Muwasho kwenye mashavu ya uke ni tatizo la kawaida linalowapata wanawake wa umri wote. Muwasho huu unaweza kuwa wa muda mfupi au ukaendelea kwa muda mrefu, na mara nyingi huathiri maisha ya kila siku kwa kusababisha kukosa usingizi, kujisikia aibu, au matatizo wakati wa kujamiiana. Sababu za muwasho huu ni nyingi, zikiwemo maambukizi kama fangasi au maambukizi ya bakteria wa uke, magonjwa ya ngozi kama mzio wa mguso au likeni sklerosas, mabadiliko ya homoni, pamoja na matatizo mengine ya kiafya. Kwa sababu hizi hutofautiana, ni muhimu sana kumwona mtaalamu wa afya ili kubaini chanzo halisi na kupata matibabu sahihi.

Visababishi vya kawaida na muhimu

Maambukizi ya uke

Fangasi wa vulva na tundu la uke

Ni chanzo kikuu cha muwasho kwa wanawake wengi; hujidhihirisha kwa muwasho mkali, ute mweupe kama maziwa mgando na michubuko ya ngozi ya mashavu ya uke. Matibabu ni dawa za kuua fangasi kwa kunywa kwa wagonjwa wasiokuwa wajawazito.

Vajinosisi ya bakteria (BV)

Mara nyingi inaonyeshwa na ute wenye harufu ya “samaki” na wakati mwingine muwasho; matibabu ya kawaida ni antibayotiki mchanganyiko

Trikomoniasisi

Ni ugonjwa wa zinaa unaoweza kusababisha ute wa kijani/njano, muwasho na maumivu ya uke na mashavu yake; inatibiwa kwa antibayotiki mchanganyiko.

Magonjwa ya ngozi

Demataitis ya mguzo (Mzio wa mguso)

Kutokana na sabuni kali, sabuni zenye marashi, bidhaa za marashi za kuweka ukeni, kunyoa ukeni, bidhaa za kujifuta ukeni kama tishu n.k Hii inaweza kuwa chanzo kikuu hasa kwa wanawake wanaotumia bidhaa zilizo na marashi au kemikali. Ushauri wa kuacha bidhaa inayosababisha na matumizi ya bidhaa zisizo na marashi au kemikali kali ni muhimu.

Likeni slerosas

Lichen sclerosus ni ugonjwa wa ngozi unaoathiri zaidi sehemu za siri na husababisha kuwasha sana, ngozi kuwa nyembamba, nyeupe na wakati mwingine kupasuka au kuuma. Matibabu yake hufanyika kwa kutumia dawa kali ya kupaka inayopunguza uvimbe, kama clobetasol, ambayo hutumiwa kwa mpangilio maalum chini ya ushauri wa daktari. Dawa hii husaidia kupunguza muwasho na kurejesha afya ya ngozi, lakini haitakiwi kutumiwa kila siku kwa muda mrefu bila uangalizi. Baada ya dalili kupungua, matumizi ya dawa hupunguzwa na hutumika mara chache kwa lengo la kutunza ngozi na kuzuia ugonjwa kurudia. Ufuatiliaji wa muda mrefu ni muhimu kwa sababu ugonjwa huu unaweza kujirudia na, kwa idadi ndogo sana ya wagonjwa, unaweza kusababisha mabadiliko mabaya ya ngozi endapo hautadhibitiwa vizuri.

Visabaishi vingine

Kusinyaa kwa uke na mashavu yake (Baada ya komahedhi):

Kupungua kwa estrojen husababisha ukavu, muwasho na maumivu, hasa kwa wanawake baada ya kuingia komahedhi

Soriasis, pumu ya ngozi, na magonjwa mengine ya ngozi

Yanapotokea kwenye eneo la uke yanaweza kusababisha muwasho.

Magonjwa kwenye mfumo wa mwili:

Kama Virusi vya UKIMWI vinaweza kufanya mtu kupata maambukizi ya mara kwa mara yanayopelekea muwasho.

Dalili za kawaida za kuhusiana na muwasho wa mashavu

• Kuwasha wakati wa usiku mara nyingi inawezakuzidi zaidi.

• Hisia za kuungua, kuchubuka au maumivu ya sehemu za nje.

• Mabadiliko ya ute (rangi, harufu, muundo).

• Maumivu wakati wa kukojoa au wakati wa tendo la ndoa.

• Maeneo wenye ngozi iliyopasuka, kubanduka au madoa meupe (katika lichen sclerosus)

Uchunguzi

1. Historia ya kina: Muda wa dalili, bidhaa zinazotumiwa (sabuni,krimu, pedi), tabia za ngono, dawa zinazotumika, dalili zingine mwilini.

2. Mtazamo wa nje: Uchunguzi wa kuangalia madoa, uvimbe, majeraha, na hali ya ngozi kwa ujumla.

3. Uchunguzi wa uke na mashavu ya uke: Kuchukua sampuli za ute kwa ajili ya vipimo vya kuchunguza vimelea na pia kuangalia mwitikio wa vimelea kwenye dawa pale inapofaa ili kutambua magonjwa kama Vajinosisi ya bakteria, Trikomoniasisi, na magonjwa mengine ya ngozi.

4. Kipimo cha mzio: Kwa watakaoshukiwa kuwa na mzio wa mguzo basi kipimo hiki ni muhimu ili kutambua aina gani ya vikereketa vinaleta mzio kwao.

