Kuzama maji ni hali inayotokea pale mtu anapopata shida ya kupumua baada ya kuzama au kuwa chini ya maji. Mtu anaweza kuzama kwenye bahari, mto, bwawa, kisima, dimbwi, beseni au hata kwenye kiasi kidogo cha maji. Madhara makubwa hutokea hasa pale maji yanapozuia uwezo wa mtu kupata hewa ya kutosha.

Katika tukio la kuzama maji, usalama wa mwokoaji ni wa kwanza. Usijaribu kuingia kwenye maji au kufanya uokoaji ambao unaweza kukuweka kwenye hatari ya kuzama pia. Mtu aliyezama anaweza kuhitaji kuokolewa, kupatiwa pumzi za uokoaji, CPR au kufikishwa hospitali hata kama baadaye anaonekana kuanza kujisikia vizuri.

Dalili za mtu anayezama au aliyekuwa chini ya maji

Mtu anayepata shida majini anaweza:

• Kushindwa kuogelea au kusonga mbele

• Kuwa wima ndani ya maji lakini kushindwa kujisukuma au kuogelea

• Kuonekana akipiga mikono bila uwezo wa kuomba msaada

• Kuwa kimya ghafla ndani ya maji

• Kuelea kifudifudi au uso ukiwa ndani ya maji

• Kukohoa au kupumua kwa shida baada ya kutoka majini

• Kuonekana mwenye hofu, kuchanganyikiwa au kuchoka sana

• Kupoteza fahamu

• Kutopumua au kupumua kwa njia isiyo ya kawaida

Muhimu: mtu anayezama si lazima apige kelele au aombe msaada kwa sauti. Mara nyingi mtu anayepata shida kubwa ndani ya maji anaweza kushindwa kuzungumza au kupiga kelele.

Huduma ya kwanza kwa mtu aliyezama maji

Hatua ya 1: Hakikisha usalama wako kwanza

Usikimbilie kuingia majini bila kufikiria usalama wako. Kuwa mwokoaji mwingine anayezama kunaweza kuongeza idadi ya waathirika.

Ikiwa hujafundishwa uokoaji wa majini, jaribu kumsaidia ukiwa nchi kavu kwa kutumia njia salama. Unaweza:

• Kumtupia boya au kifaa kinachoelea

• Kumtupia chupa tupu iliyofungwa vizuri au kifaa kingine kinachoweza kuelea

• Kumtupia kamba au kitu anachoweza kushika

• Kutumia fimbo ndefu kumsaidia kushika akiwa karibu na ukingo

• Kupiga kelele kuomba msaada wa watu wengine au waokoaji waliopo

Usiingie majini kama mazingira si salama au kama hujui kuogelea na kufanya uokoaji. Mwokoaji aliyefundishwa anaweza kutumia vifaa vya kuelea wakati wa kumfikia mtu aliye kwenye maji.

Hatua ya 2: Mtoe majini kwa usalama

Baada ya kumfikisha mahali salama, mtoe kwenye maji kwa uangalifu. Ikiwa kuna uwezekano wa jeraha la shingo au uti wa mgongo, kwa mfano baada ya kuruka kichwa kwanza kwenye maji yasiyo na kina au ajali ya chombo cha majini, jaribu kupunguza harakati zisizo za lazima za shingo na mgongo.

Hata hivyo, usicheleweshe kumtoa majini au kuanza huduma muhimu ya kuokoa maisha kwa sababu ya kuhofia jeraha la mgongo. Mara baada ya kufika nchi kavu au sehemu salama, anza kumtathmini.

Hatua ya 3: Angalia kama anaitikia

Muite kwa sauti na umguse kwa upole ili kuona kama anaitikia.

Ikiwa anaitikia:

• Mtulize

• Msaidie kutoka kwenye mazingira ya baridi

• Mkaushe na umfunike kwa nguo au blanketi kavu

• Mwangalie kwa karibu

• Tafuta msaada wa kitabibu kulingana na hali yake

Ikiwa haitikii, piga kelele kuomba msaada na mwombe mtu mwingine apige 112 au namba ya huduma za dharura inayotumika eneo lako.

Hatua ya 4: Angalia kupumua

Fungua njia ya hewa kwa uangalifu kwa kuinua kidevu na kurekebisha kichwa kwa kiasi kinachofaa.

Angalia kama kifua kinapanda na kushuka, sikiliza sauti ya pumzi na angalia dalili za kupumua kwa muda usiozidi sekunde 10.

