Mwandishi:

ULY CLINIC

Mhariri:

ULY CLINIC

Imeboreshwa:

23 Januari 2026, 13:01:19

Mwongozo wa Dawa zinazotumika Sana Tanzania

Nchini Tanzania, dawa hutumika kila siku katika hospitali, vituo vya afya, zahanati na maduka ya dawa. Hata hivyo, wagonjwa wengi hutambua dawa kwa rangi au umbo, hutumia dawa bila kufahamu jina au kazi yake, au hurudia dawa walizowahi kutumia bila ushauri wa kitaalamu. Hali hii imechangia matumizi yasiyo sahihi ya dawa, madhara kwa wagonjwa, na kuongezeka kwa usugu wa vimelea kwenye dawa.

Makala hii ya ULY CLINIC imeandaliwa kama:

Mwongozo wa kielimu wa dawa zinazotumika sana Tanzania
Chanzo kikuu cha rejea kwa makala zote za dawa
Msingi wa elimu sahihi ya matumizi ya dawa kwa jamii

1️⃣ Dawa za Maumivu na Homa

(Hutumika sana katika kila ngazi ya huduma)

Paracetamol
Ibuprofen
Aspirin (Acetylsalicylic acid)
Tramadol
Piroxicam
Meloxicam
Indomethacin
Ketoprofen
Codeine (mchanganyiko wa kikohozi)
Diclofenac (hasa injection)

Hutumika kwa maumivu, homa, na uvimbe kulingana na aina ya dawa.

2️⃣ Dawa za Kifua, Kikohozi na Mafua

Bromhexine
Ambroxol
Salbutamol syrup
Prednisolone syrup
Theophylline
Aminophylline
Codeine phosphate syrup
Chlorpheniramine
Promethazine
Dextromethorphan

Wagonjwa wengi huzitaja kwa rangi au ladha, si kwa majina.

3️⃣ Dawa za Tumbo na Mfumo wa Umeng’enyaji

Magnesium trisilicate
Aluminium hydroxide
Magnesium hydroxide (Milk of Magnesia)
Domperidone
Metoclopramide
Ondansetron
Lactulose
Senna
Bisacodyl suppository
Oral Rehydration Salts (ORS)

Hutumika kwa kiungulia, kichefuchefu, kuharisha, na choo kigumu.

4️⃣ Antibiotiki Maarufu Sana Tanzania

Cotrimoxazole
Penicillin V
Benzylpenicillin
Procaine penicillin
Amoxicillin syrup
Chloramphenicol
Tetracycline
Erythromycin syrup
Cefalexin
Cefadroxil

Antibiotiki hazitakiwi kutumiwa bila ushauri wa mtaalamu.

5️⃣ Dawa za Shinikizo la Damu na Moyo

Amlodipine
Nifedipine
Enalapril
Captopril
Losartan
Hydrochlorothiazide
Furosemide
Atenolol
Propranolol
Methyldopa

Dawa nyingi hutumika maisha yote chini ya uangalizi wa daktari.

6️⃣ Dawa za Kisukari

Metformin
Glibenclamide
Gliclazide
Insulin Regular
Insulin 70/30

Dozi na matumizi hutegemea hali ya mgonjwa.

7️⃣ Dawa za Uzazi wa Mpango na Afya ya Mama

Combined oral contraceptive pills
Progestin-only pills
Emergency contraceptive (Postinor)
Oxytocin
Misoprostol

Matumizi yasiyo sahihi yanaweza kuleta madhara makubwa.

8️⃣ Dawa za Ngozi

Clotrimazole cream
Ketoconazole cream
Whitfield ointment
Benzyl benzoate
Sulfur ointment
Hydrocortisone cream
Betamethasone cream
Miconazole
Calamine lotion
Zinc oxide ointment

9️⃣ Dawa za Akili, Usingizi na Degedege

Diazepam
Amitriptyline
Fluoxetine
Haloperidol
Chlorpromazine
Carbamazepine
Sodium valproate
Phenobarbital
Phenytoin
Clonazepam

Hutolewa kwa uangalizi maalum wa kitaalamu.

