haraka.

• Kuomba msaada wa wataalamu wa afya mapema inapohitajika.

• Kutoa huduma ya kwanza kulingana na kiwango cha ujuzi na mafunzo uliyonayo.

• Kuzuia majeraha au madhara zaidi.

• Kuwapa watu waliopo majukumu yanayofaa ikiwa msaada wao unahitajika.

• Kumfuatilia mgonjwa hadi msaada wa kitaalamu ufike.

• Kutoa taarifa sahihi kwa wataalamu wa afya wakati wa makabidhiano.

• Kurekodi, inapowezekana, muda wa tukio na hatua muhimu zilizochukuliwa.

Usijaribu kufanya jambo ambalo hujafundishwa au ambalo linaweza kukuweka wewe au mgonjwa katika hatari.

Hatua za msingi unapokutana na dharura

1. Kwanza hakikisha eneo ni salama

Usikimbilie kumsaidia mtu bila kuangalia hatari inayoweza kukupata. Mtoa huduma ya kwanza akiumia, anaweza kushindwa kumsaidia mgonjwa na pia kuwa mwathirika mwingine.

Jiulize:

• Kuna magari yanayopita?

• Kuna moto?

• Kuna umeme au waya zilizo wazi?

• Kuna maji yenye kina au yanayotiririka kwa kasi?

• Kuna gesi au kemikali hatari?

• Kuna silaha au kitu chenye ncha kali?

• Kuna jengo linaloweza kuanguka?

• Kuna damu au majimaji ya mwili?

• Kuna mtu mkali au mwenye tabia inayoweza kuhatarisha usalama?

Ikiwa eneo si salama, usiingie kwenye hatari bila vifaa, mafunzo au msaada unaofaa. Piga simu kwa huduma za dharura na fuata maelekezo utakayopewa.

2. Tathmini mwitikio wa mgonjwa

• Ikiwa eneo ni salama, angalia kama mtu anaitika.

• Mwite kwa sauti na, ikiwa ni salama, gusa bega lake kwa upole na muulize kama yuko sawa.

• Ikiwa anajibu, mwulize kinachomsumbua na endelea kumsaidia kulingana na hali yake.

• Ikiwa hajibu, hali hiyo inaweza kuwa dharura na unapaswa kuomba msaada wa haraka.

3. Angalia upumuaji

• Kwa mtu asiyeitikia, tathmini kama anapumua kawaida.

• Ikiwa mtu hapumui kawaida, huduma ya dharura inahitajika mara moja na CPR inapaswa kuanzishwa na mtu aliyefundishwa au kulingana na maelekezo ya mtoa huduma wa dharura.

• Ikiwa mtu anapumua lakini bado hajitambui, anahitaji uangalizi wa karibu na nafasi inayosaidia kuweka njia ya hewa wazi, inapofaa.

• Usicheleweshe kupiga simu ya dharura kwa sababu ya kujaribu kufanya tathmini ndefu.

  
  

4. Piga simu kwa huduma za dharura

Katika hali inayoweza kuwa hatari kwa maisha, tafuta msaada wa wataalamu wa afya mapema.

Ikiwa kuna watu wengine, mwambie mtu maalumu:

Kumteua mtu mmoja husaidia kuhakikisha kwamba simu inapigwa badala ya kudhani mtu mwingine atapiga.

Mtoa huduma wa dharura anaweza pia kukupa maelekezo ya hatua za kuchukua wakati unasubiri msaada ufike.

5. Tumia vifaa vya huduma ya kwanza kwa usalama

Ikiwa una vifaa vya huduma ya kwanza na umefundishwa kuvitumia, vitumie kulingana na hali.

Vifaa vinaweza kujumuisha:

• Glovu za matumizi ya mara moja

• Bandeji

• Gauze

• Plasta

• Kitambaa safi

• Vifaa vya kufunika jeraha

• Barakoa ya CPR inapopatikana

• Vifaa vingine vinavyofaa kulingana na mazingira

Glovu husaidia kupunguza mgusano wa moja kwa moja na damu au majimaji ya mwili, lakini haziondoi hitaji la kunawa mikono baada ya kutoa huduma.

Tahadhari dhidi ya maambukizi wakati wa kutoa huduma ya kwanza

Mtoa huduma ya kwanza anaweza kukutana na damu, mate, matapishi au majimaji mengine ya mwili. Kwa hiyo, tahadhari za kuzuia maambukizi ni muhimu.

Ikiwezekana:

• Tumia glovu unapogusa damu au majimaji ya mwili.

• Funika vidonda vilivyo kwenye mikono yako.

• Epuka kugusa macho, pua au mdomo wakati wa kutoa huduma.

