Kichaa cha mbwa ni ugonjwa wa kuambukiza unaosababishwa na virusi vya Rabies kutoka familia ya Rhabdoviridae. Huambukizwa kwa binadamu kupitia mate ya mnyama aliyeambukizwa, mara nyingi kwa kung’atwa na mbwa. Ugonjwa huu huathiri mfumo wa neva (ubongo na uti wa mgongo) na, bila matibabu ya haraka kabla ya dalili kuanza, husababisha kifo karibu kwa asilimia 100. Kichaa cha mbwa ni tatizo kubwa la afya ya jamii katika nchi nyingi zinazoendelea, lakini ni ugonjwa unaozuilika kabisa kwa chanjo sahihi.

Sababu na njia za maambukizi

Chanzo cha maambukizi

• Mbwa (chanzo kikuu duniani)

• Paka, popo, mbweha, fisi na wanyama wengine wa porini

Njia za kuambukizwa

• Kung’atwa na mnyama mwenye ugonjwa wa kichaa cha mbwa

• Kukwaruzwa na mnyama mwenye mate yenye virusi

• Mate ya mnyama kuingia kwenye jeraha wazi au kwenye macho, mdomo au pua

• Kwa nadra sana, kwa kupandikizwa kiungo kutoka kwa mtu aliyeambukizwa

Virusi huingia mwilini kupitia jeraha, husafiri polepole kupitia mishipa ya fahamu hadi kwenye ubongo.

Dalili za kichaa cha mbwa

Dalili hujitokeza baada ya kipindi cha maatamio kinachoweza kuchukua siku 7 hadi miezi kadhaa (wakati mwingine zaidi ya mwaka), kutegemea eneo la jeraha, kiasi cha virusi na kinga ya mwili.

Dalili za awali

• Homa

• Maumivu ya kichwa

• Uchovu

• Kuwashwa au maumivu sehemu alikong’atwa

Dalili za baadaye (hatua hatari)

• Hofu ya maji (haidrofobia)

• Hofu ya upepo au hewa (aerofobia)

• Kutokwa na mate mengi

• Mshtuko wa misuli

• Kuchanganyikiwa, hasira kali au tabia isiyo ya kawaida

• Kupooza na hatimaye kifo

Vipimo vya uchunguzi

Hakuna kipimo kimoja rahisi cha kuthibitisha rabies kwa binadamu akiwa hai kabla ya dalili kali. Vipimo vinaweza kujumuisha:

• Sampuli za mate, damu, maji ya uti wa mgongo

• Kipimo cha PCR kutafuta virusi

• Vipimo vya kingamwili

Kwa vitendo, maamuzi ya matibabu hufanywa kulingana na historia ya kung’atwa na tathmini ya hatari, si kusubiri majibu ya vipimo.

Matibabu ya kichaa cha mbwa

Huduma ya haraka baada ya kung’atwa (Kinga baada ya kung'atwa)

Haya ndiyo matibabu muhimu zaidi na huokoa maisha:

Kusafisha jeraha mara moja

• Safisha kwa maji mengi yanayotiririka na sabuni kwa dakika15 au zaidi

• Tumia dawa ya kuua vijidudu (iodine au spiriti) ikiwa ipo

Chanjo ya kichaa cha mbwa

Hutolewa kwa ratiba maalum (siku ya 0, 3, 7, 14 ± 28 kulingana na miongozo)

Rabies Immunoglobulin (RIG)

Hutolewa kwa majeraha hatarishi ili kutoa kinga ya haraka

Baada ya dalili kuanza

Hakuna tiba ya kuponya kichaa cha mbwa kwa sasa. Matibabu hubaki ya kupunguza maumivu na dalili (tiba saidizi)

Kinga

• Chanjo yakwa mbwa na wanyama wa kufugwa

• Kuepuka kucheza au kukaribia wanyama wasiojulikana

• Chanjo kabla ya kujianika kwa watu walio kwenye hatari kubwa (madaktari wa mifugo, wafanyakazi wa maabara)

• Elimu ya jamii kuhusu hatua za haraka baada ya kung’atwa

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara na majibu yake