Mwandishi:
Mhhariri
Imeboreshwa:
ULY CLINIC
ULY CLINIC
22 Novemba 2026, 05:28:27

Kipindupindu (cholera)
Kipindupindu ni ugonjwa wa kuharisha unaosababishwa na bakteria Vibrio cholerae, unaoenezwa kwa maji na chakula vilivyochafuliwa na kinyesi. Huleta kuharisha maji mengi kama maji ya mchele, kutapika na misuli kukaza, na mgonjwa huweza kufariki ndani ya masaa machache kwa upungufu wa maji. Kunywa ORS mara moja na kufika kituo cha afya haraka huokoa karibu kila mgonjwa; maji safi, vyoo, kunawa mikono na chanjo huzuia.
Kipindupindu bado hulipuka mara kwa mara katika nchi nyingi za Afrika, hasa wakati wa mvua, mafuriko na mahali penye uhaba wa maji safi na vyoo. Ni ugonjwa unaotibika kwa urahisi, lakini unaua haraka ukichelewa, kwa hiyo kila familia inapaswa kujua dalili zake na hatua za kwanza.
Makala hii inaeleza kipindupindu ni nini, kinavyoenea, dalili na jinsi ya kupima upungufu wa maji, hatua za kuchukua nyumbani, matibabu kituoni, chanjo, kinga ya familia na jamii, na maswali yanayoulizwa mara nyingi.
Kipindupindu ni maambukizi makali ya ghafla ya utumbo mwembamba yanayosababishwa na bakteria Vibrio cholerae, hasa aina zinazoitwa O1 na O139. Bakteria hawa hutoa sumu inayofanya utumbo kutoa maji kwa wingi mkubwa. Mtu mzima mwenye kipindupindu kikali huweza kupoteza lita 10 hadi 20 za maji kwa siku.
Kipindupindu ni dharura ya afya ya jamii. Huenea haraka kwenye milipuko, na mgonjwa anayeshukiwa huripotiwa mara moja kwa mamlaka za afya ili hatua za kudhibiti zianze. Wakati wa mlipuko, wagonjwa hutibiwa katika vituo maalumu vya matibabu ya kipindupindu vyenye taratibu kali za usafi.
Habari njema ni kwamba matibabu sahihi ya kurudisha maji mwilini yamepunguza vifo vya kipindupindu kutoka zaidi ya nusu ya wagonjwa hadi chini ya mmoja kati ya mia. Vifo vingi vinavyotokea leo ni vya waliochelewa kufika kituoni au walioishi mbali na huduma.
Kwa watoa huduma: fasili ya mgonjwa
Mahali ambapo mlipuko haujatangazwa, mgonjwa anayeshukiwa ni mtu wa miaka 2 au zaidi mwenye kuharisha maji kwa ghafla pamoja na upungufu mkubwa wa maji, au aliyefariki kwa kuharisha maji kwa ghafla. Mlipuko ukishatangazwa, mtu yeyote mwenye kuharisha maji kwa ghafla huhesabiwa kuwa anashukiwa. Mgonjwa huthibitishwa kwa kuotesha kinyesi au PCR inayoonyesha Vibrio cholerae O1 au O139.
Takwimu za ugonjwa
Makadirio ya kidunia yanaonyesha kwamba kati ya watu milioni 1.3 na 4 hupata kipindupindu kila mwaka, na kati ya watu 21,000 na 143,000 hufariki. Idadi halisi huenda ni kubwa zaidi kwa sababu wagonjwa wengi hawaripotiwi. Tangu mwaka 2021 milipuko imeongezeka sana duniani, hasa katika nchi za Afrika na Asia, ikichochewa na mafuriko, ukame, migogoro na ukuaji wa miji bila huduma za maji na vyoo.
Nchini kwetu milipuko imejitokeza mara kwa mara katika miaka ya karibuni, ikigusa mikoa mingi. Milipuko huongezeka wakati wa msimu wa mvua na mafuriko, katika maeneo ya mijini yenye makazi yenye msongamano, kando ya maziwa na pwani, na kwenye mikusanyiko mikubwa kama misiba na sherehe.
Takribani watu 8 kati ya 10 wanaoambukizwa hawapati dalili au hupata kuharisha kidogo, lakini hutoa bakteria kwenye kinyesi kwa siku kadhaa na hivyo kuendeleza mlipuko. Kati ya wanaopata dalili, mmoja kati ya watano hivi hupata kipindupindu kikali.