• Nawa mikono baada ya kutoa huduma.

• Tumia kizuizi maalumu wakati wa kutoa pumzi za uokoaji ikiwa umefundishwa.

• Usitumie tena vifaa vya matumizi ya mara moja.

• Epuka mgusano usio wa lazima na damu au majimaji ya mwili.

Ikiwa damu au majimaji ya mwili yanaingia kwenye macho, mdomo au kwenye jeraha wazi, tafuta ushauri wa kitabibu kuhusu hatua zinazofuata.

Mazingira hatari wakati wa kutoa huduma ya kwanza

Baadhi ya matukio yanaweza kuwa hatari hata baada ya mtu kujeruhiwa. Mifano ni pamoja na:

Ajali za barabarani

Magari yanaweza kuendelea kupita na kumgonga mtoa huduma au majeruhi. Usisimame katikati ya barabara bila kuhakikisha eneo limelindwa.

Moto

Usimfuate majeruhi kwenye eneo lenye moto au moshi mzito ikiwa huna vifaa na mafunzo yanayofaa. Moto unaweza kusababisha majeraha zaidi na moshi unaweza kuathiri upumuaji.

Umeme

Usimguse mtu ambaye bado ameshikamana na chanzo cha umeme. Kwanza chanzo cha umeme kinapaswa kuzimwa kwa usalama au msaada wa kitaalamu uitwe.

Maji

Mtu anayezama au aliye kwenye maji yanayotiririka kwa kasi anaweza kumweka mwokoaji katika hatari ya kuzama. Usijiingize kwenye maji hatari bila uwezo na vifaa vinavyofaa.

Kemikali na sumu

Usiguse au kuvuta kemikali usiyoijua bila kinga inayofaa. Eneo linaweza kuwa hatari kwa mtoa huduma pia.

Damu na majimaji ya mwili

Tumia glovu inapowezekana na epuka mgusano wa moja kwa moja.

Mtu mwenye tabia ya ukali au aliyechanganyikiwa

Usijitie kwenye hatari ya kushambuliwa. Omba msaada wa watu waliofunzwa au huduma husika inapohitajika.

Kumhamisha mtu aliyejeruhiwa

Usimhamishe majeruhi bila sababu. Ikiwa mtu ameumia kwenye ajali, hasa ikiwa kuna uwezekano wa kuumia kichwa, shingo au uti wa mgongo, kumhamisha bila ulazima kunaweza kuongeza madhara.

Mhamishe tu ikiwa:

• Eneo analolala ni hatari na anahitaji kuondolewa.

• Kuna moto, maji, umeme au hatari nyingine inayoweza kumdhuru zaidi.

• Unahitaji kumweka katika nafasi inayosaidia kupumua na huwezi kufanya hivyo bila kumgeuza.

• Watoa huduma za dharura wamekuelekeza kufanya hivyo.

Ikiwa lazima kumhamisha, tumia njia salama kulingana na aina ya jeraha na kiwango chako cha mafunzo.

Kutokwa na damu nyingi

Kutokwa na damu nyingi ni dharura.

Ikiwa ni salama kufanya hivyo, tumia glovu na weka kitambaa safi au gauze juu ya eneo linalotoka damu. Bonyeza kwa nguvu na kwa mfululizo ili kusaidia kudhibiti damu.

Ikiwa damu inaendelea kutoka kwa wingi, endelea kutoa shinikizo na tafuta msaada wa dharura.

Usiondoe kitu kilichochomeka ndani ya jeraha. Badala yake, tafuta msaada wa kitaalamu na epuka kukisukuma zaidi ndani.

Mtu aliyepoteza fahamu

Mtu aliyepoteza fahamu anahitaji tathmini ya haraka. Ikiwa hapumui kawaida, piga simu ya dharura na anza CPR kulingana na mafunzo yako au fuata maelekezo ya mtoa huduma wa dharura.

Ikiwa anapumua kawaida lakini hajitambui, mfuatilie kwa karibu na, ikiwa hakuna jeraha linalozuia, mweke katika pozi la kupona ili kusaidia kuweka njia ya hewa wazi. Usimpe chakula, maji au dawa kwa mtu ambaye hajarejea vizuri katika fahamu.

Mtu anayepata degedege

Mtu mwenye degedege anapaswa kulindwa dhidi ya majeraha.

Fanya yafuatayo:

• Ondoa vitu hatari vilivyo karibu.

• Weka kitu laini chini ya kichwa.

• Fuatilia muda wa degedege.

• Legeza mavazi yanayobana shingo.

• Usimshikilie kwa nguvu.

