Kuishiwa maji mwilini: Mwongozo kamili kwa Mgonjwa

Kuishiwa maji mwilini ni hali inayotokea pale mwili unapopoteza maji mengi kuliko unayopata. Maji ni muhimu kwa karibu kila kazi ya mwili kuanzia usafirishaji wa virutubisho, udhibiti wa joto la mwili, hadi utendaji kazi wa viungo kama figo na ubongo. Bila maji ya kutosha, mwili hushindwa kufanya kazi ipasavyo na madhara yanaweza kuwa makubwa endapo hali hii haitatambuliwa na kutibiwa mapema.

Kwa nini maji ni muhimu mwilini?

• Husaidia kudhibiti joto la mwili

• Husafirisha virutubisho na oksijeni

• Husaidia mmeng’enyo wa chakula

• Hulinda viungo na tishu

• Huwezesha figo kuondoa sumu

Visababishi vya kuishiwa maji mwilini

Kuishiwa maji mwilini kunaweza kusababishwa na mambo mbalimbali, yakiwemo:

• Kutapika au kuharisha (hasa kwa watoto na wazee)

• Homa (mwili hupoteza maji kupitia jasho)

• Kutokwa jasho jingi (kazi nzito, mazoezi, au joto kali)

• Kunywa maji kidogo

• Magonjwa sugu kama kisukari

• Matumizi ya dawa fulani (mf. dawa za presha ya kupanda za kuondoa maji mwilini)

• Kuchoma moto au majeraha makubwa

• Unywaji wa pombe kupita kiasi

Dalili za kuishiwa maji mwilini

Dalili hutegemea kiwango cha upungufu wa maji:

Dalili za awali (nyepesi) za kuishiwa maji

• Kiu kali

• Mdomo na midomo kukauka

• Mkojo kuwa wa rangi ya njano iliyokolea

• Kukojoa mara chache

• Uchovu na kizunguzungu

Dalili za wastani za kuishiwa maji

• Ngozi kukosa unyevunyevu

• Macho kuzama

• Mapigo ya moyo kwenda haraka

• Maumivu ya kichwa

• Kichefuchefu

Dalili kali za kuishiwa maji (hatari)

• Kuchanganyikiwa au kupoteza fahamu

• Kushindwa kukojoa kabisa

• Mapigo ya moyo yasiyo ya kawaida

• Shinikizo la damu kushuka

• Mshtuko wa moyo

Hali kali ni dharura ya kitabibu.

Makundi yaliyo katika hatari kubwa

• Watoto wachanga na wadogo

• Wazee

• Wajawazito

• Wagonjwa wa kisukari

• Watu wanaofanya kazi nzito au wanaoishi maeneo yenye joto kali

Jinsi ya kujikinga na kuishiwa maji mwilini

• Kunywa maji mara kwa mara hata kama huhisi kiu

• Ongeza unywaji wa maji unapokuwa na homa, kuharisha au kutapika

• Tumia vinywaji vya kuongeza madini (ORS) inapohitajika

• Epuka pombe nyingi na vinywaji vyenye kafeini kupita kiasi

• Kula matunda yenye maji mengi (tikiti maji, chungwa, embe)

• Vaa nguo nyepesi wakati wa joto

Matibabu ya kuishiwa maji mwilini

Matibabu hutegemea ukali wa hali:

Hali nyepesi hadi wastani ya kuishiwa maji

• Kunywa maji kidogo kidogo lakini mara kwa mara

• Tumia ORS (hasa kwa watoto)

• Endelea kula chakula chepesi

Hali kali ya kuishiwa maji

• Huhitaji kuongezewa maji kwa njia ya mshipa

• Hufanyika hospitalini chini ya uangalizi wa kitaalamu

Huduma ya Kwanza kwa Mtu Aliyeishiwa maji Mwilini

Jedwali 1 lifuatalo linaonyesha hatua muhimu na za haraka za huduma ya kwanza kwa mtu aliyeishiwa maji mwilini. Linalenga kusaidia mgonjwa au mlezi kutambua tatizo mapema, kuchukua hatua sahihi za awali nyumbani au safarini, na kujua wakati unaofaa wa kumtafuta mtaalamu wa afya ili kuzuia madhara makubwa.

Jedwali 1: Huduma ya Kwanza kwa Mtu Aliyeishiwa Maji Mwilini

Kumbuka:

• Usilazimishe mtu kunywa maji mengi kwa mara moja

• Kwa watoto, wazee na wajawazito, chukua hatua mapema zaidi

• Hali kali ya kuishiwa maji kwa watoto ni dharura ya kitabibu hivyo mgonjwa afikishwe hospitali mara moja

Nifanye nini nikiona dalili?

• Anza kunywa maji mara moja

• Tumia ORS kama ipo

• Pumzika sehemu yenye baridi

• Mwone daktari haraka kama dalili hazipungui au zinaongezeka

Hitimisho

Kuishiwa maji mwilini ni tatizo la kawaida lakini lenye madhara makubwa endapo litapuuzwa. Kunywa maji ya kutosha, tambua dalili mapema, na chukua hatua sahihi kunaweza kuokoa afya na maisha. Endapo una shaka au dalili ni kali, usisite kumwona mtaalamu wa afya.

Maswali yaliyoulizwa mara kwa mara na majibu yake