Visababishi na vihatarishi
Kipindupindu huenezwa kwa njia ya kinyesi kwenda mdomoni: bakteria kutoka kwenye kinyesi au matapishi ya mgonjwa huingia kwenye maji au chakula, na mtu mwingine huwameza.
Maji yasiyo salama
Kunywa maji yasiyochemshwa wala kutibiwa kutoka visima, mito, maziwa, mabwawa au mabomba yaliyovunjika na kuchafuliwa na kinyesi. Barafu na juisi zilizotengenezwa kwa maji hayo pia huambukiza.
Chakula kilichochafuliwa
Vyakula vya mitaani vilivyopoa, samaki, dagaa na vyakula vya baharini wasiopikwa vizuri, matunda yaliyokatwa na kuachwa wazi, na mboga mbichi zilizooshwa kwa maji machafu.
Mikono isiyonawa
Kutonawa mikono baada ya kutumia choo, kumhudumia mgonjwa au kubadilisha nepi, kabla ya kula na kabla ya kuandaa chakula.
Misiba na maiti
Kumwosha au kumgusa marehemu aliyefariki kwa kipindupindu bila kinga, na kula chakula kisicho salama kwenye misiba, kumechochea milipuko mingi.
Mazingira yanayoongeza hatari
Ukosefu wa maji safi na vyoo, na kujisaidia ovyo.
Mafuriko na msimu wa mvua, ambao husomba kinyesi kwenda kwenye vyanzo vya maji.
Makazi yenye msongamano, kambi za wakimbizi na magereza.
Utapiamlo, ambao huongeza ukali wa ugonjwa.
Kupungua kwa tindikali ya tumbo, kwa mfano kwa wanaotumia dawa za kupunguza tindikali kwa muda mrefu.
Watu wenye kundi la damu O huugua kipindupindu kikali zaidi.
Jinsi ugonjwa unavyotokea
Bakteria wakimezwa kwa wingi, wale wanaovuka tindikali ya tumbo hufika utumbo mwembamba, hujishikiza kwenye ukuta wake na kutoa sumu ya kipindupindu. Sumu hii hufungua njia za chumvi kwenye seli za utumbo, na maji na chumvi nyingi hutoka mwilini kuingia utumboni kwa kasi kubwa.
Utumbo wenyewe haukatwi wala kuharibiwa, ndiyo maana kinyesi hakina damu wala usaha, na mgonjwa mara nyingi hana homa wala maumivu makali. Tatizo kubwa ni upotevu wa maji na chumvi: damu hupungua na kuwa nzito, shinikizo la damu hushuka, figo hushindwa, na mshtuko hufuata. Upotevu wa potasiamu huleta misuli kukaza na udhaifu, na tindikali hujaa mwilini.
Kipindi cha kupevuka ni kati ya masaa machache hadi siku 5, mara nyingi siku 1 hadi 2. Hii ndiyo sababu milipuko huenea haraka sana.
Kwa nini ORS inafanya kazi
Sumu ya kipindupindu haizuii utumbo kufyonza sukari pamoja na chumvi. ORS ina sukari na chumvi kwa uwiano maalumu unaovuta maji kurudi mwilini, hata wakati kuharisha kunaendelea. Ugunduzi huu ni mojawapo ya maendeleo makubwa zaidi ya tiba katika karne iliyopita.
Dalili na viashiria
Kuharisha maji mengi kwa ghafla
Kinyesi huwa maji meupe yenye vipande vidogo, kama maji ya mchele, bila harufu kali, na hutoka kwa wingi mara nyingi. Mara nyingi hakuna maumivu makali ya tumbo.
Kutapika
Hutokea mapema na huweza kumfanya mgonjwa ashindwe kunywa ORS.
Misuli kukaza
Misuli ya miguu, mikono na tumbo hukaza kwa maumivu kwa sababu ya kupoteza chumvi.
Kwa kawaida hakuna homa
Homa kali pamoja na kuharisha damu huashiria ugonjwa mwingine kama kuhara damu au homa ya matumbo.
