Kupaliwa hutokea pale kitu, mara nyingi chakula au kitu kidogo, kinapoingia kwenye njia ya hewa na kuizuia kwa kiasi au kabisa. Kizuizi kikubwa kinaweza kumfanya mtu ashindwe kuzungumza, kukohoa au kupumua na kinaweza kusababisha kupoteza fahamu na kifo ikiwa hakitaondolewa haraka.

Huduma ya kwanza hutegemea kama njia ya hewa imeziba kwa kiasi au imeziba kabisa. Tofauti hii ni muhimu kwa sababu mtu anayekohoa kwa nguvu bado anaingiza hewa na mara nyingi anaweza kukitoa kitu kwa kukohoa, wakati mtu asiyeweza kukohoa, kuzungumza au kupumua anahitaji hatua za haraka za kuondoa kizuizi.

Jinsi ya kutambua mtu aliyepaliwa

Mtu aliyepaliwa anaweza:

• Kushika koo kwa mikono.

• Kuonekana mwenye hofu au kuchanganyikiwa.

• Kukohoa kwa nguvu au kwa sauti.

• Kukohoa kwa udhaifu au kushindwa kukohoa.

• Kushindwa kuzungumza.

• Kushindwa kupumua vizuri.

• Kutoa sauti ya juu wakati akijaribu kuvuta pumzi.

• Midomo au ngozi kuanza kuwa ya bluu au kupauka ikiwa oksijeni haitoshi.

Uwezo wa kuongea, kulia, kupumua na kukohoa kwa nguvu unaonyesha kwamba njia ya hewa bado haijazibwa kabisa. Hata hivyo, hali inaweza kubadilika haraka, hivyo mtu huyo anapaswa kufuatiliwa kwa karibu.

Kupaliwa kusiko kali: njia ya hewa haijazibwa kabisa

Ikiwa mtu bado anaweza kukohoa kwa nguvu, kuzungumza au kupumua, usianze mara moja kumpiga mgongoni au kumbana tumbo. Mwambie aendelee kukohoa kwa nguvu kwa sababu kukohoa kunaweza kuwa njia bora ya mwili kutoa kilichoziba njia ya hewa.

Fanya yafuatayo

• Mtulize na umwambie aendelee kukohoa kwa nguvu.

• Kaa naye na umfuatilie kwa karibu.

• Mwambie ateme kitu kilicho mdomoni ikiwa kinaonekana na anaweza kukitoa mwenyewe.

• Ikiwa kitu kinaonekana wazi mdomoni na kinaweza kuchukuliwa kwa urahisi, kinaweza kuondolewa kwa uangalifu.

• Usiingize kidole mdomoni bila kuona kitu, kwa sababu unaweza kukisukuma zaidi ndani ya njia ya hewa.

Ikiwa kikohozi kinakuwa dhaifu, mtu anashindwa kuzungumza au kupumua, chukulia hali hiyo kama kupaliwa sana na anahitaji hatua za haraka.

Kupaliwa sana: njia ya hewa imeziba kabisa

Kupaliwa sana hutokea pale mtu anaposhindwa kukohoa kwa ufanisi, kuzungumza, kulia au kupumua. Anaweza pia kushika koo, kutoa sauti isiyo ya kawaida au kutotoa sauti kabisa. Bila msaada wa haraka anaweza kupoteza fahamu.

Kwa mtu mzima au mtoto mwenye umri zaidi ya mwaka 1, tumia mzunguko wa:

Mikwaju 5 mgongoni → kubana tumbo mara 5 → rudia mzunguko huo.

Usisubiri lazima ufanye mara zote tano ikiwa kitu kimetoka mapema; kila baada ya hatua, angalia kama njia ya hewa imefunguka.