• Usiweke kitu chochote mdomoni.

• Usimpe maji, chakula au dawa wakati wa degedege.

• Baada ya mishtuko kupungua au kuisha, mgeuze ubavuni inapofaa.

Tafuta huduma ya dharura ikiwa degedege linaendelea kwa dakika 5 au zaidi, linajirudia bila mtu kurejea katika hali yake, mtu ana shida ya kupumua, ameumia vibaya, degedege limetokea majini, ni mara yake ya kwanza kupata degedege au kuna sababu nyingine ya dharura.

Mtu aliyepaliwa

Ikiwa mtu hawezi kuzungumza, kukohoa kwa ufanisi au kupumua kutokana na kitu kuziba njia ya hewa, anahitaji msaada wa haraka.

Hatua za huduma ya kwanza hutegemea umri wa mtu na kama anaweza kukohoa kwa ufanisi au la. Kwa mtu mwenye kuziba sana kwa njia ya hewa, mtu aliyefundishwa huduma ya kwanza anatakiwa kutumia mbinu zinazofaa za kuondoa kizuizi.

Usiingize vidole mdomoni kwa kubahatisha ili kutafuta kitu ambacho hukioni, kwa sababu unaweza kukisukuma zaidi ndani.

Ikiwa mtu atapoteza fahamu, piga huduma ya dharura na anza hatua za uokoaji zinazofaa kulingana na mafunzo yako.

Mtu aliyepigwa shoti ya umeme

Usimguse mtu ambaye bado ameshikamana na chanzo cha umeme. Kwanza hakikisha chanzo cha umeme kimezimwa kwa usalama. Ikiwa huwezi kuhakikisha usalama wa eneo, usimkaribie mpaka msaada unaofaa ufike.

Baada ya kuwa salama, tathmini hali yake na tafuta huduma ya dharura. Hata kama mtu anaonekana vizuri baada ya kupigwa na umeme, baadhi ya madhara yanaweza kuwa ya ndani na yasiyoonekana mara moja.

Mtu aliyeungua

Ondoa mtu kwenye chanzo cha joto ikiwa ni salama kufanya hivyo.

Kwa kuungua kwa joto, eneo lililoungua linaweza kupozwa kwa maji safi yanayotiririka na ya kawaida kwa muda unaofaa, bila kutumia barafu moja kwa moja kwenye ngozi.

Usipake mafuta, dawa za kienyeji, dawa ya meno au vitu vingine visivyopendekezwa kwenye jeraha la kuungua.

Usipasue malengelenge kwa makusudi, kwa sababu ngozi hiyo inaweza kusaidia kulinda eneo lililo chini yake dhidi ya maambukizi.

Kuungua kwa kiwango kikubwa, kuungua usoni, kwenye njia ya hewa, mikononi, sehemu za siri au kwenye viungo muhimu kunahitaji tathmini ya kitabibu.

Mtu aliyedhurika na sumu

Ikiwa mtu amemeza, kuvuta au kugusana na kemikali au sumu, usimlazimishe kutapika isipokuwa umeelekezwa kufanya hivyo na mtaalamu anayefaa.

Mtoe kwenye chanzo cha sumu ikiwa ni salama na tafuta msaada wa kitaalamu. Ukiwa na kifungashio cha kemikali au dawa iliyohusika, kihifadhi ili kuwasaidia wataalamu kutambua dutu iliyotumika.

Ikiwa mtu amepoteza fahamu, ana degedege au ana shida ya kupumua, hii ni dharura.

Mtu mwenye dalili za shambulio la moyo

Dalili zinaweza kujumuisha:

• Maumivu au shinikizo kifuani

• Maumivu yanayosambaa kwenye mkono, bega, mgongo, shingo au taya

• Kupumua kwa shida

• Kutokwa na jasho

• Kichefuchefu

• Kizunguzungu

• Udhaifu wa ghafla

Mtu mwenye dalili zinazoshukiwa kuwa za shambulio la moyo anahitaji huduma ya dharura mapema. Msaidie kukaa katika nafasi anayojisikia vizuri, epuka kumwacha peke yake na fuata maelekezo ya huduma ya dharura.

Mtu mwenye dalili za kiharusi

Dalili za kiharusi zinaweza kuanza ghafla. Zinaweza kujumuisha:

• Uso kupinda upande mmoja

• Mkono au mguu mmoja kuwa dhaifu au kufa ganzi

• Kushindwa kuzungumza vizuri

• Kushindwa kuelewa maneno

• Matatizo ya kuona

• Kupoteza usawa

• Maumivu makali ya kichwa yaliyoanza ghafla

Kiharusi ni dharura inayohitaji matibabu ya haraka. Usisubiri dalili zipungue zenyewe. Kumbuka muda ambao dalili zilianza au mara ya mwisho mtu alipoonekana akiwa katika hali yake ya kawaida na toa taarifa hiyo kwa wahudumu wa afya.