🔟 Dawa Nyingine Muhimu Sana

Adrenaline (Epinephrine)
Atropine
Hydrocortisone injection
Dexamethasone
Vitamin B complex
Folic acid
Ferrous sulfate
Multivitamins
Calcium carbonate
Vitamin C

Maswali yaliyoulizwa mara kwa mara na majibu yake

1 Je, ni salama kutumia dawa bila kujua jina lake?

Hapana. Kutumia dawa bila kujua jina lake ni hatari, kunaweza kusababisha madhara, kuchanganya dawa zisizofaa, au kuchelewesha matibabu sahihi ya ugonjwa.

2 Kwa nini ni muhimu kujua aina na kazi ya dawa ninayotumia?

Kujua aina ya dawa husaidia kuelewa ugonjwa gani dawa inaweza kutibu na ugonjwa gani haiwezi, hivyo kuepuka matumizi yasiyo sahihi ya dawa.

3 Je, rangi ya dawa inaonyesha kazi au nguvu ya dawa?

Hapana. Rangi, umbo au ladha ya dawa si kipimo cha kazi, nguvu au ubora wa dawa.

4 Je, ni salama kutumia tena dawa niliyotumia zamani?

Si vyema kutumia dawa ya zamani bila ushauri wa mtaalamu wa afya, kwa sababu dalili zinazofanana zinaweza kusababishwa na magonjwa tofauti.

5 Je, antibiotiki zinafaa kutumika kwa kila homa au mafua?

Hapana. Antibiotiki hazitibu magonjwa ya virusi kama mafua na homa ya kawaida, na matumizi yake holela huongeza usugu wa vimelea.

6 Je, dawa za watoto ni sawa na dawa za watu wazima?

Hapana. Dawa za watoto hutolewa kwa kuzingatia umri na uzito wa mtoto, na kutumia dozi ya watu wazima kwa mtoto ni hatari.

7 Je, ni salama kuchanganya dawa zaidi ya moja bila ushauri wa daktari?

Hapendekezwi. Baadhi ya dawa huingiliana vibaya na zinaweza kupunguza ufanisi au kuongeza madhara.

8 Kwa nini kufuata dozi sahihi ya dawa ni muhimu?

Dozi isiyo sahihi inaweza kufanya dawa ishindwe kutibu ugonjwa au kusababisha sumu na madhara makubwa mwilini.

Je, vitamini zinaweza kutumika bila mpango au muda maalum?

Hapendekezwi kutumia vitamini kupita kiasi bila ushauri wa mtaalamu, kwani baadhi ya vitamini zinaweza kusababisha madhara zikizidi.

Njia bora ya matumizi sahihi ya dawa ni ipi?

Njia bora ni kupata uchunguzi sahihi wa ugonjwa na kufuata maelekezo ya daktari au mtaalamu wa afya kuhusu aina ya dawa, dozi na muda wa matumizi.

ULY CLINIC inakushauri uwasiliane na daktari wako kwa ushauri na tiba kabla ya kuchukua hatua yoyote ile baada ya kusoma majibu haya.

Kupata ushauri zaidi au tiba kutoka kwa daktari wa ULY CLINIC bofya hapa au tumia linki ya Pata tiba

Imeandikwa,

23 Januari 2026, 13:01:19

Rejea za mada hii

World Health Organization. Guide to good prescribing. Geneva: WHO; 1994.
Ministry of Health Tanzania. Standard Treatment Guidelines and Essential Medicines List. Dar es Salaam; 2021.
Katzung BG. Basic & Clinical Pharmacology. 15th ed. New York: McGraw-Hill; 2021.
Goodman LS, Gilman A. The Pharmacological Basis of Therapeutics. 13th ed. New York: McGraw-Hill; 2018.
WHO. Antimicrobial resistance. Geneva: World Health Organization; 2023.