Hatua ya kwanza: Mikwaju 5 mgongoni

Fanya hivi:

1. Simama nyuma ya mtu na upande mmoja kidogo.

2. Msaidie kuinama kuelekea mbele ili kitu kinapotoka kitoke nje ya mdomo badala ya kushuka zaidi kwenye njia ya hewa.

3. Tumia mkono mmoja kuunga kifua chake.

4. Tumia kisigino cha kiganja cha mkono mwingine kumpiga kwa nguvu na kwa utaratibu katikati ya mabega.

5. Fanya hadi mikwaju 5, mmoja baada ya mwingine.

6. Baada ya kila mkwaju, angalia kama kitu kimetoka.

Kisigino cha kiganja ni sehemu yenye nguvu iliyo kati ya kiganja na kifundo cha mkono.

Usimpige bila mpangilio au kwa kumweka amesimama wima huku kichwa kikiwa nyuma, kwa sababu lengo ni kusaidia kitu kitoke kupitia mdomo.

Ikiwa mikwaju ya mgongoni haikusaidia: kubana tumbo

Ikiwa mtu mwenye umri zaidi ya mwaka 1 bado hawezi kupumua au kukohoa kwa ufanisi baada ya mikwaju ya mgongoni, fanya mibano ya tumbo mara 5.

Namna ya kufanya

1. Simama nyuma yake.

2. Mwelekeze kuinama kidogo mbele.

3. Pitisha mikono yako kuzunguka kiuno chake.

4. Fanya ngumi moja.

5. Weka upande wa kidole gumba wa ngumi juu kidogo ya kitovu na chini ya mbavu.

6. Shikilia ngumi hiyo kwa mkono mwingine.

7. Vuta kwa nguvu na haraka kuingia ndani na kuelekea juu.

8. Fanya hadi mara 5, ukikagua baada ya kila msukumo kama kitu kimetoka.

Lengo ni kuongeza shinikizo ndani ya tumbo na kifua ili kusaidia kutoa kitu kilichoziba njia ya hewa.

Usibonyeze kwenye mbavu au sehemu ya chini ya kifua, kwa sababu unaweza kusababisha jeraha.

Endelea kubadilisha mikwaju ya mgongoni na mibano ya tumbo

Ikiwa kitu hakijatoka:

Mikwaju 5 mgongoni → mibano 5 ya tumbo → mikwaju 5 mgongoni → mibano 5 ya tumbo.

Endelea kubadilisha hatua hizi mpaka:

• Kitu kitoke.

• Mtu aweze kukohoa, kuzungumza au kupumua vizuri.

• Mtu apoteze fahamu.

• Msaada wa dharura ufike.

Usimwache mtu huyo peke yake wakati bado anapaliwa.

Hali maalumu: mjamzito au mtu mwenye mwili mkubwa

Usifanye mibano ya tumbo kwa mjamzito. Pia, ikiwa mtu ana mwili mkubwa kiasi kwamba huwezi kuzungusha mikono yako vizuri kuzunguka tumbo lake, tumia mibano ya kifua badala yake, ikiwa umefundishwa namna ya kufanya hivyo.

Katika hali kama hizi, ni muhimu pia kuomba msaada wa huduma za dharura mapema.

Mtoto chini ya mwaka 1 akipaliwa

Usitumie mibano ya tumbo kwa mtoto chini ya mwaka 1. Njia yake ni tofauti kwa sababu ya ukubwa na muundo wa mwili wa mtoto.

Kwa mtoto mchanga mwenye kupaliwa sana akiwa bado ana fahamu, hutumika mzunguko wa:

Mikwaju 5 mgongoni → mibano 5 ya kifua → rudia. 

Mtoto huwekwa kifudifudi akiwa ameshikiliwa kwa usalama, kichwa kikiwa chini kuliko mwili, kisha hutolewa mikwaju ya mgongoni. Ikiwa hakisaidii, mtoto hugeuzwa chali na kutolewa mibano ya kifua kwa vidole viwili katika eneo linalofaa.

Kwa sababu mbinu hii inahitaji usahihi mkubwa, walezi wa watoto wanashauriwa kupata mafunzo ya vitendo ya CPR na huduma ya kwanza kwa watoto.