Mtu aliyedhurika kwenye ajali

Katika ajali, kwanza hakikisha eneo ni salama kabla ya kumkaribia majeruhi.

Usimhamishe majeruhi bila sababu, hasa ikiwa kuna uwezekano wa jeraha la kichwa, shingo au uti wa mgongo. Dhibiti damu inayotoka kwa kutumia shinikizo la moja kwa moja inapofaa, na fuatilia upumuaji na hali ya fahamu.

Ikiwa kuna watu wengine, wagawe majukumu: mmoja apige simu ya dharura, mwingine asaidie kuzuia magari au watu kuingia eneo la hatari, na mwingine abaki akimfuatilia majeruhi.

Kumsaidia mtu mwenye hofu kubwa na kupumua haraka

Mtu mwenye hofu kubwa anaweza kupumua haraka, kuhisi mapigo ya moyo kwenda kasi, kutetemeka, kupata jasho, kizunguzungu au kuhisi kwamba jambo baya linatokea.

Msaidie kwenda sehemu tulivu na salama, kaa naye na ongea kwa sauti ya utulivu. Msaidie kupunguza msisimko wa mazingira na kupumua kwa utulivu.

Hata hivyo, usidhani kila mtu anayepumua haraka ana shambulio la hofu. Kupumua kwa shida kunaweza kusababishwa na pumu, tatizo la moyo, mzio mkali, maambukizi, damu kuganda kwenye mapafu au hali nyingine hatari. Ikiwa dalili ni mpya, kali au zinaambatana na maumivu ya kifua, kuzimia, midomo kuwa ya bluu au kupumua kwa shida sana, tafuta huduma ya dharura.

Kumbuka: usimpe mgonjwa dawa bila kujua

Mtoa huduma ya kwanza hapaswi kumpa mtu dawa kiholela kwa sababu ya dalili anazoziona.

Dawa inaweza kuwa na madhara, inaweza kuingiliana na dawa nyingine au inaweza kuficha dalili za ugonjwa unaohitaji matibabu ya haraka.

Ikiwa mtu ana dawa alizoandikiwa kwa ajili ya hali maalumu na kuna mpango wa wazi wa jinsi ya kuzitumia wakati wa dharura, fuata maelekezo ya mtoa huduma ya afya.

Kuandika taarifa na kufanya makabidhiano

Baada ya kutoa huduma ya kwanza, taarifa utakayompa mtaalamu wa afya inaweza kuwa muhimu sana.

Ikiwezekana, kumbuka:

• Tukio lilitokea saa ngapi.

• Mgonjwa alipatikana katika hali gani.

• Dalili zilianza lini.

• Jeraha au tatizo lilianza vipi.

• Mgonjwa alipoteza fahamu au la.

• Alipumua kawaida au la.

• Ulichofanya kumsaidia.

• Dawa yoyote iliyotolewa na nani.

• Mabadiliko yaliyotokea baada ya huduma ya kwanza.

• Mambo mengine muhimu uliyoyaona.

Unapokabidhi mgonjwa, mpe mtaalamu wa afya taarifa hizi kwa ufupi na kwa mpangilio. Usifiche taarifa hata kama unaona ni ndogo au unaona ulifanya kosa. Taarifa sahihi humsaidia mtaalamu kufanya maamuzi salama.

Je, mtoa huduma ya kwanza anatakiwa kufanya kila kitu mwenyewe?

Hapana. Huduma bora ya kwanza si kufanya kila kitu mwenyewe. Ni kutambua tatizo, kuweka usalama kwanza, kuomba msaada kwa wakati na kufanya hatua salama unazoweza kufanya.

Ikiwa kuna watu wengine, watumie kwa ufanisi. Mtu mmoja anaweza kupiga simu ya dharura, mwingine kuleta vifaa vya huduma ya kwanza na mwingine kukaa na mgonjwa.

Usiwape watu majukumu ambayo hawana uwezo wa kuyafanya. Waelekeze kwa maneno mafupi na yaliyo wazi.

Ni wakati gani huduma ya dharura inahitajika?

Tafuta huduma ya dharura haraka ikiwa mtu:

• Hapumui kawaida au amepoteza fahamu.

• Ana kutokwa na damu nyingi kusikodhibitika.

• Ana maumivu makali ya kifua.

• Ana dalili zinazoshukiwa kuwa za kiharusi.