5. Bayopsi: Huufanyika mara chache na huagizwa na daktari pale ambapo dalili hazipungui licha ya mgonjwa kutumia matibabu sahihi, au pale ambapo kuna mabadiliko yasiyo ya kawaida kwenye ngozi ya sehemu za siri kama vile ngozi kuwa ngumu, nyeupe sana, kupasuka, au kuonekana vidonda visivyoeleweka. Pia biopsy hufanywa ikiwa daktari anahisi kuna uwezekano wa ugonjwa wa ngozi wa muda mrefu kama likeni sklerosas au ugonjwa mwingine wa ngozi, ili kuthibitisha chanzo cha tatizo na kuhakikisha hakuna ugonjwa mkubwa unaojificha.

4) Matibabu

Matibabu ni kulingana na sababu iliyothibitishwa. Hapa ni muhtasari wa chaguzi za kawaida:

A. Mambo ya msingi

• Epuka kutumia bidhaa zenye harufu (soaps, bubble baths, wipes zenye kemikali). SAfisha kwa maji ya kawaida tu au sabuni isiyo na harufu pindi inapohitajika.

• Vaa chupi za pamba, epuka nguo za kubana.

• Epuka kujisukuna eneo linalowasha kunaweza kuharibu ngozi.

• Tumia krimu yenye zinc oxide kwa maeneo yaliyochubuka kwa muda mfupi ila si dawa ya muda mrefu bila ushauri.

B. Maambukizi

• Fangasi wa vulva na uke: Daktari wako anaweza kukushauri kutumia dawa za kupaka kama (clotrimazole 1%/2% au miconazole creams/) au fluconazole ya kumeza kwa mdomo (haipaswi kutumika kwa wajawazito).

• Vajinosisi ya bakteria: Daktari anaweza kupendekeza kutumia Metronidazole ya kupaka, kunywa au kuweka ukeni au krimu ya clindamycin ( wajawazito hawapendekezwi kutumia dawa pasipo ushauri wa daktari)

• Trikomoniasisi: Daktari anaweza kupendekeza utuie metronidazole, matibau yanakuwa na maana endapo wewe na mwenza wako mkiyapata ili kuvunja mnyororo wa maambukizi.

C. Magonjwa ya ngozi

Mzio wa mguso

Matibabu yamzio wa mguso hulenga kuondoa kisababishi na kupunguza dalili. Hatua kuu ni:

• Kuacha kabisa kutumia au kugusana na bidhaa inayosababisha mzio au muwasho.

• Matumizi ya vilainishi vya ngozi ili kurejesha unyevunyevu wa ngozi na kuimarisha kinga ya ngozi.

• Matumizi ya krimu za steroidi za nguvu ya wastani kwa kipindi kifupi, kulingana na ushauri wa mtaalamu wa afya.

Likeni sklerosas

Ni ugonjwa wa ngozi wa muda mrefu unaohitaji uangalizi wa karibu. Matibabu yake ni pamoja na:

• Matumizi ya steroidi kali sana za kupaka, mfano clobetasol propionate, kwa mpango maalum chini ya usimamizi wa mtaalamu wa afya.

• Baada ya dalili kudhibitiwa, mgonjwa huwekwa kwenye matibabu ya matunzo ili kuzuia kurejea kwa dalili.

• Ufuatiliaji wa muda mrefu ni muhimu kutokana na:

  • Hatari ya mabadiliko ya kudumu ya ngozi

  • Uwezekano mdogo lakini muhimu wa kuibuka kwa saratani ya ngozi

Wakati gani wa kuomba msaada wa daktari haraka?

• Dalili zisizoisha baada ya miongozo ya kujitunza au baada ya matibabu maalumu.

• Madoa meupe au mabadiliko ya tishu, uvimbe usioeleweka, kuvuja damu isiyo ya kawaida.

• Dalili zinazoashiria maambukizi ya mara kwa mara au zinazojirudia

• Maumivu makali kwenye mashavu, Muwasho mkali, homa, au dalili za mfumo (kama uvimbe wa chini ya tumbo au maumivu makali).

Kinga

Ili kupunguza hatari ya matatizo ya ngozi na muwasho katika eneo la uke, zingatia yafuatayo:

• Epuka kutumia bidhaa zenye harufu kali, krimu zisizo na maelezo ya kitaalamu, na tishu za kujifuta ukeni, kwani zinaweza kusababisha muwasho au mzio.

• Tumia chupi za pamba na epuka kuvaa nguo zinazobana au zenye nyenzo zinazokera ngozi, ili kuruhusu hewa kupita na kupunguza unyevunyevu kupita kiasi.

• Punguza au epuka matumizi ya pedi za kuchomeka ukeni pamoja na tishu au pedi zenye kemikali kali au manukato.

• Thamini na dhibiti afya ya mwili kwa ujumla, ikiwemo:

  • Mabadiliko ya homoni (mf. kipindi cha kunyonyesha au kukaribia ukomo wa hedhi)

  • Kudhibiti magonjwa ya muda mrefu kama kisukari, kwani huongeza hatari ya maambukizi na matatizo ya ngozi

• Pata ushauri wa mapema: endapo dalili zinaanza baada ya kutumia bidhaa fulani, acha kuitumia mara moja na wasiliana na mtaalamu wa afya kwa ushauri zaidi.

Maswali yanayoulizwa Mara kwa Mara na majibu yake