Baada ya kujifungua, mwili wa mwanamke huendelea kuzalisha homoni zinazosababisha kutengenezwa kwa maziwa, hata kama hakuna mtoto anayenyonyeshwa. Kwa sababu hiyo, maziwa yanaweza kuendelea kutoka kwa wiki au miezi kadhaa. Hali hii hutokea pia kwa wanawake waliopoteza watoto wakati wa ujauzito au wakati wa kujifungua. Kwa idadi kubwa ya wanawake, tatizo hili si hatari, lakini linahitaji uelewa ili kutofautisha kati ya hali ya kawaida na ishara za ugonjwa.

Kwa nini Maziwa huendelea kutoka baada ya kujifungua hata kama hunyonyeshi?

Ni jambo la kawaida kwa baadhi ya wanawake kuendelea kutoka maziwa kwa wiki, miezi, au hata mwaka baada ya kujifungua hata bila kunyonyesha. Hali hii mara nyingi si hatari, lakini ina visababishi mbalimbali vya kibaiolojia na kimazingira. Hapa chini ni maelezo ya kina kwa kila sababu.

1. Viwango vya juu vya homoni ya Prolaktini

Prolaktini (Prolactin) ndiyo homoni inayosababisha tezi za maziwa kutengeneza maziwa. Wakati wa ujauzito, viwango vyake huongezeka sana. Baada ya kujifungua, mwili huanza kupunguza prolaktini lakini mzunguko huu wa kushuka si wa haraka kwa kila mwanamke.

Kwa nini maziwa yanaweza kuendelea kutoka?

• Kwa baadhi ya wanawake, prolaktini hubaki juu kwa miezi hata kama hakuna unyonyeshaji.

• Homoni nyingine kama estrojen na projesteron huchukua muda kurudi katika viwango vya kawaida, hivyo mwili huendelea “kudhani” kwamba kuna mahitaji ya maziwa.

Hali inaweza kudumu kwa muda gani?

• Kwa baadhi ya wanawake: wiki 4–12

• Kwa wengine: miezi 6–12 au zaidi (hasa kama prolaktini hushuka polepole)

2. Msisimko wa chuchu

Msisimuko wowote hata msisimko mdogo wa chuchu unaweza kuchochea kutolewa kwa prolaktini na kuongeza uzalishaji wa maziwa.

Vitu vinavyoweza kusababisha msisimko bila kutarajia

• Kuvaa sidiria inayobana sana au yenye mikanda inayokwaruza chuchu

• Msuguano wa nguo wakati wa kutembea au kufanya kazi

• Kukamua maziwa kidogo "kupunguza shinikizo"

• Kugusa chuchu wakati wa kuoga au kujisafisha

• Kunyonyesha kwa muda mfupi halafu kuacha ghafla

Kwa nini inasababisha maziwa kuendelea?

Chuchu zina mishipa ya fahamu (neva) zinazotuma ujumbe moja kwa moja kwa tezi ya pituitari kuongeza uzalishaji wa homoni prolaktini- hata msisimko mdogo unaweza kutosha.

3. Msongo wa mawazo

Msongo wa mawazo huathiri homoni nyingi mwilini, ikiwemo zile zinazodhibiti prolifiktin.

Jinsi msongo wa mawazo unavyochangia maziwa kuendelea kutoka

• Inaweza kuchelewesha kurudi kwa homoni za kawaida baada ya kujifungua.

• Inaweza kuongeza homoni ya kotisol ambayo huchelewesha kushuka kwa prolaktini.

• Inaweza kuathiri usingizi, njaa, uzito—vyote hivi vinaweza kubadilisha mzunguko wa homoni.

Matokeo yake

Hata bila kunyonyesha, mwili unaweza kuendelea kutengeneza kiasi cha maziwa bila kusudi.

4. Dawa zinazoathiri homoni

Baadhi ya dawa huongeza prolaktini kama athari ya pembeni. Hivyo zinaweza kusababisha maziwa kuendelea kutoka bila kufahamu.