Dalili za upungufu wa maji
Hali | Dalili | Mpango wa matibabu |
Hakuna upungufu unaoonekana | Mgonjwa yuko macho, anakunywa kawaida, macho ya kawaida, ngozi ikibanwa hurudi haraka | Mpango A: ORS nyumbani baada ya kila choo, na kuendelea kula |
Upungufu wa wastani | Kutotulia au kukasirika, kiu kali, macho kuingia ndani, mdomo mkavu, ngozi ikibanwa hurudi polepole | Mpango B: ORS kwa wingi kituoni chini ya uangalizi kwa masaa 4 |
Upungufu mkubwa | Kusinzia, kupoteza fahamu, kushindwa kunywa, mapigo ya moyo dhaifu au kutohisiwa, ngozi ikibanwa hurudi polepole sana | Mpango C: maji ya dripu kwa haraka, kisha ORS |
Dalili za hatari
Kusinzia au kuchanganyikiwa, mikono na miguu baridi, midomo kuwa bluu, kutokojoa kwa masaa mengi, na kushindwa kunywa. Mgonjwa wa namna hii anahitaji dripu mara moja.
Kwa watoto
Watoto hupoteza maji haraka zaidi, na wanaweza kupata degedege, sukari kushuka na homa kidogo. Soma upungufu wa maji mwilini kwa watoto na kuharisha kwa mtoto.
Vipimo
Wakati wa mlipuko, mgonjwa mwenye kuharisha maji kwa ghafla hutibiwa mara moja kama mgonjwa wa kipindupindu, bila kusubiri kipimo. Vipimo hutumika kuthibitisha mlipuko, kufuatilia mwenendo wake na kujua dawa zinazofaa.
Kipimo cha haraka cha kinyesi
Hutoa jibu ndani ya dakika chache na hutumika kugundua mapema mlipuko mahali papya. Jibu chanya huthibitishwa kwa kipimo cha maabara.
Kuotesha kinyesi au PCR
Huthibitisha kipindupindu na aina ya bakteria, na hupima usugu wa bakteria dhidi ya dawa. Hufanyika kwa wagonjwa wa kwanza wa mlipuko na kwa sampuli chache baadaye kufuatilia mwenendo.
Vipimo kwa wagonjwa wakali
Chumvi za mwili, figo na sukari ya damu, hasa kwa watoto, wazee, wajawazito na wasioendelea vizuri.
Kuripoti
Mtoa huduma anayeshuku kipindupindu huripoti mara moja kwa timu ya afya ya wilaya, ili kutafuta chanzo cha maji, kutibu maji, kuelimisha jamii na kufuatilia waliokutana na mgonjwa.
Matibabu
Kwa mujibu wa mwongozo wa tiba wa taifa, matibabu ya kipindupindu yana sehemu tatu: kurudisha maji mwilini, dawa za kuua bakteria kwa wenye upungufu mkubwa, na virutubisho vya zinki na foliki asidi.
Hatua ya kwanza nyumbani
Anza ORS mara moja na umpeleke mgonjwa kituo cha afya haraka. Kama huna ORS, changanya lita moja ya maji safi yaliyochemshwa na kupoa, vijiko vidogo 6 vya sukari vilivyosawazishwa, na nusu kijiko kidogo cha chumvi. Mpe mgonjwa kunywa kidogo kidogo mara kwa mara njiani, hata akitapika. Soma uchanganyaji wa ORS na kutapika na kuharisha: huduma ya kwanza.
Kurudisha maji mwilini
Hii ndiyo sehemu muhimu kuliko zote. Mgonjwa hupimwa kiwango cha upungufu wa maji na kupangiwa Mpango A, B au C. Mgonjwa mwenye upungufu mkubwa hupewa maji ya Ringer's lactate kwa dripu kwa kasi kubwa ndani ya masaa 3, na huanza ORS mara anapoweza kunywa. Maji yanayopotea kwa kuharisha hupimwa na kurudishwa hadi kuharisha kupungue. Wengi hupata nafuu kubwa ndani ya masaa machache baada ya dripu.
Dawa za kuua bakteria
Hutolewa kwa wagonjwa wenye upungufu mkubwa wa maji. Hupunguza muda wa kuharisha, kiasi cha maji kinachopotea na muda wa kutoa bakteria. Kwa watu wazima wasio wajawazito hutumika dozi moja ya doxycycline au mbadala wake; wajawazito na watoto hutumia dawa nyingine zinazowafaa, kama erythromycin au azithromycin. Dawa hizi si mbadala wa maji: mgonjwa asiyepewa maji ya kutosha hufariki hata akipewa dawa.