Usifanye nini mtu anapaliwa?

Usimpe maji

Maji hayawezi kuondoa kitu kilichoziba njia ya hewa na yanaweza kuongeza hatari ya kukabwa.

Usiweke kidole mdomoni bila kuona kitu

Kuingiza kidole bila kuona kitu kunaweza kukisukuma zaidi ndani. Ondoa kitu mdomoni tu ikiwa unakiona na unaweza kukishika kwa urahisi.

Usimlazimishe kunywa au kula

Chakula au kinywaji hakitatibu kuziba kwa njia ya hewa na kinaweza kuongeza tatizo.

Usimning'inize mtoto kwa miguu

Kumshika mtoto kichwa chini kwa miguu si njia salama ya kuondoa kitu kilichoziba njia ya hewa na kunaweza kusababisha majeraha.

Usichelewe kuomba msaada

Kupaliwa sana kunaweza kusababisha mtu kupoteza fahamu haraka. Ikiwa hatua za kwanza hazifanyi kazi, huduma ya dharura inapaswa kuitwa.

Ikiwa mtu aliyepaliwa anapoteza fahamu

Ikiwa mtu anapaliwa na anapoteza fahamu, mlaze kwenye sehemu ngumu na tambarare kwa usalama, piga huduma ya dharura na anza CPR kulingana na mafunzo yako au fuata maelekezo ya mhudumu wa dharura kwenye simu.

Wakati wa CPR, ukiwa umefunzwa, kila unapofungua njia ya hewa kabla ya kutoa pumzi, angalia mdomoni kama kitu kinaonekana wazi. Ikiwa unakiona, kiondoe kwa uangalifu. Usifanye uchunguzi wa kidole kwa kubahatisha ikiwa huoni kitu.

Ikiwa una mtu mwingine karibu, mwagize apige 112 wakati wewe ukiendelea kutoa msaada.

Baada ya kitu kutoka, je, mtu anahitaji kuonana na mtaalamu wa afya?

Ndiyo, ni muhimu kupata tathmini ya kitabibu baada ya tukio la kupaliwa sana, hata kama kitu kilitoka na mtu anaonekana vizuri.

Mikwaju ya mgongoni na mibano ya tumbo inaweza kusababisha majeraha, na wakati mwingine kipande kidogo cha kitu kinaweza kubaki kwenye njia ya hewa. Mtu anaweza pia kupata matatizo ya upumuaji baada ya tukio.

Tafuta huduma ya afya hasa ikiwa baada ya kupaliwa mtu anaendelea kuwa na:

• Kikohozi.

• Kupumua kwa shida.

• Maumivu ya kifua.

• Sauti kubadilika.

• Maumivu wakati wa kumeza.

• Hisia kwamba kitu bado kimekwama.

• Kukohoa damu.

• Homa au dalili nyingine za maambukizi baadaye.

Hitimisho

Mtu aliyepaliwa na bado anaweza kukohoa kwa nguvu, kuzungumza au kupumua ahimizwe kuendelea kukohoa huku akifuatiliwa. Ikiwa hawezi kukohoa, kuzungumza au kupumua, mpe mikwaju 5 mgongoni ikifuatiwa na mibano 5 ya tumbo kwa mtu mzima au mtoto zaidi ya mwaka 1, na rudia mzunguko huo hadi kizuizi kitoke au msaada wa dharura ufike.

Usiweke kidole mdomoni bila kuona kitu, usimpe maji au chakula na usitumie mibano ya tumbo kwa mtoto chini ya mwaka 1 au mjamzito. Mtu aliyepaliwa sana, hasa baada ya kuhitaji mikwaju au mibano, anapaswa kutathminiwa na mtaalamu wa afya hata kama anaonekana amepona.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara kuhusu huduma ya kwanza mwa mtu aluyepaliwa(kupaliwa)