Dawa zinazojulikana kuongeza prolaktini

• Baadhi ya dawa za shinikizo la juu (presha) – hasa zile zinazozuia utendaji kazi wa dopamine

• Dawa za usingizi au kutuliza wasiwasi

• Dawa za kutibu magonjwa ya akili (mfano antisaikotiki kama risperidone)

• Baadhi ya dawa za kichefuchefu

• Vidonge fulani vya uzazi wa mpango

Kwa nini dawa hizi zinaathiri maziwa?

Homoni prolaktini inadhibitiwa na dopamine. Dawa zinazopunguza dopamine au kuzuia utedajikazi wake huongeza kiwango cha prolaktini na hivyo maziwa kuendelea kutoka.

5. Mabadiliko ya homoni baada ya ujauzito

Hata kama mwanamke hajaanza kunyonyesha, mwili wake hujitayarisha kufanya hivyo, na mara nyingi mabadiliko ya homoni hayarudii kawaida kwa haraka.

Ni nini kinatokea baada ya kujifungua?

• Homoni za ujauzito hupungua polepole.

• Ovari huanza kurejesha mzunguko mpya wa hedhi.

• Tezi ya pituitari huanza “kujisahihisha” kutoka hali ya ujauzito.

Kwa baadhi ya wanawake, mchakato huu huchukua muda mrefu, hivyo maziwa huendelea kutoka bila sababu ya moja kwa moja.

6. Magonjwa yanayoongeza uzalishaji wa prolaktini

Magonjwa haya si ya kawaida kutokea, lakini yanaweza kusababisha maziwa kuendelea kutoka kwa muda mrefu.

(a) Shida za tezi Thairoidi

Haipothairoidizim (kushuka kwa homoni za thairoid) hupelekea kuongezeka kwa homoni TRH, ambayo huongeza uzalishaji wa homoni prolaktini.

Dalili zake zinaweza kutokea pamoja na kutoka kwa maziwa

• Uchovu wa mwili

• Baridi mara kwa mara

• Kuongezeka uzito

• Ngozi kukauka

(b) Prolaktinoma

Ni uvimbe mdogo, usio na saratani, kwenye tezi ya pituitari unaotengeneza homoni prolaktini kwa wingi.

Dalili zake

• Kuendelea kutoka kwa maziwa kwa miezi au miaka

• Maumivu ya kichwa (kwa baadhi ya watu)

• Mabadiliko ya kuona (kwa uvimbe mkubwa – ni nadra)

Kwa nini ni muhimu kutambua?

Kwa sababu matibabu yake ni tofauti—huhitaji dawa maalum za kupunguza prolaktini.

Kwa kawaida Maziwa huisha lini?

Maziwa yanaweza kuendelea kutoka kwa:

• Wiki chache baada ya kujifungua

• Miezi 3–12 bila kuwa tatizo

• Kwa baadhi ya wananake, hadi mwaka 1, hasa kama kiwango cha prolactin kimeshuka polepole

  
  

Dalili za Hatari zinazohitaji tathmini ya Daktari

Muone daktari ikiwa kuna:

• Maziwa kutoka kwa wingi bila kupungua

• Maumivu ya matiti, joto kupita kiasi au uwekundu

• Kutokwa na usaha, damu au harufu mbaya

• Kuvimba kwa titi lisilo la kawaida

• Maumivu ya kichwa ya mara kwa mara yanayoambatana na matatizo ya kuona

• Maziwa kuendelea zaidi ya miezi 12 bila kupungua

• Kutokuwepo kwa hedhi baada ya muda mrefu

Vipimo vinavyoweza kufanyika

Daktari anaweza kupendekeza:

• Kipimo cha prolaktini

• Kipimo cha homoni thairoid (TSH)

• Ultrasound ya matiti ikiwa kuna uvimbe au maumivu

• MRI ya ubongo (kama prolaktin iko juu sana au kuna dalili za tatizo la pituitari)

Namna ya kupunguza kutoka kwa Maziwa nyumbani

1. Epuka Kusisimua Chuchu

Kusisimua chuchu, kama vile kukamua maziwa mara kwa mara, kushika au kufyonzwa, kunatoa ishara kwa mwili kwamba bado kuna mtoto anayehitaji kunyonya. Mwili hujibu kwa kuongeza uzalishaji wa maziwa zaidi.