Zinki na lishe
Watoto hupewa zinki ambayo hupunguza muda na ukali wa kuharisha. Mgonjwa huanza kula mara kutapika kunapopungua, na mtoto anayenyonya aendelee kunyonya muda wote.
Dawa zisizofaa
Dawa za kuzuia kuharisha, dawa za kuzuia kutapika zisizoelekezwa, na dawa za kienyeji hazitibu kipindupindu, huweza kuficha ukali wa ugonjwa, na huchelewesha matibabu sahihi. Soma dawa za kutibu kuharisha.
Kwa watoa huduma: mambo ya kuzingatia
Pima upya mgonjwa kila baada ya muda mfupi wakati wa dripu: mapigo ya moyo ya mkononi yanapaswa kuwa na nguvu baada ya sehemu ya kwanza ya maji. Ringer's lactate ni bora kuliko maji ya chumvi ya kawaida, ambayo huweza kuongeza tindikali mwilini. Anza ORS mapema hata wakati dripu inaendelea, kwa sababu ina potasiamu na sukari. Fuata dozi za dawa kwenye mwongozo wa tiba wa taifa, na fuata taratibu za usafi za kituo cha matibabu ya kipindupindu.
Matatizo yanayoweza kutokea
Mshtuko na kifo
Bila matibabu, nusu au zaidi ya wagonjwa wa kipindupindu kikali hufariki, wengine ndani ya masaa machache tangu dalili zianze.
Figo kushindwa kufanya kazi
Huweza kutokea kwa waliochelewa kurudishiwa maji, na mara chache huhitaji kusafishwa damu.
Sukari kushuka
Hutokea zaidi kwa watoto, na huleta degedege na kupoteza fahamu. Kuendelea kula na kunyonya huzuia.
Chumvi za mwili kuvurugika
Potasiamu ikishuka huleta udhaifu mkubwa wa misuli na mapigo ya moyo yasiyo ya kawaida.
Kwa wajawazito
Upungufu mkubwa wa maji huweza kuleta mimba kuharibika, uchungu wa mapema au mtoto kufia tumboni. Mjamzito mwenye kuharisha maji apelekwe kituoni mara moja.
Maji kujaa mapafuni
Dripu ikizidi bila ufuatiliaji, hasa kwa wazee na watoto wenye utapiamlo mkali, maji huweza kujaa mapafuni. Ndiyo sababu mgonjwa hupimwa mara kwa mara.
Kinga
Maji salama
Chemsha maji ya kunywa hadi yachemke kwa nguvu, au tumia vidonge au kimiminika cha klorini kwa maelekezo. Hifadhi maji kwenye chombo safi kilichofunikwa, chenye mdomo mwembamba au bomba, na usichote kwa mikono.
Kunawa mikono
Nawa mikono kwa sabuni na maji safi yanayotiririka baada ya kutumia choo, baada ya kumhudumia mgonjwa au kubadilisha nepi, kabla ya kula, na kabla ya kuandaa chakula.
Vyoo
Tumia na tunza vyoo safi, usijisaidie ovyo, na tupa kinyesi cha watoto chooni.
Chakula salama
Pika chakula vizuri na kula kikiwa cha moto. Osha matunda na mboga kwa maji salama, menya matunda mwenyewe, na epuka vyakula vya mitaani na vyakula vibichi vya baharini wakati wa mlipuko.
Chanjo ya kipindupindu ya kumeza
Hutolewa katika maeneo ya milipuko na yenye hatari kubwa, kwa mpango wa wizara ya afya. Dozi mbili hutoa kinga kwa takribani miaka mitatu; kwa sababu ya uhaba wa chanjo duniani, kampeni nyingi za sasa hutoa dozi moja inayotoa kinga ya muda mfupi. Chanjo haichukui nafasi ya maji safi, vyoo na kunawa mikono.
Mazishi salama
Fuata maelekezo ya wataalamu wa afya kuhusu kuandaa na kuzika marehemu aliyefariki kwa kipindupindu, na epuka kula na kunawa kwa pamoja kwenye misiba wakati wa mlipuko.
Kuwahudumia wagonjwa nyumbani
Mtunzaji anawe mikono mara kwa mara, asafishe matapishi na kinyesi kwa dawa ya klorini, na afue nguo za mgonjwa kwa maji ya moto au klorini, mbali na vyanzo vya maji.