• Ana shida kubwa ya kupumua.

• Ana degedege linalodumu dakika 5 au zaidi au degedege zinazofuatana.

• Ameumia vibaya kichwani, shingoni au mgongo.

• Ameungua kwa kiwango kikubwa.

• Ameathiriwa na sumu au kemikali hatari.

• Ameanguka kutoka sehemu yenye urefu mkubwa.

• Amejeruhiwa katika ajali kubwa.

• Ameathiriwa na umeme.

• Ameokolewa kutoka kwenye maji baada ya kuzama.

• Ana mzio mkali unaosababisha kuvimba kwa ulimi au koo au kupumua kwa shida.

• Hali yake inazidi kuwa mbaya haraka.

Usisubiri hali iwe mbaya zaidi ndipo uombe msaada.

Vitu muhimu vya kuwa navyo kwa huduma ya kwanza

Ni vizuri kuwa na vifaa vya msingi vya huduma ya kwanza nyumbani, kazini, shuleni au kwenye gari.

Vinaweza kujumuisha:

• Glovu za matumizi ya mara moja

• Gauze safi

• Bandeji

• Plasta

• Kitambaa safi

• Mikasi

• Kifaa cha kufunika jeraha

• Kifaa cha kusaidia kutoa pumzi wakati wa CPR, ikiwa kinapatikana

• Vifaa vingine vinavyopendekezwa kulingana na mazingira

Kuwa na vifaa pekee hakutoshi. Mafunzo ya huduma ya kwanza ni muhimu ili mtu ajue wakati na namna salama ya kutumia vifaa hivyo.

Huduma ya kwanza si mbadala wa matibabu ya hospitali

Huduma ya kwanza inalenga kumsaidia mtu katika hatua ya awali, lakini haiwezi kuchukua nafasi ya uchunguzi na matibabu ya kitaalamu.

Mtu anaweza kuonekana vizuri nje lakini akawa na jeraha au tatizo kubwa ndani ya mwili. Kwa mfano, baadhi ya majeraha ya kichwa, kifua, tumbo au madhara ya umeme yanaweza yasionekane mara moja.

Kwa hiyo, ikiwa una mashaka kuhusu hali ya mtu, ni salama zaidi kutafuta ushauri wa kitaalamu kuliko kudhani kwamba tatizo si kubwa.

Hitimisho

Huduma ya kwanza huanza kwa kuhakikisha usalama, kutathmini hali ya mgonjwa, kuomba msaada wa kitaalamu kwa wakati na kutoa hatua salama za awali kulingana na tatizo lililopo. Mtoa huduma ya kwanza anapaswa kumlinda mgonjwa dhidi ya madhara zaidi bila kujihatarisha yeye mwenyewe.

Jifunze huduma ya kwanza, kuwa na vifaa vya msingi na fahamu namba ya huduma za dharura katika eneo lako. Katika Tanzania, 112 ni namba ya dharura inayoweza kutumika kuomba msaada wa dharura. Katika tukio linaloweza kuhatarisha maisha, usichelewe kuomba msaada kwa kujaribu kufanya matibabu mengi ambayo hujafundishwa.

Kumbuka: huduma ya kwanza sahihi inaweza kuokoa maisha, lakini usalama wa mtoa huduma na wa mgonjwa unapaswa kuwa kipaumbele cha kwanza.

Mada nyingine za huduma ya kwanza

ULY CLINIC ina mada mbalimbali zinazohusu huduma ya kwanza, zikiwemo:

• Kupaliwa

• Namna ya kufanya CPR

• Mtu aliyevunjika

• Kung'atwa na nyoka

• Kuungua

• Mtu aliyezama kwenye maji

• Kupigwa shoti ya umeme

• Shambulio la moyo

• Kudhuriwa na sumu

• Bruizi (kuvilia kwa damu)

• Mdudu sikioni

• Kushusha homa

• Kufungua njia ya hewa

• Kutambua dalili za homa ya uti wa mgongo

• Kutambua dalili hatari za kiharusi

• Kutambua dalili hatari za shambulio la moyo

• Huduma ya kwanza kwa majeruhi wa ajali

• Mshiko wa asthma (pumu ya kifua)

• Mtu mwenye hofu kubwa na kupumua haraka haraka

• Namna ya kupima viashiria vya uhai, kama joto la mwili, mapigo ya moyo, shinikizo la damu na mapigo ya upumuaji

Kama hujapata unachokitafuta, tafuta mada husika kwenye sehemu ya utafutaji ya ULY CLINIC au wasiliana na mtaalamu wa afya kwa msaada zaidi.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara kuhusu huduma ya kwanza