• Usikamue maziwa isipokuwa pale ambapo matiti yamejaa kupita kiasi na yanatoa maumivu. Katika hali hiyo, kamua kidogo tu kwa sekunde chache ili kupunguza shinikizo bila kutoa ishara ya kuongeza uzalishaji.

• Unapokuwa kwenye bafu, epuka kugusa chuchu mara kwa mara au kuruhusu maji ya moto kuyamiminika moja kwa moja kwenye matiti.

• Tumia sabuni laini na epuka kusugua matiti sana wakati wa kuoga ili kuepusha msisimko usiohitajika.

2. Kanda kwa Taulo la baridi

Baridi ni njia salama na yenye ufanisi ya kusaidia mwili kupunguza uvimbe, maumivu na kuzalisha maziwa kiasi kidogo.

• Weka barafu ndani ya kitambaa safi au tumia taulo iliyolowekwa kwenye maji baridi.

• Bandika kwenye matiti kwa dakika 10–20, mara kadhaa kwa siku kulingana na ulivyojisikia.

• Usibandike barafu moja kwa moja kwenye ngozi ili kuepuka kuunguzwa na baridi.

• Baridi husaidia pia kubana mishipa midogo ya damu kwenye matiti, hivyo kupunguza kutengenezwa kwa maziwa.

3. Vaa sidiria inayoshikilia vema Matiti

Sidiria inayofaa ni muhimu katika kudhibiti kiwango cha mtiririko wa maziwa na kupunguza usumbufu.

• Chagua sidiria imara, inayoshikilia matiti vizuri bila kubana kupita kiasi. Kubana kupita kiasi kunaweza kusababisha maumivu au hata kuziba kwa mirija ya maziwa.

• Epuka sidiria laini zinazosisimua matiti au kuacha matiti yakicheza sana, kwa kuwa msuguano unaweza kuchochea chuchu na kuongeza uzalishaji wa maziwa.

• Sidiria za michezo mara nyingi ni chaguo nzuri kwa sababu hudhibiti mtikisiko na kushika vema matiti.

4. Epuka Maji ya Moto kwenye Matiti

Maji ya moto huongeza mtiririko wa damu kwenye matiti na pia husisimua chuchu. Hii inaweza kusababisha mwili kuendelea kutengeneza maziwa hata kama hautaki.

• Unapooga, jaribu kutumia maji ya uvuguvugu au baridi kwa eneo la juu ya mwili.

• Usiruhusu maji ya moto kumiminika moja kwa moja kwenye matiti, kwa kuwa joto linaweza kusababisha maziwa kushuka (kutoka).

• Ikiwezekana, punguza muda wa kuoga kwa maji ya moto wakati unajaribu kupunguza maziwa.

5. Angalia Vyakula Unavyokula

Baadhi ya vyakula vinaaminika kusaidia kuongeza uzalishaji wa maziwa kwa baadhi ya wanawake, hivyo kuviepuka kwa muda kunaweza kusaidia mwili kupunguza uzalishaji.

• Vyakula kama uji mzito, supu za mifupa, vinywaji vya moto, mbegu fulani kama za maboga na baadhi ya mimea vinaweza kuongeza maziwa kwa wengine.

• Jaribu kuviepuka kwa siku kadhaa na uangalie kama kuna mabadiliko.

• Hakikisha bado unapata lishe bora na maji ya kutosha—kusimamisha maziwa hakumaanishi upunguze unywaji wa maji.

• Ikiwa unatumia dawa za kuongeza maziwa (galaktogogi) kama vile baadhi ya dawa za mitishamba, zingatia kuacha na kumjulisha daktari wako.

Wakati wa kutafuta Huduma zaidi

Ni muhimu kutafuta huduma ya afya ikiwa:

• Hali inasababisha usumbufu mkubwa

• Dalili zinaendelea kwa muda mrefu

• Huna uhakika kama kiwango cha prolaktini kiko sawa

• Unapata dalili za homoni kutotulia (mfano, kukosa hedhi kwa muda mrefu)

Maswali yaliyoulizwa mara kwa mara na majibu yake