Kupumua kwa kawaida kunamaanisha pumzi za kawaida na zenye mpangilio. Kupumua kwa kuvuta pumzi kwa nadra, kwa kukoroma au kwa kushtukastuka hakipaswi kuchukuliwa kuwa kupumua kwa kawaida katika mtu asiyeitikia.

Ikiwa anapumua kawaida

Ikiwa amepoteza fahamu lakini bado anapumua kawaida:

• Mlaze kwa uangalifu katika pozi la kupona, hasa kama anaweza kutapika.

• Hakikisha njia ya hewa inabaki wazi

• Mwangalie kupumua mara kwa mara

• Mkaushe na umkinge dhidi ya baridi

• Piga simu kwa huduma ya dharura au mpeleke kwenye huduma ya afya kulingana na maelekezo ya wataalamu

Usimwache peke yake. Hali yake inaweza kubadilika baada ya muda.

Ikiwa hapumui kawaida: anza uokoaji wa kupumua na CPR

Kuzama maji husababisha upungufu mkubwa wa oksijeni. Kwa hiyo, pumzi za uokoaji zina umuhimu mkubwa katika CPR ya mtu aliyezama maji.

Hatua ya 5: Mpe pumzi za uokoaji

Miongozo inaweza kutofautiana kidogo kulingana na nchi na taasisi inayotoa mafunzo. Kwa mfano, Resuscitation Council UK inapendekeza pumzi 5 za mwanzo kwa mtu asiyeitikia na hapumui baada ya kuzama maji, kisha CPR ya kawaida.

Fanya yafuatayo:

1. Fungua njia ya hewa

2. Funga pua yake kwa vidole

3. Funika mdomo wake kwa mdomo wako na kuhakikisha hewa haitoki pembeni

4. Puliza hewa kwa takribani sekunde 1

5. Angalia kifua kinapanda

6. Ruhusu kifua kishuke kabla ya kutoa pumzi inayofuata

7. Toa pumzi za mwanzo kulingana na mafunzo na mwongozo wa huduma ya dharura unaofuata

Usipulize hewa nyingi kwa nguvu kupita kiasi. Lengo ni kuona kifua kinapanda

Kama kifua hakipandi, rekebisha nafasi ya kichwa na kidevu na ujaribu tena. Usipoteze muda mwingi kujaribu kutoa pumzi ikiwa hazipiti; anza hatua za CPR.

Hatua ya 6: Anza CPR

Baada ya pumzi za mwanzo, ikiwa mtu bado:

• Hajitambui.

• Hapumui kawaida.

• Haonyeshi dalili za kawaida za uhai.

Anza CPR.

Kwa mtu mzima:

• Weka kisigino cha kiganja cha mkono mmoja katikati ya kifua.

• Weka mkono mwingine juu yake

• Ingilianisha vidole

• Nyosha mikono kwenye viwiko

• Weka mabega yako juu ya mikono

• Kandamiza kifua kwa kina cha takribani sentimita 5–6

• Fanya migandamizo kwa kasi ya 100–120 kwa dakika

• Baada ya migandamizo 30, mpe pumzi 2 za uokoaji ikiwa umefunzwa na unaweza kufanya hivyo.

• Endelea kwa mzunguko wa migandamizo 30 na pumzi 2

Kwa mtoto au mtoto mchanga, mbinu ya CPR ni tofauti kulingana na umri na ukubwa wa mtoto. Ikiwezekana, fuata maelekezo ya mhudumu wa dharura kupitia simu au msaada wa mtu aliyefundishwa CPR ya watoto.

Ikiwa huwezi kutoa pumzi za uokoaji

Ikiwa hujafundishwa, huwezi kutoa pumzi au hauko tayari kufanya mouth-to-mouth, anza migandamizo ya kifua badala ya kutofanya chochote. Migandamizo pekee si bora kama CPR yenye pumzi katika kuzama maji, lakini inaweza kuwa bora kuliko kutotoa CPR kabisa.

Hatua ya 7: Tumia Kifaa cha umeme cha kuamsha moyo(AED) inapohitajika

Kifaa cha umeme cha kuamsha moyo ni kifaa cha umeme cha kuamsha moyo kiotomatiki ambacho kinaweza kuchambua mpangilio wa mapigo ya moyo na kutoa mshtuko wa umeme inapohitajika.

Ikiwa Kifaa cha umeme cha kuamsha moyo inapatikana:

• Endelea CPR wakati mtu mwingine analeta kifaa.

• Mkaushe kifua haraka kabla ya kuweka pedi za kifaa.

• Washa kifaa cha umeme cha kuamsha moyo .

• Fuata maelekezo ya sauti au picha kutoka kwenye kifaa.