Dawa za kuua bakteria kwa watu wengi kama kinga hazipendekezwi, kwa sababu haziwezi kuzuia mlipuko na huzalisha bakteria sugu.
Lini umwone daktari
Kipindupindu hakina muda wa kusubiri. Nenda kituo cha afya mara moja, ukinywa ORS njiani, kama:
Unaharisha maji mengi kwa ghafla, hasa wakati wa mlipuko au baada ya kula au kunywa mahali penye wagonjwa.
Unatapika na kushindwa kunywa ORS.
Una kiu kali, macho yameingia ndani, mdomo mkavu au hukojoi.
Misuli inakaza sana au unahisi udhaifu mkubwa.
Mgonjwa anasinzia, amechanganyikiwa au mikono na miguu ni baridi.
Mgonjwa ni mtoto mdogo, mzee, mjamzito au mtu mwenye utapiamlo.
Mtu wa familia au jirani ana kipindupindu na wewe umeanza kuharisha.
Soma pia kuharisha na upungufu wa maji mwilini.
Hitimisho
Kipindupindu ni ugonjwa wa kuharisha maji mengi unaoua haraka kwa upungufu wa maji, lakini unatibika kwa urahisi ukiwahiwa. Anza ORS mara moja, mpeleke mgonjwa kituoni bila kusubiri, na mfuate maelekezo ya kituo. Kinga ya familia na jamii ni maji yaliyochemshwa au kutibiwa, kunawa mikono kwa sabuni, vyoo safi, chakula kilichopikwa vizuri, mazishi salama, na chanjo pale inapotolewa.
Maswali yanayoulizwa mara kwa mara
1. Kipindupindu kinaweza kuua ndani ya muda gani?
Bila matibabu, mgonjwa mwenye kipindupindu kikali anaweza kufariki ndani ya masaa machache tangu kuharisha kuanze, kwa sababu ya upotevu mkubwa wa maji na chumvi. Ndiyo maana ORS ianze nyumbani mara moja na mgonjwa afikishwe kituoni bila kusubiri.
2. ORS inaponyaje kipindupindu?
ORS haiui bakteria, lakini hurudisha maji na chumvi zinazopotea kwa kuharisha. Mwili ukiwa na maji ya kutosha, unaishinda sumu ya bakteria wenyewe ndani ya siku chache. Hii ndiyo sababu ORS na dripu ndizo matibabu makuu ya kipindupindu.
3. Je, kipindupindu kina dawa?
Kina matibabu yenye mafanikio makubwa. Kurudisha maji mwilini kwa ORS au dripu ndiyo tiba kuu, dawa za kuua bakteria husaidia wagonjwa wenye upungufu mkubwa wa maji, na watoto hupewa zinki. Wakitibiwa mapema, zaidi ya 99 kati ya 100 hupona.
4. Naweza kupata kipindupindu kwa kumhudumia mgonjwa?
Unaweza kama hutanawa mikono vizuri, kwa sababu kinyesi na matapishi ya mgonjwa yana bakteria wengi. Nawa mikono kwa sabuni baada ya kumgusa mgonjwa, nguo zake au matapishi, safisha uchafu kwa klorini, na tumia maji yaliyochemshwa au kutibiwa.
5. Kuna chanjo ya kipindupindu?
Ipo chanjo ya kumeza, inayotolewa kwa jamii zilizo hatarini wakati wa milipuko na katika maeneo yenye hatari kubwa. Hupunguza sana uwezekano wa kuugua, lakini haichukui nafasi ya maji safi, vyoo na kunawa mikono, ambavyo ndivyo kinga ya kudumu.
6. Ninaweza kula samaki wakati wa mlipuko?
Unaweza, ikiwa wamepikwa vizuri hadi kuiva kabisa na kuliwa wakiwa wa moto. Epuka samaki, dagaa au vyakula vya baharini vibichi, vilivyopikwa nusu, au vilivyopikwa zamani na kuachwa wazi, hasa vinavyouzwa mitaani wakati wa mlipuko.
7. Kipindupindu na kuharisha kwa kawaida vinatofautianaje?
Kipindupindu huleta maji mengi sana kwa haraka, kama maji ya mchele, mara nyingi bila homa wala maumivu makali, na upungufu wa maji hutokea ndani ya masaa. Wakati wa mlipuko, kila kuharisha kwa maji kwa ghafla huchukuliwa kama kipindupindu hadi ithibitishwe vinginevyo.