• Usimguse mtu wakati kifaa cha umeme cha kuamsha moyo kinachambua mapigo au inapotoa mshtuko.

Kifaa cha umeme cha kuamsha moyo inaweza kutumika kwa usalama baada ya mtu kutolewa majini na kifua kukauka kwa kiwango kinachowezesha pedi kushikamana vizuri.

Endelea CPR mpaka lini?

Endelea CPR hadi:

• Mtu aanze kupumua kawaida.

• Afungue macho au aanze kuitikia.

• Afanye harakati zenye maana.

• Msaada wa kitaalamu ufike na kuchukua jukumu.

• Uwe umechoka kiasi kwamba huwezi kuendelea kwa usalama.

Ikiwa anaanza kupumua kawaida lakini bado hajitambui vizuri, mweke katika pozi la kupona na uendelee kumfuatilia.

Mambo usiyopaswa kufanya

Usijaribu kutoa maji kwenye mapafu kwa kumgeuza kichwa chini

Usimshike mtu miguu juu na kumtingisha kwa lengo la “kumwaga maji yaliyopo kwenye mapafu.” Hii inaweza kuchelewesha uokoaji wa kupumua na CPR.

Kuzama maji husababisha hasa tatizo la ukosefu wa oksijeni. Kipaumbele ni kufungua njia ya hewa, kutoa pumzi inapohitajika na kuanza CPR, si kujaribu kutoa maji kwa kumgeuza mtu kichwa chini.

Usibonyeze tumbo ili kutoa maji

Usibonyeze tumbo kwa lengo la kutoa maji. Hii inaweza kusababisha kutapika na kuongeza hatari ya matapishi kuingia kwenye njia ya hewa.

Usichelewe kupiga simu kwa msaada

Mtu anaweza kuonekana amepona baada ya kutoka majini lakini baadaye hali yake ikabadilika. Kupumua kwa shida, kukohoa kupita kiasi, usingizi usio wa kawaida au kuchanganyikiwa baada ya tukio la kuzama maji kunahitaji tathmini ya kitabibu.

Usimwache peke yake

Mwangalie kupumua, kiwango cha fahamu na hali yake kwa karibu hadi apate msaada unaofaa.

Dalili za hatari baada ya kuzama maji

Tafuta huduma ya dharura haraka ikiwa mtu ana:

• Kupumua kwa shida

• Kupumua haraka sana

• Kupumua kwa sauti isiyo ya kawaida

• Kukohoa sana au kukohoa kunakoendelea

• Midomo au ngozi kuwa ya bluu au kijivu

• Kuchanganyikiwa au usingizi mkubwa

• Kupoteza fahamu

• Maumivu ya kifua

• Kutapika mara kwa mara

• Kushindwa kuzungumza vizuri

• Udhaifu mkubwa

• Kupumua kunakozidi kuwa kugumu baada ya kuonekana amepona

Mtu aliyekuwa amezama na kuhitaji CPR au aliyepoteza fahamu anahitaji tathmini ya haraka ya kitabibu hata kama baadaye anaonekana kurejea katika hali nzuri.

Kumkinga dhidi ya baridi

Baada ya kumtoa majini:

• Ondoa nguo zenye unyevunyevu ikiwa unaweza kufanya hivyo bila kuchelewesha huduma muhimu.

• Mkaushe kwa taulo au nguo kavu.

• Mfunike kwa blanketi au nguo kavu.

• Mlinde dhidi ya upepo na mazingira ya baridi.

• Mweke juu ya kitu kinachoweza kumkinga dhidi ya baridi ya ardhini.

Hii ni muhimu kwa sababu maji na nguo zenye unyevunyevu zinaweza kusababisha mwili kupoteza joto haraka.

Hitimisho

Mtu aliyezama maji anahitaji msaada wa haraka, lakini usijaribu kumuokoa kwa njia inayokuweka kwenye hatari ya kuzama pia. Mtoe majini kwa usalama, angalia fahamu na kupumua, mpe pumzi za uokoaji na CPR ikiwa hapumui kawaida, na tumia Kifaa cha umeme cha kuamsha moyo kinapopatikana.

Baada ya tukio la kuzama maji, mtu anayepata shida ya kupumua, kupoteza fahamu au kuhitaji CPR anapaswa kupata huduma ya haraka ya wataalamu. Ufuatiliaji wa karibu ni muhimu hata baada ya mtu kuonekana ameanza kupona.

Maswali yaliyoulizwa mara kwa mara kuhusu huduma ya kwanza kwa mtu aliyezama maji