8. Mtu aliyepona anaweza kuambukiza wengine?
Anaweza kutoa bakteria kwenye kinyesi kwa siku kadhaa hadi wiki moja au mbili baada ya kupona, hata bila dalili. Aendelee kunawa mikono kwa sabuni, kutumia choo, na kuepuka kuandaa chakula cha wengine kwa muda huo.
9. Je, ni salama kuhudhuria msiba wa aliyefariki kwa kipindupindu?
Ni salama ukifuata maelekezo ya wataalamu wa afya: usimguse wala kumwosha marehemu bila kinga, nawa mikono kwa sabuni, na usile chakula kisicho salama msibani. Mazishi hupangwa kwa ushirikiano na timu ya afya ili kuzuia maambukizi.
10. Kwa nini dawa za kuzuia kuharisha hazitumiki?
Dawa hizo hazirudishi maji yaliyopotea, huweza kuficha ukali wa ugonjwa, na huwafanya wagonjwa wachelewe kwenda kituoni. Kinachookoa maisha katika kipindupindu ni ORS, dripu kwa wagonjwa wakali, na dawa za kuua bakteria pale zinapoelekezwa.
11. Mtoto mwenye kipindupindu aendelee kunyonya?
Aendelee kunyonya muda wote, hata wakati wa kuharisha na wakati wa kupewa ORS au dripu. Maziwa ya mama humpa maji, nguvu na kinga, na hupunguza hatari ya sukari kushuka. Mtoto mkubwa aanze kula mara kutapika kunapopungua.
12. Mjamzito akipata kipindupindu afanye nini?
Aanze ORS mara moja na apelekwe kituoni bila kuchelewa, kwa sababu upungufu wa maji huweza kuleta mimba kuharibika au mtoto kufia tumboni. Kituoni atarudishiwa maji na kupewa dawa ya kuua bakteria inayofaa mjamzito.
13. Kuchemsha maji kunaua bakteria wa kipindupindu?
Kuchemsha maji hadi yachemke kwa nguvu huua bakteria wa kipindupindu. Maji yaliyochemshwa yahifadhiwe kwenye chombo safi kilichofunikwa, na yasichotwe kwa mikono wala kikombe kichafu, ili yasichafuliwe tena baada ya kuchemshwa.
14. Kwa nini kipindupindu huongezeka wakati wa mvua?
Mvua na mafuriko husomba kinyesi kutoka vyoo vilivyobomoka na kujisaidia ovyo kwenda kwenye visima, mito na mabomba. Watu hunywa maji hayo bila kuchemsha, na bakteria huenea haraka hasa katika makazi yenye msongamano.
Imeandikwa:
29 Oktoba 2026, 18:08:41
ULY CLINIC inakushauri siku zote uwasiliane na daktari wako kwa ushauri na tiba kabla ya kuchukua hatua yoyote ya kitiba baada ya kusoma makala hii.
Wasiliana na daktari wa ulyclinic kwa ushauri zaidi na tiba kwa kubofya 'Pata Tiba, au ''mawasiliano yetu' chini ya tovuti hii
Rejea za mada hii:
Ministry of Health, United Republic of Tanzania. Standard Treatment Guidelines and National Essential Medicines List (STG/NEMLIT), 7th edition. Dodoma: Ministry of Health; 2026. Sections: Cholera overview, diagnosis and prevention; Cholera management; Cholera public health control measures.
Ali M, Nelson AR, Lopez AL, Sack DA. Updated global burden of cholera in endemic countries. PLoS Negl Trop Dis. 2015;9(6):e0003832.
Clemens JD, Nair GB, Ahmed T, Qadri F, Holmgren J. Cholera. Lancet. 2017;390(10101):1539-1549.
Global Task Force on Cholera Control. Ending cholera: a global roadmap to 2030. Geneva: World Health Organization; 2017.
Bi Q, Ferreras E, Pezzoli L, et al. Protection against cholera from killed whole-cell oral cholera vaccines: a systematic review and meta-analysis. Lancet Infect Dis. 2017;17(10):1080-1088.
World Health Organization. Cholera vaccines: WHO position paper - August 2017. Wkly Epidemiol Rec. 2017;92(34):477-498.
World Health Organization. The treatment of diarrhoea: a manual for physicians and other senior health workers. 4th revision. Geneva: WHO; 2005.

